મહાભારત · અધ્યાય 14.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.3.1
युधिष्ठिर तव प्रज्ञा न सम्यगिति मे मतिः ।
न हि कश्चित्स्वयं मर्त्यः स्ववशः कुरुते क्रियाम् ॥ १४.३.१ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તારી પ્રજ્ઞા સંપૂર્ણ રીતે યોગ્ય નથી એવો મારો મત છે. કોઈ પણ મર્ત્ય મનુષ્ય પોતાના વશમાં રહીને સ્વયં કર્મ કરતો નથી.
14.3.2
ईश्वरेण च युक्तोऽयं साध्वसाधु च मानवः ।
करोत्यसुकरं कर्म तत्रका परिदेवना ॥ १४.३.२ ॥
ઈશ્વરથી પ્રેરાયેલો આ મનુષ્ય સારાં અને ખરાબ, બંને પ્રકારનાં કઠિન કર્મો કરે છે. તેમાં વિલાપ શાનો?
14.3.3
आत्मानं मन्यसे चाथ पापकर्माणमन्ततः ।
शृणु तत्र यथा पापमपकृत्येत भारत ॥ १४.३.३ ॥
તું પોતાને અંતે પાપકર્મ કરનાર માને છે. હે ભારત, તે પાપ કેવી રીતે દૂર થાય છે તે સાંભળ.
14.3.4
तपोभिः क्रतुभिश्चैव दानेन च युधिष्ठिर ।
तरन्ति नित्यं पुरुषा ये स्म पापानि कुर्वते ॥ १४.३.४ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તપ, યજ્ઞ અને દાનથી પાપ કરનારા મનુષ્યો સદા તેને પાર કરે છે.
14.3.5
यज्ञेन तपसा चैव दानेन च नराधिप ।
पूयन्ते नरशार्दूल नरा दुष्कृतकारिणः ॥ १४.३.५ ॥
હે નરાધિપ, હે નરશ્રેષ્ઠ, યજ્ઞ, તપ અને દાનથી દુષ્કર્મ કરનારા મનુષ્યો શુદ્ધ થાય છે.
14.3.6
असुराश्च सुराश्चैव पुण्यहेतोर्मखक्रियाम् ।
प्रवर्तन्ते महात्मानस्तस्माद्यज्ञः परायणम् ॥ १४.३.६ ॥
અસુરો અને દેવો પુણ્ય માટે યજ્ઞકર્મ આરંભે છે, મહાત્માઓ પણ. તેથી યજ્ઞ જ પરમ આશ્રય છે.
14.3.7
यज्ञैरेव महात्मानो बभूवुरधिकाः सुराः ।
ततो देवाः क्रियावन्तो दानवानभ्यधर्षयन् ॥ १४.३.७ ॥
યજ્ઞોથી જ મહાત્મા દેવો અધિક બન્યા. પછી ક્રિયાશીલ દેવોએ દાનવોને પરાજિત કર્યા.
14.3.8
राजसूयाश्वमेधौ च सर्वमेधं च भारत ।
नरमेधं च नृपते त्वमाहर युधिष्ठिर ॥ १४.३.८ ॥
હે ભારત, રાજસૂય અને અશ્વમેધ, સર્વમેધ અને હે રાજન્ યુધિષ્ઠિર, નરમેધ પણ — તું તેને આચર.
14.3.9
यजस्व वाजिमेधेन विधिवद्दक्षिणावता ।
बहुकामान्नवित्तेन रामो दाशरथिर्यथा ॥ १४.३.९ ॥
વિધિપૂર્વક દક્ષિણા સાથે અશ્વમેધ યજ્ઞ કર — દશરથપુત્ર રામે અનેક ઇચ્છિત અન્ન અને ધન સાથે કર્યો તેમ.
14.3.10
यथा च भरतो राजा दौष्यन्तिः पृथिवीपतिः ।
शाकुन्तलो महावीर्यस्तव पूर्वपितामहः ॥ १४.३.१० ॥
દુષ્યંતના પુત્ર, પૃથ્વીપતિ, શકુંતલાના મહાપરાક્રમી રાજા ભરત — તારા પૂર્વ પિતામહ — જેમ કર્યું તેમ.
14.3.11
असंशयं वाजिमेधः पारयेत्पृथिवीमपि ।
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं त्वं श्रोतुमिहार्हसि ॥ १४.३.११ ॥
નિઃસંદેહ અશ્વમેધ પૃથ્વીને પણ પાર કરાવી દેશે. પરંતુ મારો એક અભિપ્રાય છે — તેને તમે અહીં સાંભળવો જોઈએ.
14.3.12
इमं ज्ञातिवधं कृत्वा सुमहान्तं द्विजोत्तम ।
अहमाराधयिष्यामि कथं शोकपरायणः।
दानमल्पं न शक्नोमि दातुं वित्तं च नास्ति मे ॥ १४.३.१२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, આટલો મોટો જ્ઞાતિવધ કરીને, શોકમાં ડૂબેલો હું કેવી રીતે આરાધના કરું? હું થોડું દાન પણ આપી શકતો નથી, અને મારી પાસે ધન પણ નથી.
14.3.13
न तु बालानिमान्दीनानुत्सहे वसु याचितुम् ।
तथैवाद्रविणान्कृच्छ्रे वर्तमानान्नृपात्मजान् ॥ १४.३.१३ ॥
આ દીન બાળકો પાસે અને એવી જ મુશ્કેલીમાં જીવતા રાજકુમારો પાસે ધન માગવાની મારામાં હિંમત નથી.
14.3.14
स्वयं विनाश्य पृथिवीं यज्ञार्थं द्विजसत्तम ।
करमाहारयिष्यामि कथं शोकपरायणः ॥ १४.३.१४ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પૃથ્વીનો પોતે વિનાશ કરીને યજ્ઞ માટે કર કેવી રીતે ઉઘરાવું? હું શોકમાં ડૂબેલો છું.
14.3.15
दुर्योधनापराधेनि वसुधायां नराधिपाः ।
प्रनष्टा योजयित्वाऽस्मानकीर्त्या मुनिसत्तम ॥ १४.३.१५ ॥
દુર્યોધનના અપરાધથી પૃથ્વીના રાજાઓ નાશ પામ્યા; અમને પણ અપકીર્તિમાં નાખ્યા, હે મુનિશ્રેષ્ઠ.
14.3.16
दुर्योधनेन पृथिवी क्षपिता जयकारणात् ।
कोशश्चापि विशीर्णोसौ धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ॥ १४.३.१६ ॥
વિજય માટે દુર્યોધને પૃથ્વીનો નાશ કર્યો; તે દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનો ખજાનો પણ વેરાઈ ગયો.
14.3.17
पृथिवी दक्षिणा चात्र वाजिमेधे महाक्रतौ ।
विद्वद्भिः परिदृष्टोऽयं शिष्टो विधिविपर्ययः ॥ १४.३.१७ ॥
મહાયજ્ઞ અશ્વમેધમાં પૃથ્વી જ દક્ષિણા છે એવું વિદ્વાનોએ જોયું છે; આ તો શાસ્ત્રવિધિનો ઊલટફેર છે.
14.3.18
न च प्रतिनिधिं कर्तुं चिकीर्षामि तपोधन ।
अत्र मे भगवन्सम्यक्साचिव्यं कर्तुमर्हसि ॥ १४.३.१८ ॥
હે તપોધન, હું કોઈ પ્રતિનિધિ નીમવા ઇચ્છતો નથી. આ બાબતમાં, હે ભગવન્, મને યોગ્ય સલાહ આપવી આપને યોગ્ય છે.
14.3.19
एवमुक्तस्तु पार्थेन कृष्णद्वैपायनस्तदा ।
मुहूर्तमनुसञ्चिन्त्य धर्मराजानमब्रवीत् ॥ १४.३.१९ ॥
પાર્થે આમ કહ્યું ત્યારે કૃષ્ણદ્વૈપાયને ક્ષણભર વિચાર કરીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
14.3.20
कोशश्चापि विशीर्णोऽयं परिपूर्णो भविष्यति ।
विद्यते द्रविणं पार्थ गिरौ हिमवति स्थितम् ॥ १४.३.२० ॥
આ ખજાનો ખાલી થયો હોય તો પણ ફરી ભરાઈ જશે. હે પાર્થ, હિમાલય પર્વત પર ધન છે.
14.3.21
उत्सृष्टं ब्राह्मणैर्यज्ञे मरुत्तस्य महीपते ।
तदानयस्व कौन्तेय पर्याप्तं तद्भविष्यति ॥ १४.३.२१ ॥
મરુત્ત રાજાના યજ્ઞમાં બ્રાહ્મણોએ છોડી દીધેલું તે ધન, હે કૌન્તેય, લઈ આવ; તે પૂરતું થશે.
14.3.22
कथं यज्ञे मरुत्तस्य द्रविणं तत्समाचितम् ।
कस्मिंश्च काले स नृपो बभूव ददतांवर ॥ १४.३.२२ ॥
મરુત્તના યજ્ઞમાં તે ધન કેવી રીતે એકત્ર થયું? તે રાજા કયા સમયમાં હતો, હે દાતાઓમાં શ્રેષ્ઠ?
14.3.23
यदि शुश्रूषसे पार्थ शृणु कारंधमं नृपम् ।
यस्मिन्काले महावीर्यः स राजाऽऽसीन्महाधनः ॥ १४.३.२३ ॥
હે પાર્થ, જો તું સાંભળવા ઇચ્છતો હોય તો કારંધમ રાજા વિશે સાંભળ; જે સમયે તે મહાપરાક્રમી અને મહાધનવાન રાજા હતો.