มหาภารตะ · อัธยายะ 14.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.33.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
ब्राह्मणस्य च संवादं जनकस्य च भामिनि ॥ १४.३३.१ ॥
ในเรื่องนี้ก็มีผู้ท่องเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ คือบทสนทนาระหว่างพราหมณ์กับพระเจ้าชนก ดูก่อนผู้มีรัศมีงาม
14.33.2
ब्राह्मणं जनको राजा सन्नं कस्मिंश्चिदागसि ।
विषये मे न वस्तव्यमिति शिष्ट्यर्थमब्रवीत् ॥ १४.३३.२ ॥
พระเจ้าชนกได้ตรัสแก่พราหมณ์ผู้เดือดร้อนเพราะความผิดบางประการ เพื่อการอบรมสั่งสอนว่า "ท่านไม่ควรอยู่ในแคว้นของเรา"
14.33.3
इत्युक्तः प्रत्युवाचाथ ब्राह्मणो राजसत्तमम् ।
आचक्ष्व विषयं राजन्यावांस्तव वशे स्थितः ॥ १४.३३.३ ॥
เมื่อถูกตรัสเช่นนั้น พราหมณ์จึงกราบทูลตอบพระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ว่า "ข้าแต่พระราชา ขอทรงบอกข้าพระองค์ว่าแคว้นใดเป็นของพระองค์ที่ข้าพระองค์ยืนอยู่ภายใต้อำนาจ"
14.33.4
सोऽन्यस्य विषये राज्ञो वस्तुमिच्छाम्यहं विभो ।
वचस्ते कर्तुमिच्छामि यथाशास्त्रं महीपते ॥ १४.३३.४ ॥
"ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพระองค์ปรารถนาจะอาศัยอยู่ในแคว้นของพระราชาอีกองค์หนึ่ง ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ข้าพระองค์ปรารถนาจะปฏิบัติตามพระดำรัสของพระองค์โดยถูกต้องตามคัมภีร์"
14.33.5
इत्युक्तस्तु तदा राजा ब्राह्मणेन यशस्विना ।
मुहुरुष्णं विनिःस्वस्य न किञ्चित्प्रत्यभाषत ॥ १४.३३.५ ॥
เมื่อพราหมณ์ผู้มีชื่อเสียงกล่าวเช่นนั้น พระราชาจึงถอนพระทัยร้อนซ้ำแล้วซ้ำเล่า มิได้ตรัสตอบสิ่งใดเลย
14.33.6
तमासीनं ध्यायमानं राजानममितौजसम् ।
कश्मलं सहसाऽगच्छद्भानुमन्तमिव ग्रहः ॥ १४.३३.६ ॥
ความมึนงงได้เกิดขึ้นทันใดแก่พระราชาผู้มีพลังหาที่สุดมิได้ ผู้ประทับนิ่งครุ่นคิดอยู่ ดุจดังราหูมาบดบังพระอาทิตย์ผู้ส่องแสง
14.33.7
समाश्वास्य ततो राजा विगते कश्यमे तदा ।
ततो मूहूर्तादिव तं ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.३३.७ ॥
ต่อมาเมื่อความมึนงงสิ้นไปแล้ว พระราชาทรงทำใจให้สงบ แล้วจึงตรัสถ้อยคำนั้นแก่พราหมณ์ ประหนึ่งผ่านไปเพียงครู่หนึ่ง
14.33.8
पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति ।
विषयं नाधिगच्छामि विचिन्वन्पृथिवीमहम् ॥ १४.३३.८ ॥
ในราชสมบัติที่ได้รับสืบจากบิดาและปู่ แม้แคว้นจะอยู่ในอำนาจแล้ว แต่เมื่อข้าค้นหาทั่วแผ่นดิน ข้าก็ไม่พบดินแดนที่เป็นของข้า
14.33.9
नाध्यगच्छं यदा पृथ्व्यां मिथिला मार्गिता मया ।
नाध्यगच्छं यदा तस्यां स्वप्रजा मार्गिता मया ॥ १४.३३.९ ॥
เมื่อข้าค้นหาทั่วแผ่นดินแล้วไม่พบมิถิลา ข้าจึงค้นหาราษฎรของข้าในแผ่นดินนั้น และก็ไม่พบพวกเขา
14.33.10
नाध्यगच्छं यदा तस्यां तदा मे कश्मलोऽभवत् ।
ततो मे कश्मलस्यान्ते मतिः पुनरुपस्थिता ॥ १४.३३.१० ॥
เมื่อข้าไม่พบแม้ในแผ่นดินนั้น ความมึนงงจึงเกิดแก่ข้า และเมื่อความมึนงงนั้นสิ้นสุดลง สติปัญญาของข้าก็กลับคืนมา
14.33.11
तदा न विषयं मन्ये सर्वो वा विषयो मम ।
आत्माऽपि चायं न मम सर्वा वा पृथिवी मम ॥ १४.३३.११ ॥
บัดนี้ข้าไม่ถือว่าดินแดนนี้เป็นของข้า และแคว้นทั้งหมดก็ไม่ใช่ของข้า ตัวตนนี้ก็ไม่ใช่ของข้า และแผ่นดินทั้งหมดก็ไม่ใช่ของข้า
14.33.12
यथा मम तथाऽन्येषामिति मन्ये द्विजोत्तम ।
उष्यतां यावदुत्साहो भुज्यतां यावदिष्यते ॥ १४.३३.१२ ॥
ข้าคิดว่าสิ่งที่เป็นของข้าก็เป็นเช่นนั้นสำหรับผู้อื่นด้วย ดูก่อนผู้ประเสริฐแห่งทวิชาติ ขอให้เขาอยู่อาศัยตราบเท่าที่มีความขยันขันแข็ง และให้เขาเสวยสุขตราบเท่าที่ปรารถนา
14.33.13
पितृपैतामहे राज्ये वश्ये जनपदे सति ।
ब्रूहि कां मतिमास्थाय ममत्वं वर्जितं त्वया ॥ १४.३३.१३ ॥
แม้ราชสมบัติจะได้รับสืบมาจากบิดาและปู่ และแคว้นจะอยู่ในอำนาจของท่าน ขอท่านบอกข้าเถิดว่า ท่านดำรงสติปัญญาเช่นไรจึงละความยึดถือว่า "เป็นของเรา" ได้
14.33.14
कां वै बुद्धिं समाश्रित्य सर्वो वै विषयस्तव ।
नावैषि विषयं येन सर्वो वा विषयस्तव ॥ १४.३३.१४ ॥
ท่านอาศัยปัญญาเช่นไร ดินแดนทั้งหมดจึงเป็นของท่าน และเหตุใดท่านจึงไม่รู้ว่าดินแดนทั้งหมดเป็นของท่าน
14.33.15
अन्तवन्त इहारम्भा विदिताः सर्वकर्मसु ।
नाध्यगच्छमहं तस्मान्ममेदमिति यद्भवेत् ॥ १४.३३.१५ ॥
ในโลกนี้ การเริ่มต้นของการกระทำทั้งปวงย่อมมีที่สิ้นสุด ดังที่รู้กันในกรรมทั้งปวง เพราะฉะนั้น ข้าจึงไม่พบสิ่งใดที่จะกล่าวได้ว่า "นี่เป็นของเรา"
14.33.16
कस्येदमिति कस्य स्वमिति वेदवचस्तथा ।
नाध्यगच्छमहं बुद्ध्या ममेदमिति यद्भवेत् ॥ १४.३३.१६ ॥
"นี่เป็นของผู้ใด" และ "ทรัพย์นี้เป็นของผู้ใด" ถ้อยคำในพระเวทก็เป็นเช่นนั้น ด้วยปัญญาข้าไม่พบสิ่งใดที่จะกล่าวได้ว่า "นี่เป็นของเรา"
14.33.17
एतां बुद्धिं समाश्रित्य ममत्वं वर्जितं मया ।
शृणु बुद्धिं च यां ज्ञात्वा सर्वत्र विषयो मम ॥ १४.३३.१७ ॥
ข้าอาศัยปัญญานี้ จึงละความยึดถือว่า "เป็นของเรา" ได้ บัดนี้จงฟังปัญญาที่เมื่อรู้แล้ว ดินแดนทั้งปวงจะเป็นของข้า
14.33.18
नाहमात्मार्थमिच्छामि गन्धान्घ्राणगतानपि ।
तस्मान्मे निर्जिता भूमिर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.१८ ॥
ข้าไม่ปรารถนากลิ่นที่มาถึงจมูกเพื่อตนเอง เพราะฉะนั้น แผ่นดินที่ข้าพิชิตแล้วจึงอยู่ใต้การควบคุมของข้าเสมอ
14.33.19
नाहमात्मार्थमिच्छामि रसानास्येऽपि वर्ततः ।
आपो मे निर्जितास्तस्माद्वशे तिष्ठन्ति नित्यदा ॥ १४.३३.१९ ॥
ข้าไม่ปรารถนารสที่อยู่บนลิ้นเพื่อตนเองเลย เพราะฉะนั้น น้ำที่ข้าพิชิตแล้วจึงอยู่ใต้การควบคุมของข้าเสมอ
14.33.20
नाहमात्मार्थमिच्छामि रूपं ज्योतिश्च चक्षुषः ।
तस्मान्मे निर्जितं ज्योतिर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२० ॥
ข้าไม่ปรารถนารูปและแสงของดวงตาเพื่อตนเอง เพราะฉะนั้น แสงสว่างที่ข้าพิชิตแล้วจึงอยู่ใต้การควบคุมของข้าเสมอ
14.33.21
नाहमात्मार्थमिच्छामि स्पर्शांस्त्वचि गताश्च ये ।
तस्मान्मे निर्जितो वायुर्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२१ ॥
ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาการสัมผัสที่อยู่บนผิวหนังเพื่อตนเอง ด้วยเหตุนั้นลมจึงถูกข้าพเจ้าพิชิตแล้ว ลมย่อมอยู่ในอำนาจของข้าพเจ้าเสมอไป
14.33.22
नाहमात्मार्थमिच्छामि शब्दाञ्श्रोत्रगतानपि ।
आकाशं मे जितं तस्माद्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२२ ॥
ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาแม้เสียงที่อยู่ในหูเพื่อตนเอง ด้วยเหตุนั้นอากาศจึงถูกข้าพเจ้าพิชิตแล้ว อากาศย่อมอยู่ในอำนาจของข้าพเจ้าเสมอไป
14.33.23
नाहमात्मार्थमिच्छामि मनो नित्यं मनोन्तरे ।
मनो मे निर्जितं तस्माद्वशे तिष्ठति नित्यदा ॥ १४.३३.२३ ॥
ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาใจ ซึ่งอยู่ภายในใจเสมอ เพื่อตนเอง ด้วยเหตุนั้นใจจึงถูกข้าพเจ้าพิชิตแล้ว ใจย่อมอยู่ในอำนาจของข้าพเจ้าเสมอไป
14.33.24
देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च भूतेभ्योऽतिथिभिः सह ।
इत्यर्थं सर्व एवेति समारम्भा भवन्ति वै ॥ १४.३३.२४ ॥
เพื่อเทพทั้งหลาย เพื่อบรรพบุรุษ เพื่อสรรพสัตว์ และร่วมกับแขก ด้วยเหตุนี้เองการกระทำทั้งปวงจึงเกิดขึ้น
14.33.25
ततः प्रहस्य जनकं ब्राह्मणः पुनरब्रवीत् ।
त्वज्जिज्ञासार्थमद्येह विद्धि मां धर्ममागतम् ॥ १४.३३.२५ ॥
ลำดับนั้น พราหมณ์หัวเราะแล้วกล่าวกับพระชนกอีกครั้งว่า "จงทราบเถิดว่าข้าพเจ้ามาที่นี่วันนี้ตามธรรม เพื่อไต่ถามท่าน"
14.33.26
त्वमस्य ब्रह्मिनाभस्य दुर्वारस्यानिवर्तिनः ।
सत्वनेमिनिरुद्धस्य चक्रस्यैकः प्रवर्तकः ॥ १४.३३.२६ ॥
ท่านผู้เดียวเป็นผู้หมุนล้อนี้ ซึ่งมีพรหมันเป็นดุม ไม่อาจต้านทานได้และไม่หวนกลับ ถูกยึดไว้ภายในขอบแห่งสัตวะ