マハーバーラタ · 章 14.35

14.35.1

नेदमल्पात्मना शक्यं वेदितुं वाऽकृतात्मना ।
बहु चाल्पं च संक्षिप्तं विस्तृतं च मतं मम ॥ १४.३५.१ ॥

自己が小さい者、あるいは自己を制御していない者には、これを知ることはできない。私の考えでは、それは多くもあり少なくもあり、簡略でもあり詳細でもある。

उपायं तं मम ब्रूहि येनैषा लभ्यते मतिः ।
तन्मन्ये कारणं कर्म यत एषा प्रवर्तते ॥ १४.३५.२ ॥

この理解を得る手段を私に教えてください。その原因は行為であり、そこからこれが生じると私は考えます。

अरणीं ब्राह्मणीं विद्धि गुरुरस्योत्तरारणिः ।
तपःश्रुतेभिमथिनी ज्ञानाग्निर्जायते ततः ॥ १४.३५.३ ॥

ブラーフマニーのアラニを下の火木と知れ。その上の火木は師である。苦行と聖典学習によって摩擦されると、そこから知恵の火が生じる。

यदिदं ब्रह्मणो लिङ्गं क्षेत्रज्ञ इति संज्ञितम् ।
ग्रहीतुं येन यच्छक्यं लक्षणं तस्य तद्वद ॥ १४.३५.४ ॥

ブラフマンの標識であり「田を知る者」と呼ばれるものの特徴を、それをどの手段で捉えられるかとともに私に教えてください。

अलिङ्गो निर्गुणश्चैव कारणं नास्य विग्रहे ।
उपायमेव वक्ष्यामि येन गृह्येत भावना ॥ १४.३५.५ ॥

彼は標識も属性もなく、身体の中に彼の原因はない。観想を捉えることのできる手段そのものを私は説こう。

सम्यगप्युपदिष्टस्य ह्यमृतस्येव तृप्यसे ।
कर्मबुद्धिरबुद्धित्वाज्ज्ञानलिङ्गान्निपातितः। ॥ १४.३५.६ ॥

よく教えを受けたのに、お前は甘露を得たかのように満足している。しかし無知のゆえに行為への心を持ち、知識の標識から落ちてしまった。

इदं कार्यमिदं नेति न मोक्षेषूपदिश्यते ।
पश्यतः शृण्वतो बुद्धिरात्मनैवोपजायते ॥ १४.३५.७ ॥

「これをなすべし、これはなすべからず」とは、解脱の事柄においては教えられない。見て聞く者の知性は、おのずと自己から生じる。

यावन्त इह शक्येरंस्तावतोंऽसान्प्रकल्पयेत् ।
अव्यक्तान्व्यक्तरूपांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.३५.८ ॥

ここで考えうる限りの側面を思い描くべきである——未顕現のものと、形をもって顕れたものを、百や千として。

सर्वानुमानयुक्तांश्च सर्वान्प्रत्यक्षहेतुकान् ।
यतः परं न विद्येत ततोऽभ्यासे भविष्यति ॥ १४.३५.९ ॥

推論に結びついたすべてと、直接知覚を原因とするすべて——それを超えるものが見出されないほどに。そのとき、それは修習において成就するであろう。

ततस्तु तस्या ब्राह्मण्या मतिः क्षेत्रज्ञसंशये ।
क्षेत्रज्ञानेन परतः क्षेत्रज्ञोऽन्यः प्रवर्तते ॥ १४.३५.१० ॥

そのとき、あのバラモンの女の心は「場を知る者」への疑いに陥った。場を知る者を超えて、もう一人の場を知る者が現れる。

क्व नु सा ब्राह्मणि कृष्ण क्व चासौ ब्राह्मणर्षभः ।
याभ्यां सिद्धिरियं प्राप्ता तावुभौ वद मेऽच्युत ॥ १४.३५.११ ॥

クリシュナよ、あのバラモンの女はどこにいるのか。バラモンの中の雄牛はどこにいるのか。この成就を得た二人は。アチュタよ、その二人を私に語れ。

मनो मे ब्राह्मणं विद्धि बुद्धिं मे विद्धि ब्राह्मणीम् ।
क्षेत्रज्ञ इति यश्चोक्तः सोऽहमेव धनंजय ॥ १४.३५.१२ ॥

私の意を婆羅門と知れ、私の覚を婆羅門の女と知れ。「場を知る者」と呼ばれたもの、それこそ私である、ダナンジャヤよ。