મહાભારત · અધ્યાય 14.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.33.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं जनकस्य च भामिनि ॥ १४.३३.१ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ ટાંકે છે — એક બ્રાહ્મણ અને જનકનો સંવાદ, હે ભામિની.
14.33.2
ब्राह्मणं जनको राजा सन्नं कस्मिंश्चिदागसि ।
विषये मे न वस्तव्यमिति शिष्ट्यर्थमब्रवीत् ॥ १४.३३.२ ॥
કોઈ અપરાધથી દુઃખી બ્રાહ્મણને શિક્ષા આપવા રાજા જનકે કહ્યું — "મારા રાજ્યમાં તારે વસવું ન જોઈએ."
14.33.3
इत्युक्तः प्रत्युवाचाथ ब्राह्मणो राजसत्तमम् ।
आचक्ष्व विषयं राजन्यावांस्तव वशे स्थितः ॥ १४.३३.३ ॥
આમ કહેવાયેલા બ્રાહ્મણે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠને ઉત્તર આપ્યો — "હે રાજન, તમારા અધિકારમાં હું જે દેશમાં છું તે કયો તે કહો."
14.33.4
सोऽन्यस्य विषये राज्ञो वस्तुमिच्छाम्यहं विभो ।
वचस्ते कर्तुमिच्छामि यथाशास्त्रं महीपते ॥ १४.३३.४ ॥
"હે પ્રભુ, હું બીજા રાજાના રાજ્યમાં વસવા ઇચ્છું છું. હે મહીપતિ, તમારા વચનનું શાસ્ત્રાનુસાર પાલન કરવા ઇચ્છું છું."
14.33.5
इत्युक्तस्तु तदा राजा ब्राह्मणेन यशस्विना ।
मुहुरुष्णं विनिःस्वस्य न किञ्चित्प्रत्यभाषत ॥ १४.३३.५ ॥
યશસ્વી બ્રાહ્મણે આમ કહેતાં રાજાએ વારંવાર ગરમ નિસાસા નાખ્યા અને કંઈ જ ઉત્તર ન આપ્યો.
14.33.6
तमासीनं ध्यायमानं राजानममितौजसम् ।
कश्मलं सहसाऽगच्छद्भानुमन्तमिव ग्रहः ॥ १४.३३.६ ॥
બેઠેલા, ધ્યાન કરતા એ અમિત તેજસ્વી રાજાને અચાનક વ્યાકુળતા ઘેરી વળી, જેમ તેજસ્વી સૂર્યને ગ્રહણ ઘેરે છે.
14.33.7
समाश्वास्य ततो राजा विगते कश्यमे तदा ।
ततो मूहूर्तादिव तं ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.३३.७ ॥
પછી રાજાએ પોતાને સંભાળ્યો, મૂર્છા દૂર થયા પછી, જાણે એક મુહૂર્ત પછી તે બ્રાહ્મણને આ વચન કહ્યું.
14.33.8
पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति ।
विषयं नाधिगच्छामि विचिन्वन्पृथिवीमहम् ॥ १४.३३.८ ॥
પિતા અને દાદાના રાજ્યમાં, જનપદ વશ હોવા છતાં, પૃથ્વીને શોધતા હું મારો અધિકાર ક્ષેત્ર મેળવી શકતો નથી.
14.33.9
नाध्यगच्छं यदा पृथ्व्यां मिथिला मार्गिता मया ।
नाध्यगच्छं यदा तस्यां स्वप्रजा मार्गिता मया ॥ १४.३३.९ ॥
પૃથ્વી પર મેં શોધ્યું ત્યારે મિથિલા મળી નહીં; તેમાં મારી પોતાની પ્રજાને શોધી ત્યારે પણ મળી નહીં.
14.33.10
नाध्यगच्छं यदा तस्यां तदा मे कश्मलोऽभवत् ।
ततो मे कश्मलस्यान्ते मतिः पुनरुपस्थिता ॥ १४.३३.१० ॥
તેમાં પણ ન મળ્યું ત્યારે મને મૂર્છા આવી; પછી તે મૂર્છાના અંતે મારી બુદ્ધિ ફરી આવી.
14.33.11
तदा न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम ।
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ॥ १४.३३.११ ॥
ત્યારે હું મારો અધિકાર માનતો નથી; અથવા મારો સમગ્ર જનપદ પણ મારો નથી. આ આત્મા પણ મારો નથી; અથવા સમગ્ર પૃથ્વી પણ મારી નથી.
14.33.12
यथा मम तथाऽन्येषामिति मन्ये द्विजोत्तम ।
उष्यतां यावदुत्साहो भुज्यतां यावदिष्यते ॥ १४.३३.१२ ॥
મારા માટે જેમ છે, તેમ જ બીજાઓ માટે પણ છે, એમ હું માનું છું, હે દ્વિજોત્તમ. ઉત્સાહ હોય ત્યાં સુધી રહે; ઇચ્છા હોય ત્યાં સુધી ભોગવે.
14.33.13
पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति ।
ब्रूहि कां मतिमास्थाय ममत्वं वर्जितं त्वया ॥ १४.३३.१३ ॥
પિતા અને પિતામહથી મળેલા રાજ્યમાં, વશ થયેલા જનપદમાં હોવા છતાં, કઈ બુદ્ધિનો આશ્રય લઈને તેં 'મારું' એવી મમતા છોડી છે તે કહે.
14.33.14
कां वै बुद्धिं समाश्रित्य सर्वो वै विषयस्तव ।
नावैषि विषयं येन सर्वो वा विषयस्तव ॥ १४.३३.१४ ॥
કઈ બુદ્ધિનો આશ્રય લઈને તારો સઘળો વિષય છે, છતાં કયા કારણે સઘળો વિષય તારો છે તે તું જાણતો નથી?
14.33.15
अन्तवन्त इहारम्भा विदिताः सर्वकर्मसु ।
नाध्यगच्छमहं तस्मान्ममेदमिति यद्भवेत् ॥ १४.३३.१५ ॥
અહીં બધાં કર્મોમાં આરંભો અંતવાળા જાણીતા છે; તેથી 'આ મારું છે' એવું જે હોય તે મેં શોધ્યું નથી.
14.33.16
कस्येदमिति कस्य स्वमिति वेदवचस्तथा ।
नाध्यगच्छमहं बुद्ध्या ममेदमिति यद्भवेत् ॥ १४.३३.१६ ॥
'આ કોનું', 'કોની મિલકત' — વેદવચન પણ એવું જ છે. બુદ્ધિથી મેં 'આ મારું છે' એવું જે હોય તે શોધ્યું નથી.
14.33.17
एतां बुद्धिं समाश्रित्य ममत्वं वर्जितं मया ।
शृणु बुद्धिं च यां ज्ञात्वा सर्वत्र विषयो मम ॥ १४.३३.१७ ॥
આ બુદ્ધિનો આશ્રય લઈને મેં 'મારું' એવી મમતા છોડી છે. હવે જે બુદ્ધિ જાણીને સર્વત્ર મારો વિષય છે તે બુદ્ધિ સાંભળ.
14.33.18
नाहमात्मार्थमिच्छामि गन्धान्घ्राणगतानपि ।
तस्मान्मे निर्जिता भूमिर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.१८ ॥
હું પોતાને માટે નાક સુધી પહોંચતી સુગંધની પણ ઇચ્છા કરતો નથી; તેથી મેં જીતેલી ભૂમિ સદા મારા વશમાં રહે છે.
14.33.19
नाहमात्मार्थमिच्छामि रसानास्येऽपि वर्ततः ।
आपो मे निर्जितास्तस्माद्वशे तिष्ठन्ति नित्यदा ॥ १४.३३.१९ ॥
હું મારા પોતાના માટે મુખમાં રહેલા રસોની પણ ઇચ્છા કરતો નથી. તેથી મેં જળને જીતી લીધું છે; તે સદા મારા વશમાં રહે છે.
14.33.20
नाहमात्मार्थमिच्छामि रूपं ज्योतिश्च चक्षुषः ।
तस्मान्मे निर्जितं ज्योतिर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२० ॥
હું મારા પોતાના માટે આંખનું રૂપ અને પ્રકાશની પણ ઇચ્છા કરતો નથી. તેથી મેં તેજને જીતી લીધું છે; તે સદા મારા વશમાં રહે છે.
14.33.21
नाहमात्मार्थमिच्छामि स्पर्शांस्त्वचि गताश्च ये ।
तस्मान्मे निर्जितो वायुर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२१ ॥
હું મારા પોતાના માટે ત્વચામાં રહેલા સ્પર્શોની પણ ઇચ્છા કરતો નથી. તેથી મેં વાયુને જીતી લીધો છે; તે સદા મારા વશમાં રહે છે.
14.33.22
नाहमात्मार्थमिच्छामि शब्दाञ्श्रोत्रगतानपि ।
आकाशं मे जितं तस्माद्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२२ ॥
હું મારા પોતાના માટે કાનમાં રહેલા શબ્દોની પણ ઇચ્છા કરતો નથી. તેથી મેં આકાશને જીતી લીધું છે; તે સદા મારા વશમાં રહે છે.
14.33.23
नाहमात्मार्थमिच्छामि मनो नित्यं मनोन्तरे ।
मनो मे निर्जितं तस्माद्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२३ ॥
હું મારા પોતાના માટે સદા મનમાં રહેલા મનની પણ ઇચ્છા કરતો નથી. તેથી મેં મનને જીતી લીધું છે; તે સદા મારા વશમાં રહે છે.
14.33.24
देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च भूतेभ्योऽतिथिभिः सह ।
इत्यर्थं सर्व एवेति समारम्भा भवन्ति वै ॥ १४.३३.२४ ॥
દેવો માટે, પિતૃઓ માટે, જીવો માટે અને અતિથિઓ સાથે—આ જ હેતુથી સર્વ કર્મોનો આરંભ થાય છે.
14.33.25
ततः प्रहस्य जनकं ब्राह्मणः पुनरब्रवीत् ।
त्वज्जिज्ञासार्थमद्येह विद्धि मां धर्ममागतम् ॥ १४.३३.२५ ॥
ત્યારે તે બ્રાહ્મણ હસીને જનકને ફરી બોલ્યો — આજે અહીં તમારી પૃચ્છા કરવા માટે હું ધર્મથી આવ્યો છું, એમ જાણો.
14.33.26
त्वमस्य ब्रह्मिनाभस्य दुर्वारस्यानिवर्तिनः ।
सत्वनेमिनिरुद्धस्य चक्रस्यैकः प्रवर्तकः ॥ १४.३३.२६ ॥
બ્રહ્મ-નાભિવાળા, દુર્નિવાર, ન પાછા ફરનારા, સત્ત્વ-વલયથી બંધાયેલા આ ચક્રના એકલા પ્રવર્તક તમે છો.