ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.28.1
संकल्पदंशमशकं शोकहर्षहिमातपम् ।
मोहान्धकारतिमिरं लोभव्याधिसरीसृपम् ॥ १४.२८.१ ॥
ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਡੰਗਣ ਵਾਲੇ ਮੱਛਰ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਹਰਖ ਦੀ ਠੰਢ ਤੇ ਧੁੱਪ, ਮੋਹ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਅਤੇ ਲੋਭ-ਵਿਆਧੀ ਦੇ ਸੱਪ-ਸਰੀਸ੍ਰਿਪ।
14.28.2
विषयैकात्ययाध्वानं कामक्रोधकिरातकम् ।
तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोस्मि महद्वनम् ॥ १४.२८.२ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਔਖੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਰੂਪੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਦੁਰਗ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਵਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
14.28.3
क्व तद्वनं महाप्राज्ञ के वृक्षाः सरितश्च काः ।
कियन्तः पर्वताश्चैव कियत्यध्यनि तद्वनम् ॥ १४.२८.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਉਹ ਵਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਨਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ, ਪਰਬਤ ਕਿੰਨੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਣ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ?
14.28.4
नैतदस्ति पृथग्भावः किञ्चिनद्यत्ततः सुखम् ।
नैतदस्त्यपृथग्भावः किञ्चिद्दुःखतरं ततः ॥ १४.२८.४ ॥
ਇਹ ਵੱਖਰਾਪਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਇਕਸਾਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।
14.28.5
तस्माद्ध्रस्वतरं नास्ति न ततोस्ति महत्तरम् ।
नास्ति तस्माद्दुःखतरं नास्त्यन्यत्तत्समं सुखम् ॥ १४.२८.५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
14.28.6
न तत्राविश्यि शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति च द्विजाः ।
न च बिभ्यति केभ्यश्चिन्नैभ्यो बिभ्यति केचन ॥ १४.२८.६ ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹਰਖਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ।
14.28.7
तस्मिन्वने सप्त महाद्रुमाश्च ।
फलानि सप्तातिथयश्च सप्त।
सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च ।
दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम् ॥ १४.२८.७ ॥
ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ, ਫਲ, ਸੱਤ ਮਹਿਮਾਨ, ਸੱਤ ਆਸ਼ਰਮ, ਸੱਤ ਸਮਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦੀਖਿਆਵਾਂ ਹਨ; ਇਹੀ ਉਸ ਬਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
14.28.8
पञ्चवर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वन्म् ॥ १४.२८.८ ॥
ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
14.28.9
सुवर्णानि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.९ ॥
ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
14.28.10
शङ्कराणि त्रिवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१० ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
14.28.11
सुरभीणि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.११ ॥
ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
14.28.12
सुरभीण्येकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१२ ॥
ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸ ਬਣ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
14.28.13
बहून्यव्यक्तवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
विसृजन्तौ महावृक्षौ तद्वनं व्याप्य तिष्ठतः ॥ १४.२८.१३ ॥
ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਮਹਾਂਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉਸ ਬਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
14.28.14
एको वह्निः सुमना ब्राह्मणोत्र ।
पञ्चेन्द्रियाणि समिधश्चात्र सन्ति।
तेभ्यो वृक्षाःक सप्त फलन्ति दीक्षा ।
गुणाः फलान्यतिथयः फलाशाः ॥ १४.२८.१४ ॥
ਇੱਥੇ ਇੱਕੋ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਿਧਾਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੱਤ ਰੁੱਖ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਦੀਖਿਆ, ਗੁਣ, ਫਲ, ਅਤਿਥੀ, ਫਲ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ।
14.28.15
आतिथ्यं प्रतिगृह्णन्ति तत्र सप्त महर्षयः ।
अर्चितेषु प्रलीनेषु तेष्वन्यद्रोचते वनम् ॥ १४.२८.१५ ॥
ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਆਤਿਥ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਗਰੋਂ ਹੋਰ ਬਨ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.28.16
प्रज्ञावृक्षं मोक्षफलं शान्तिच्छायासमन्वितम् ।
ज्ञानाश्रयं तृप्तितोयमन्तःक्षेत्रज्ञभास्करम् ॥ १४.२८.१६ ॥
ਪ੍ਰਗਿਆ ਰੂਪੀ ਰੁੱਖ, ਮੁਕਤੀ ਜਿਸਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਾਲਾ, ਅੰਦਰਲਾ ਖੇਤਰਗ੍ਯ ਸੂਰਜ।
14.28.17
येऽधिगच्छन्ति तत्सन्तस्तेषां नास्ति पुनर्भवः ।
ऊर्ध्वं चाधश्च तिर्यक्च तस्य नान्तोऽधिगम्यते ॥ १४.२८.१७ ॥
ਜੋ ਸਤਪੁਰਖ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਨਹੀਂ। ਉੱਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਆੜੇ ਵੀ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ।
14.28.18
सप्त स्त्रियस्तत्र चरन्ति सत्या-
स्त्ववाङ्मुखा भानुमत्यो जनित्र्यः।
ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः ।
सर्वान्यथा नित्यमनित्यता च ॥ १४.२८.१८ ॥
ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਲਈ ਉੱਪਰੋਂ ਰਸ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਦਾ ਅਨਿੱਤ ਹੈ, ਅਨਿੱਤਤਾ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
14.28.19
तत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनस्तत्रोदयन्ति च ।
सप्त सप्तर्षयः सिद्धा वसिष्ठप्रमुखैः सह ॥ १४.२८.१९ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਫਿਰ ਉਦੈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਤ ਸਪਤਰਸ਼ੀ ਸਿੱਧਾਂ ਸਮੇਤ।
14.28.20
यशो वर्चो भगश्चैव विजयः सिद्धतेजसः ।
एतमेवानुवर्तन्ते सप्त ज्योतींषि भास्करम् ॥ १४.२८.२० ॥
ਯਸ਼, ਵਰਚਸ, ਭਗ ਅਤੇ ਵਿਜੈ — ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਇਹੀ ਹੈ; ਸੱਤ ਜੋਤੀਆਂ ਇਸ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
14.28.21
ऋषयः पर्वताश्चैव सन्ति तत्र समासतः ।
नद्यश्च परितो वारि वहन्त्यो ब्रह्मिसम्भवम् ॥ १४.२८.२१ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਚੁਫੇਰੇ ਨਦੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਜਲ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
14.28.22
नदीनां सङ्गमश्चैव वैताने समुपहरे ।
स्वात्मतृप्ता यतो यान्ति साक्षादेव पितामहम् ॥ १४.२८.२२ ॥
ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ ਵੈਤਾਨ ਯੱਗ ਦੇ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਆਪ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਪਿਤਾਮਹ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.28.23
कृशाशाः सुव्रताः शान्तास्तपसा दग्धकिल्बिषाः ।
आत्मन्यात्मानमावेश्य ब्राह्मणास्तमुपासते ॥ १४.२८.२३ ॥
ਇੱਛਾਵਾਂ ਖੀਣ, ਸੁਵ੍ਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸਾੜੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.28.24
शमिमप्यत्र शंसन्ति विद्यारण्यविदो जनाः ।
तदरण्यमभिप्रेत्य यथातत्वमजायत ॥ १४.२८.२४ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਅਰਣ੍ਯ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ।
14.28.25
एतदेवेदृशं पुण्यमरण्यं ब्राह्मणा विदुः ।
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिना ॥ १४.२८.२५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥਦਰਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਉਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।