ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.29.1
गन्धान्न जिघ्रामि रासान्न वेद्मि ।
रूपं न पश्यामि न च स्पृशामि।
न चापि शब्दान्विविधाञ्शृणोमि ।
न चापि सङ्कल्पमुपैमि कञ्चित् ॥ १४.२९.१ ॥
ਮੈਂ ਗੰਧ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦਾ, ਰਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਛੂਹਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.29.2
अर्थानिष्टान्कामयते स्वभावः ।
सर्वान्द्वेष्यान्प्रद्विषते स्वभावः।
कामद्वेषानुद्भवतः स्वभावा-
त्प्राणापानौ जन्तुदेहान्निवेश्य ॥ १४.२९.२ ॥
ਸੁਭਾਅ ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਸਭ ਦਵੇਸ਼ ਯੋਗ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਦਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਮ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਜੀਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ।
14.29.3
तेभ्यश्चान्यांस्तेषु नित्यांश्च भावा-
न्भूतात्मानं अक्षयेऽहं शरीरे।
तस्मिंस्तिष्ठन्नास्मि सक्तः कथंचि-
त्कामक्रोधाभ्यां जरया मृत्युना च ॥ १४.२९.३ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਨਿੱਤ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਭੂਤਾਤਮਾ ਇਸ ਅਕਸ਼ੈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਆਸਕਤ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।
14.29.4
अकामयानस्य च सर्वकामा-
नविद्विषाणस्य च सर्वदोषान्।
न मे स्वभावेषु भवन्ति लेपा-
स्तोयस्य बिन्दोरिव पुष्करेषु ॥ १४.२९.४ ॥
ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਮੇਰੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਪ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਾਂਗ।
14.29.5
नित्यस्य चैतस्य भवन्ति नित्या ।
निरीक्ष्यमाणस्य बहून्स्वभावान्।
न सज्जते कर्मसु भोगजालं ।
दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम् ॥ १४.२९.५ ॥
ਇਸ ਨਿਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਿਤ ਵਸਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਨੇਕ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚਿੰਬੜਦਾ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ।
14.29.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अध्वर्युयतिसंवादं तं निबोध यशस्विनि ॥ १४.२९.६ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਅਧਵਰਯੂ ਅਤੇ ਯਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ। ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ।
14.29.7
प्रोक्ष्यमाणं पशुं दृष्ट्वा यज्ञकर्मण्यथाब्रवीत् ।
यतिरध्वर्युमासीनो हिंसोयमिति कुत्सयन् ॥ १४.२९.७ ॥
ਯਜ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਕਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੈਠੇ ਯਤੀ ਨੇ ਅਧਵਰਯੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੰਦਦਿਆਂ।
14.29.8
तमध्वर्युः प्रत्युवाच नायं छागो विनश्यति ।
श्रेयसा योक्ष्यते जन्तुर्यज्ञाच्छ्रुतिरियं तथा ॥ १४.२९.८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਵਰਯੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — ਇਹ ਬੱਕਰਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਜੀਵ ਯਜ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗਾ। ਸ਼ਰੁਤੀ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
14.29.9
यो ह्यस्य पार्थिवो भागः पृथिवीं स गमिष्यति ।
यदस्य वारिजं किञ्चिदपस्तत्सम्प्रवेक्ष्यति ॥ १४.२९.९ ॥
ਇਸ ਦਾ ਜੋ ਪਾਰਥਿਵ ਭਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਸ ਦਾ ਜਲਜ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵੇਗਾ।
14.29.10
सूर्यं चक्षुर्दिशः श्रोत्रे प्राणोऽस्य दिवमेव च ।
आगमे वर्तमानस्य नमे दोषोस्ति कश्चन ॥ १४.२९.१० ॥
ਇਸ ਦੀ ਅੱਖ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਕੰਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਗੇ। ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਇਸ (ਯਜ) ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
14.29.11
प्राणैर्वियोगे च्छागस्य यदि श्रेयः प्रपश्यसि ।
छागार्थे वर्तते यज्ञो भवतः किं प्रयोजनम् ॥ १४.२९.११ ॥
ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਕਲਿਆਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਕਰੀ ਲਈ ਹੀ ਯੱਗ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਤੇਰਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ?
14.29.12
अनु त्वां मन्यते माता अनु त्वां मन्यते पिता ।
मन्त्रविज्ञानमुन्नीय परिवर्ते विशेषतः ॥ १४.२९.१२ ॥
ਮਾਂ ਤੇਰੇ ਮਗਰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮਗਰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਤਰ-ਵਿਜੵਾਨ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ।
14.29.13
एवमेवानुमन्येरंस्तान्भवान्द्रष्टुमर्हति ।
तेषामनुमतिं श्रुत्वा शक्या कर्तुं विचारणा ॥ १४.२९.१३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣਗੇ; ਤੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਸੰਭਵ ਹੈ।
14.29.14
प्राणा अप्यस्य च्छागस्य प्रापितास्ते स्वयोनिषु ।
शरीरं केवलं शिष्टं निश्चेष्टमिति मे मतिः ॥ १४.२९.१४ ॥
ਇਸ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਚੇਸ਼ਟ ਸਰੀਰ ਬਾਕੀ ਹੈ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
14.29.15
इन्धनस्य तु तुल्येन शरीरेणि विचेतसा ।
हिंसा हि यष्टुकामानामिन्धनं पशुसंज्ञितम् ॥ १४.२९.१५ ॥
ਬਾਲਣ ਵਰਗੇ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ (ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਯੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਹੀ ਬਾਲਣ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.29.16
अहिंसा सर्वधर्माणामिति वृद्धानुशासनम् ।
यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कार्यमिति विद्महे ॥ १४.२९.१६ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ (ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ) ਹੈ — ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਅਹਿੰਸਕ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
14.29.17
अहिंसेति प्रतिज्ञेयं यदि वक्ष्याम्यतः परम् ।
शक्यं बहुविधं वक्तुं भवता कार्यदूषणम् ॥ १४.२९.१७ ॥
ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ।
14.29.18
अहिंसा सर्वभूतानां नित्यमस्मासु रोचते ।
प्रत्यक्षतः साधयामो न परोक्षमुपास्महे ॥ १४.२९.१८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਅਹਿੰਸਾ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਧਦੇ ਹਾਂ; ਪਰੋਕਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
14.29.19
भूमेर्गन्धगुणान्भुङ्क्ष्व पिबस्यापोमयान्रसान् ।
ज्योतिषां पश्यते रूपं स्पृशस्यनिलजान्गुणान् ॥ १४.२९.१९ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੰਧ-ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈਂ; ਜਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਰਸ ਤੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈਂ।
14.29.20
शृणोष्याकाशजाञ्शब्दान्मनसा मन्यसे मतिम् ।
सर्वाण्येतानि भूतानि प्राणा इति च मन्यसे ॥ १४.२९.२० ॥
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਸ਼ਬਦ ਤੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈਂ; ਮਨ ਨਾਲ ਮਤ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ।
14.29.21
प्राणादाने निवृत्तोसि हिंसायां वर्तते भवान् ।
नास्ति चेष्टा विना हिंसां किं वा त्वं मन्यसे द्विज ॥ १४.२९.२१ ॥
ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਣ ਤੋਂ ਤੂੰ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੈਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈਂ। ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ — ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਕੀ ਤੂੰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ?
14.29.22
अक्षरं च क्षरं चैव द्वैधीभावोऽयमात्मनः ।
अक्षरं तत्र सद्भावः स्वभावः क्षर उच्यते ॥ १४.२९.२२ ॥
ਅਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਰ — ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਦੋ-ਵਿਧ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਰ ਸਦਭਾਵ ਹੈ; ਕਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸਵਭਾਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.29.23
प्राणो जिह्वा मनः सत्त्वं सद्भावो रजसा सह ।
भावैरेतैर्विमुक्तस्य निर्द्वन्द्वस्य निराशिषः ॥ १४.२९.२३ ॥
ਪ੍ਰਾਣ, ਜੀਭ, ਮਨ, ਸੱਤਵ, ਸਦਭਾਵ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਸਹਿਤ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਪੁਰਸ਼ ਲਈ।
14.29.24
समस्य सर्वभूतेषु निर्ममस्य जितात्मनः ।
समन्तात्परिमुक्तस्य न भयं विद्यते क्वचित् ॥ १४.२९.२४ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਮਮਤਾ ਰਹਿਤ, ਆਤਮਜਯੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਭੈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.29.25
सद्भिरेवेह संवादः कार्यो मतिमतांवर ।
भवतो हि मतं श्रुत्वा प्रतिभाति मतिर्मम ॥ १४.२९.२५ ॥
ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਮਤ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਚਮਕ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
14.29.26
भगवन्भगवद्बुद्ध्या प्रतिबुद्धो ब्रवीम्यहम् ।
व्रतं मन्त्रकृतं कर्तुर्नापराधोस्ति मे द्विज ॥ १४.२९.२६ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਰਤ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ।
14.29.27
उपपत्त्या यतिस्तूष्णीं वर्तमानस्ततः परम् ।
अध्वर्युरपि निर्मोहः प्रचचार महामखे ॥ १४.२९.२७ ॥
ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਯਤੀ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ; ਫਿਰ ਅਧਵਰਯੂ ਵੀ ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਯੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
14.29.28
एवमेतादृशं मोक्षं सुसूक्ष्मं ब्राह्मणा विदुः ।
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनार्थदर्शिना ॥ १४.२९.२८ ॥
ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਅਤਿ-ਸੂਖਮ ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਾਣ ਕੇ, ਅਰਥਦਰਸ਼ੀ ਕਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਸਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।