ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.29.1
गन्धान्न जिघ्रामि रासान्न वेद्मि ।
रूपं न पश्यामि न च स्पृशामि।
न चापि शब्दान्विविधाञ्शृणोमि ।
न चापि सङ्कल्पमुपैमि कञ्चित् ॥ १४.२९.१ ॥
ମୁଁ ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ, ରସ ଜାଣେ ନାହିଁ। ରୂପ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ। ବିବିଧ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ସଙ୍କଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ।
14.29.2
अर्थानिष्टान्कामयते स्वभावः ।
सर्वान्द्वेष्यान्प्रद्विषते स्वभावः।
कामद्वेषानुद्भवतः स्वभावा-
त्प्राणापानौ जन्तुदेहान्निवेश्य ॥ १४.२९.२ ॥
ସ୍ୱଭାବ ଅନିଷ୍ଟ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ କାମନା କରେ। ସ୍ୱଭାବ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ। କାମ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ଜୀବର ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରି।
14.29.3
तेभ्यश्चान्यांस्तेषु नित्यांश्च भावा-
न्भूतात्मानं अक्षयेऽहं शरीरे।
तस्मिंस्तिष्ठन्नास्मि सक्तः कथंचि-
त्कामक्रोधाभ्यां जरया मृत्युना च ॥ १४.२९.३ ॥
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନିତ୍ୟ ଭାବ ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଁ ଭୂତାତ୍ମା ଏହି ଅକ୍ଷୟ ଦେହରେ ରହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ; କାମ, କ୍ରୋଧ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
14.29.4
अकामयानस्य च सर्वकामा-
नविद्विषाणस्य च सर्वदोषान्।
न मे स्वभावेषु भवन्ति लेपा-
स्तोयस्य बिन्दोरिव पुष्करेषु ॥ १४.२९.४ ॥
ଯିଏ କାମନା କରେ ନାହିଁ, ଯାହାର ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ ହୋଇଛି, ଯିଏ ଦ୍ୱେଷ କରେ ନାହିଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ତାହାର ପାଇଁ ମୋ ସ୍ୱଭାବରେ ଲେପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି।
14.29.5
नित्यस्य चैतस्य भवन्ति नित्या ।
निरीक्ष्यमाणस्य बहून्स्वभावान्।
न सज्जते कर्मसु भोगजालं ।
दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम् ॥ १४.२९.५ ॥
ଏହି ନିତ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ହିଁ ହୁଏ। ଅନେକ ସ୍ୱଭାବକୁ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଭୋଗଜାଲ ତାଙ୍କୁ ଲାଗେ ନାହିଁ, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣଜାଲ ଭଳି।
14.29.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अध्वर्युयतिसंवादं तं निबोध यशस्विनि ॥ १४.२९.६ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କୁହାଯାଏ — ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁ ଓ ଯତିଙ୍କ ସଂବାଦ। ହେ ଯଶସ୍ଵିନୀ, ତାହା ଶୁଣ।
14.29.7
प्रोक्ष्यमाणं पशुं दृष्ट्वा यज्ञकर्मण्यथाब्रवीत् ।
यतिरध्वर्युमासीनो हिंसोयमिति कुत्सयन् ॥ १४.२९.७ ॥
ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ପଶୁକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବସିଥିବା ଯତି ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହା ହିଂସା, ଏହିପରି ନିନ୍ଦା କରି।
14.29.8
तमध्वर्युः प्रत्युवाच नायं छागो विनश्यति ।
श्रेयसा योक्ष्यते जन्तुर्यज्ञाच्छ्रुतिरियं तथा ॥ १४.२९.८ ॥
ତାଙ୍କୁ ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ଏହି ଛେଳି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେୟ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେବ। ଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟ ସେପରି କହେ।
14.29.9
यो ह्यस्य पार्थिवो भागः पृथिवीं स गमिष्यति ।
यदस्य वारिजं किञ्चिदपस्तत्सम्प्रवेक्ष्यति ॥ १४.२९.९ ॥
ଏହାର ଯେଉଁ ପାର୍ଥିବ ଅଂଶ, ତାହା ପୃଥିବୀକୁ ଯିବ; ଏହାର ଜଳଜ ଯାହା କିଛି, ତାହା ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।
14.29.10
सूर्यं चक्षुर्दिशः श्रोत्रे प्राणोऽस्य दिवमेव च ।
आगमे वर्तमानस्य नमे दोषोस्ति कश्चन ॥ १४.२९.१० ॥
ଏହାର ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଦିଗରେ, ଓ ପ୍ରାଣ ଆକାଶରେ ହିଁ ଯିବ। ଆସିବା-ଯିବାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି (ଯଜ୍ଞ) ରେ ମୋତେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
14.29.11
प्राणैर्वियोगे च्छागस्य यदि श्रेयः प्रपश्यसि ।
छागार्थे वर्तते यज्ञो भवतः किं प्रयोजनम् ॥ १४.२९.११ ॥
ଛେଳିର ପ୍ରାଣବିୟୋଗରେ ଯଦି ତୁମେ କଲ୍ୟାଣ ଦେଖ, ତେବେ ଛେଳି ପାଇଁ ହିଁ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଛି — ଏଥିରେ ତୁମର କ'ଣ ପ୍ରୟୋଜନ?
14.29.12
अनु त्वां मन्यते माता अनु त्वां मन्यते पिता ।
मन्त्रविज्ञानमुन्नीय परिवर्ते विशेषतः ॥ १४.२९.१२ ॥
ମାତା ତୁମ ପଛେ ଚାଲି ସମ୍ମତି ଦିଏ; ପିତା ମଧ୍ୟ ତୁମ ପଛେ ଚାଲି ସମ୍ମତି ଦିଏ; ମନ୍ତ୍ରବିଜ୍ଞାନକୁ ଉଠାଇ, ବିଶେଷତଃ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ।
14.29.13
एवमेवानुमन्येरंस्तान्भवान्द्रष्टुमर्हति ।
तेषामनुमतिं श्रुत्वा शक्या कर्तुं विचारणा ॥ १४.२९.१३ ॥
ଏହିପରି ସେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେବେ; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମତି ଶୁଣିବା ପରେ ହିଁ ବିଚାର ସମ୍ଭବ।
14.29.14
प्राणा अप्यस्य च्छागस्य प्रापितास्ते स्वयोनिषु ।
शरीरं केवलं शिष्टं निश्चेष्टमिति मे मतिः ॥ १४.२९.१४ ॥
ଏହି ଛେଳିର ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଉତ୍ସକୁ ପହଞ୍ଚାଯାଇଛି; କେବଳ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ଶରୀର ବାକି ଅଛି — ଏହା ମୋ ମତ।
14.29.15
इन्धनस्य तु तुल्येन शरीरेणि विचेतसा ।
हिंसा हि यष्टुकामानामिन्धनं पशुसंज्ञितम् ॥ १४.२९.१५ ॥
ଇନ୍ଧନ ସମାନ, ବିବେକହୀନ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା (ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ)। ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିଂସା ହିଁ ଇନ୍ଧନ; ତାକୁ ପଶୁ କୁହାଯାଏ।
14.29.16
अहिंसा सर्वधर्माणामिति वृद्धानुशासनम् ।
यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कार्यमिति विद्महे ॥ १४.२९.१६ ॥
ଅହିଂସା ସବୁ ଧର୍ମରେ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) — ଏହା ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ। ଯେଉଁ କର୍ମ ଅହିଂସ୍ର ହେବ, ତାହା ହିଁ କରଣୀୟ ବୋଲି ଆମେ ଜାଣୁ।
14.29.17
अहिंसेति प्रतिज्ञेयं यदि वक्ष्याम्यतः परम् ।
शक्यं बहुविधं वक्तुं भवता कार्यदूषणम् ॥ १४.२९.१७ ॥
ଅହିଂସା ହିଁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଯଦି ମୁଁ ଏହା ପରେ କହେ, ଆପଣ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ଦୋଷ ବହୁ ପ୍ରକାରେ କହି ପାରିବେ।
14.29.18
अहिंसा सर्वभूतानां नित्यमस्मासु रोचते ।
प्रत्यक्षतः साधयामो न परोक्षमुपास्महे ॥ १४.२९.१८ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ଆମକୁ ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ। ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ସାଧନ କରୁ; ପରୋକ୍ଷର ଉପାସନା କରୁ ନାହିଁ।
14.29.19
भूमेर्गन्धगुणान्भुङ्क्ष्व पिबस्यापोमयान्रसान् ।
ज्योतिषां पश्यते रूपं स्पृशस्यनिलजान्गुणान् ॥ १४.२९.१९ ॥
ପୃଥିବୀର ଗନ୍ଧଗୁଣ ଆପଣ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଜଳଜାତ ରସ ପାନ କରନ୍ତି। ଜ୍ୟୋତିର ରୂପ ଆପଣ ଦେଖନ୍ତି; ବାୟୁଜାତ ଗୁଣ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।
14.29.20
शृणोष्याकाशजाञ्शब्दान्मनसा मन्यसे मतिम् ।
सर्वाण्येतानि भूतानि प्राणा इति च मन्यसे ॥ १४.२९.२० ॥
ଆକାଶଜାତ ଶବ୍ଦ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତି; ମନ ଦ୍ୱାରା ମତ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତ ପ୍ରାଣ ବୋଲି ଆପଣ ମାନନ୍ତି।
14.29.21
प्राणादाने निवृत्तोसि हिंसायां वर्तते भवान् ।
नास्ति चेष्टा विना हिंसां किं वा त्वं मन्यसे द्विज ॥ १४.२९.२१ ॥
ପ୍ରାଣ ନେବାରୁ ଆପଣ ନିବୃତ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ହିଂସାରେ ନିୟୋଜିତ। ହିଂସା ବିନା କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ — ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ କି ଏମିତି ମାନନ୍ତି ନାହିଁ?
14.29.22
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः ।
अक्षरं तत्र सद्भावः स्वभावः क्षर उच्यते ॥ १४.२९.२२ ॥
ଅକ୍ଷର ଓ କ୍ଷର — ଏହା ହିଁ ଆତ୍ମାର ଦ୍ୱିବିଧ ଅବସ୍ଥା। ସେଥିରେ ଅକ୍ଷର ସଦ୍ଭାବ; କ୍ଷରକୁ ସ୍ୱଭାବ କୁହାଯାଏ।
14.29.23
प्राणो जिह्वा मनः सत्त्वं सद्भावो रजसा सह ।
भावैरेतैर्विमुक्तस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः ॥ १४.२९.२३ ॥
ପ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ମନ, ସତ୍ତ୍ୱ, ସଦ୍ଭାବ ଓ ରଜୋଗୁଣ ସହିତ; ଏହି ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ଓ ଫଳାଶାହୀନ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ।
14.29.24
समस्य सर्वभूतेषु निर्ममस्य जितात्मनः ।
समन्तात्परिमुक्तस्य न भयं विद्यते क्वचित् ॥ १४.२९.२४ ॥
ସମସ୍ତ ଭୂତ ପ୍ରତି ସମଦୃଷ୍ଟି, ମମତାରହିତ, ଆତ୍ମଜୟୀ ଓ ସର୍ବତୋଭାବେ ମୁକ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କର କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଭୟ ନାହିଁ।
14.29.25
सद्भिरेवेह संवादः कार्यो मतिमतांवर ।
भवतो हि मतं श्रुत्वा प्रतिभाति मतिर्मम ॥ १४.२९.२५ ॥
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ସଂବାଦ କରିବା ଉଚିତ; ଆପଣଙ୍କ ମତ ଶୁଣି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି।
14.29.26
भगवन्भगवद्बुद्ध्या प्रतिबुद्धो ब्रवीम्यहम् ।
व्रतं मन्त्रकृतं कर्तुर्नापराधोस्ति मे द्विज ॥ १४.२९.२६ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଭଗବାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ମୁଁ କହୁଛି; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମନ୍ତ୍ରକୃତ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମୋଠାରେ ଅପରାଧ ନାହିଁ।
14.29.27
उपपत्त्या यतिस्तूष्णीं वर्तमानस्ततः परम् ।
अध्वर्युरपि निर्मोहः प्रचचार महामखे ॥ १४.२९.२७ ॥
ଯୁକ୍ତିରେ ଯତି ମୌନ ରହିଲେ; ତା'ପରେ ଅଧ୍ୱର୍ଯୁ ମଧ୍ୟ ମୋହରହିତ ହୋଇ ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ବିଚରଣ କଲେ।
14.29.28
एवमेतादृशं मोक्षं सुसूक्ष्मं ब्राह्मणा विदुः ।
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनार्थदर्शिना ॥ १४.२९.२८ ॥
ଏପରି ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ମୋକ୍ଷକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ଜାଣି, ଅର୍ଥଦର୍ଶୀ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାହାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।