ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.33.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं जनकस्य च भामिनि ॥ १४.३३.१ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦਾ ਸੰਵਾਦ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ।
14.33.2
ब्राह्मणं जनको राजा सन्नं कस्मिंश्चिदागसि ।
विषये मे न वस्तव्यमिति शिष्ट्यर्थमब्रवीत् ॥ १४.३३.२ ॥
ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ — "ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।"
14.33.3
इत्युक्तः प्रत्युवाचाथ ब्राह्मणो राजसत्तमम् ।
आचक्ष्व विषयं राजन्यावांस्तव वशे स्थितः ॥ १४.३३.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੇਠ ਮੈਂ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਹੈ।"
14.33.4
सोऽन्यस्य विषये राज्ञो वस्तुमिच्छाम्यहं विभो ।
वचस्ते कर्तुमिच्छामि यथाशास्त्रं महीपते ॥ १४.३३.४ ॥
"ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।"
14.33.5
इत्युक्तस्तु तदा राजा ब्राह्मणेन यशस्विना ।
मुहुरुष्णं विनिःस्वस्य न किञ्चित्प्रत्यभाषत ॥ १४.३३.५ ॥
ਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮ ਸਾਹ ਲਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
14.33.6
तमासीनं ध्यायमानं राजानममितौजसम् ।
कश्मलं सहसाऽगच्छद्भानुमन्तमिव ग्रहः ॥ १४.३३.६ ॥
ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਉਸ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
14.33.7
समाश्वास्य ततो राजा विगते कश्यमे तदा ।
ततो मूहूर्तादिव तं ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.३३.७ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
14.33.8
पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति ।
विषयं नाधिगच्छामि विचिन्वन्पृथिवीमहम् ॥ १४.३३.८ ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਜਨਪਦ ਵਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਜਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ-ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
14.33.9
नाध्यगच्छं यदा पृथ्व्यां मिथिला मार्गिता मया ।
नाध्यगच्छं यदा तस्यां स्वप्रजा मार्गिता मया ॥ १४.३३.९ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਖੋਜਿਆ ਤਾਂ ਮਿਥਿਲਾ ਨਾ ਮਿਲੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ ਤਾਂ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੀ।
14.33.10
नाध्यगच्छं यदा तस्यां तदा मे कश्मलोऽभवत् ।
ततो मे कश्मलस्यान्ते मतिः पुनरुपस्थिता ॥ १४.३३.१० ॥
ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਗਈ; ਫਿਰ ਉਸ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮੁੜ ਆਈ।
14.33.11
तदा न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम ।
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ॥ १४.३३.११ ॥
ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਜਨਪਦ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ; ਜਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ।
14.33.12
यथा मम तथाऽन्येषामिति मन्ये द्विजोत्तम ।
उष्यतां यावदुत्साहो भुज्यतां यावदिष्यते ॥ १४.३३.१२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਹੈ ਉਨਾ ਚਿਰ ਵੱਸੇ; ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇੱਛਾ ਹੈ ਉਨਾ ਚਿਰ ਭੋਗੇ।
14.33.13
पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति ।
ब्रूहि कां मतिमास्थाय ममत्वं वर्जितं त्वया ॥ १४.३३.१३ ॥
ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦੇ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਿਹੜੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ ਛੱਡੀ ਹੈ, ਦੱਸ।
14.33.14
कां वै बुद्धिं समाश्रित्य सर्वो वै विषयस्तव ।
नावैषि विषयं येन सर्वो वा विषयस्तव ॥ १४.३३.१४ ॥
ਕਿਹੜੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ-ਖੇਤਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤੇਰਾ ਹੈ?
14.33.15
अन्तवन्त इहारम्भा विदिताः सर्वकर्मसु ।
नाध्यगच्छमहं तस्मान्ममेदमिति यद्भवेत् ॥ १४.३३.१५ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
14.33.16
कस्येदमिति कस्य स्वमिति वेदवचस्तथा ।
नाध्यगच्छमहं बुद्ध्या ममेदमिति यद्भवेत् ॥ १४.३३.१६ ॥
'ਇਹ ਕਿਸਦਾ', 'ਕਿਸਦੀ ਜਾਇਦਾਦ' — ਵੇਦ ਦੇ ਬਚਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
14.33.17
एतां बुद्धिं समाश्रित्य ममत्वं वर्जितं मया ।
शृणु बुद्धिं च यां ज्ञात्वा सर्वत्र विषयो मम ॥ १४.३३.१७ ॥
ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ ਛੱਡੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
14.33.18
नाहमात्मार्थमिच्छामि गन्धान्घ्राणगतानपि ।
तस्मान्मे निर्जिता भूमिर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.१८ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨੱਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
14.33.19
नाहमात्मार्थमिच्छामि रसानास्येऽपि वर्ततः ।
आपो मे निर्जितास्तस्माद्वशे तिष्ठन्ति नित्यदा ॥ १४.३३.१९ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.33.20
नाहमात्मार्थमिच्छामि रूपं ज्योतिश्च चक्षुषः ।
तस्मान्मे निर्जितं ज्योतिर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२० ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਜੋਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
14.33.21
नाहमात्मार्थमिच्छामि स्पर्शांस्त्वचि गताश्च ये ।
तस्मान्मे निर्जितो वायुर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२१ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਛੋਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
14.33.22
नाहमात्मार्थमिच्छामि शब्दाञ्श्रोत्रगतानपि ।
आकाशं मे जितं तस्माद्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२२ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.33.23
नाहमात्मार्थमिच्छामि मनो नित्यं मनोन्तरे ।
मनो मे निर्जितं तस्माद्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२३ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.33.24
देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च भूतेभ्योऽतिथिभिः सह ।
इत्यर्थं सर्व एवेति समारम्भा भवन्ति वै ॥ १४.३३.२४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਸਮੇਤ—ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.33.25
ततः प्रहस्य जनकं ब्राह्मणः पुनरब्रवीत् ।
त्वज्जिज्ञासार्थमद्येह विद्धि मां धर्ममागतम् ॥ १४.३३.२५ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ — ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਲਈ ਮੈਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
14.33.26
त्वमस्य ब्रह्मिनाभस्य दुर्वारस्यानिवर्तिनः ।
सत्वनेमिनिरुद्धस्य चक्रस्यैकः प्रवर्तकः ॥ १४.३३.२६ ॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ, ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਤਵ-ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਇਸ ਚੱਕਰ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।