महाभारत · अध्याय 14.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.35.1
नेदमल्पात्मना शक्यं वेदितुं वाऽकृतात्मना ।
बहु चाल्पं च संक्षिप्तं विस्तृतं च मतं मम ॥ १४.३५.१ ॥
अल्प आत्मा असलेल्याला किंवा अनियंत्रित आत्मा असलेल्याला हे जाणणे शक्य नाही. माझ्या मते हे बहुही आहे आणि अल्पही आहे, संक्षिप्तही आहे आणि विस्तृतही आहे.
14.35.2
उपायं तं मम ब्रूहि येनैषा लभ्यते मतिः ।
तन्मन्ये कारणं कर्म यत एषा प्रवर्तते ॥ १४.३५.२ ॥
ही बुद्धी ज्याने प्राप्त होते तो उपाय मला सांगा. माझ्या मते त्याचे कारण कर्म आहे, ज्यातून ही प्रवृत्त होते.
14.35.3
अरणीं ब्राह्मणीं विद्धि गुरुरस्योत्तरारणिः ।
तपःश्रुतेभिमथिनी ज्ञानाग्निर्जायते ततः ॥ १४.३५.३ ॥
ब्राह्मणी अरणी जाण; तिची उत्तर-अरणी गुरु आहे. तप आणि श्रुत यांच्या मंथनाने त्यातून ज्ञानाग्नी उत्पन्न होतो.
14.35.4
यदिदं ब्रह्मणो लिङ्गं क्षेत्रज्ञ इति संज्ञितम् ।
ग्रहीतुं येन यच्छक्यं लक्षणं तस्य तद्वद ॥ १४.३५.४ ॥
ब्रह्माचे जे लिंग 'क्षेत्रज्ञ' म्हणून ओळखले जाते, ते ज्या उपायाने ग्रहण करणे शक्य आहे त्याचे लक्षण मला सांगा.
14.35.5
अलिङ्गो निर्गुणश्चैव कारणं नास्य विग्रहे ।
उपायमेव वक्ष्यामि येन गृह्येत भावना ॥ १४.३५.५ ॥
तो लिंगरहित व गुणरहित आहे; शरीरात त्याला कारण नाही. ज्या उपायाने भावना ग्रहण होईल तो उपायच मी सांगेन.
14.35.6
सम्यगप्युपदिष्टस्य ह्यमृतस्येव तृप्यसे ।
कर्मबुद्धिरबुद्धित्वाज्ज्ञानलिङ्गान्निपातितः। ॥ १४.३५.६ ॥
नीट उपदेश मिळूनही तू अमृत मिळाल्यासारखा तृप्त होतोस; पण अबुद्धीमुळे कर्मबुद्धी धरून ज्ञानाच्या लक्षणापासून पतित झाला आहेस.
14.35.7
इदं कार्यमिदं नेति न मोक्षेषूपदिश्यते ।
पश्यतः शृण्वतो बुद्धिरात्मनैवोपजायते ॥ १४.३५.७ ॥
हे करणे योग्य आहे, हे नाही, असा मोक्षविषयात उपदेश केला जात नाही. पाहणाऱ्या आणि ऐकणाऱ्याची बुद्धी आत्म्यापासूनच स्वतः उत्पन्न होते.
14.35.8
यावन्त इह शक्येरंस्तावतोंऽसान्प्रकल्पयेत् ।
अव्यक्तान्व्यक्तरूपांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.३५.८ ॥
येथे शक्य तितके अंश कल्पावेत — अव्यक्त आणि व्यक्तरूप, शेकडो व हजारो.
14.35.9
सर्वानुमानयुक्तांश्च सर्वान्प्रत्यक्षहेतुकान् ।
यतः परं न विद्येत ततोऽभ्यासे भविष्यति ॥ १४.३५.९ ॥
अनुमानयुक्त सर्व आणि प्रत्यक्षहेतुक सर्व — ज्याच्या पलीकडे काही सापडू नये; मग ते अभ्यासात येईल.
14.35.10
ततस्तु तस्या ब्राह्मण्या मतिः क्षेत्रज्ञसंशये ।
क्षेत्रज्ञानेन परतः क्षेत्रज्ञोऽन्यः प्रवर्तते ॥ १४.३५.१० ॥
तेव्हा त्या ब्राह्मणीची मती क्षेत्रज्ञाच्या संशयात पडली. क्षेत्रज्ञाच्या पलीकडे दुसरा क्षेत्रज्ञ प्रवर्तित होतो.
14.35.11
क्व नु सा ब्राह्मणि कृष्ण क्व चासौ ब्राह्मणर्षभः ।
याभ्यां सिद्धिरियं प्राप्ता तावुभौ वद मेऽच्युत ॥ १४.३५.११ ॥
ती ब्राह्मणी कुठे आहे, हे कृष्णा, आणि तो ब्राह्मणश्रेष्ठ कुठे आहे, ज्या दोघांकडून ही सिद्धी प्राप्त झाली? हे अच्युता, ते दोघे मला सांग.
14.35.12
मनो मे ब्राह्मणं विद्धि बुद्धिं मे विद्धि ब्राह्मणीम् ।
क्षेत्रज्ञ इति यश्चोक्तः सोऽहमेव धनंजय ॥ १४.३५.१२ ॥
माझ्या मनाला ब्राह्मण म्हण, माझ्या बुद्धीला ब्राह्मणी म्हण. ज्याला 'क्षेत्रज्ञ' म्हटले गेले, तो मीच आहे, हे धनंजया.