ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 14.35

14.35.1

नेदमल्पात्मना शक्यं वेदितुं वाऽकृतात्मना ।
बहु चाल्पं च संक्षिप्तं विस्तृतं च मतं मम ॥ १४.३५.१ ॥

ಅಲ್ಪ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳವೂ ಅಲ್ಪವೂ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವೂ ವಿಸ್ತೃತವೂ ಆಗಿದೆ.

उपायं तं मम ब्रूहि येनैषा लभ्यते मतिः ।
तन्मन्ये कारणं कर्म यत एषा प्रवर्तते ॥ १४.३५.२ ॥

ಈ ಬುದ್ಧಿ ಯಾವುದರಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೋ ಆ ಉಪಾಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ. ಇದರ ಕಾರಣ ಕರ್ಮವೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದರಿಂದಲೇ ಇದು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

अरणीं ब्राह्मणीं विद्धि गुरुरस्योत्तरारणिः ।
तपःश्रुतेभिमथिनी ज्ञानाग्निर्जायते ततः ॥ १४.३५.३ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಅರಣಿಯನ್ನು ಅರಿ; ಇದರ ಮೇಲಿನ ಅರಣಿ ಗುರು. ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿ ಎಂಬ ಮಥನದಿಂದ ಅದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

यदिदं ब्रह्मणो लिङ्गं क्षेत्रज्ञ इति संज्ञितम् ।
ग्रहीतुं येन यच्छक्यं लक्षणं तस्य तद्वद ॥ १४.३५.४ ॥

ಬ್ರಹ್ಮದ ಲಿಂಗವಾಗಿ 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.

अलिङ्गो निर्गुणश्चैव कारणं नास्य विग्रहे ।
उपायमेव वक्ष्यामि येन गृह्येत भावना ॥ १४.३५.५ ॥

ಅವನು ಲಕ್ಷಣರಹಿತ, ಗುಣರಹಿತ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಭಾವನೆ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದೋ ಆ ಉಪಾಯವನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

सम्यगप्युपदिष्टस्य ह्यमृतस्येव तृप्यसे ।
कर्मबुद्धिरबुद्धित्वाज्ज्ञानलिङ्गान्निपातितः। ॥ १४.३५.६ ॥

ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದರೂ ನೀನು ಅಮೃತ ಪಡೆದವನಂತೆ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತೀಯೆ; ಆದರೆ ಅವಿವೇಕದಿಂದ ಕರ್ಮಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ ಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಜಾರಿದ್ದೀಯೆ.

इदं कार्यमिदं नेति न मोक्षेषूपदिश्यते ।
पश्यतः शृण्वतो बुद्धिरात्मनैवोपजायते ॥ १४.३५.७ ॥

ಇದು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು, ಇದು ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಮೋಕ್ಷದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೋಡುವವನಿಗೆ, ಕೇಳುವವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಆತ್ಮದಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

यावन्त इह शक्येरंस्तावतोंऽसान्प्रकल्पयेत् ।
अव्यक्तान्व्यक्तरूपांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.३५.८ ॥

ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು — ಅವ್ಯಕ್ತವಾದವುಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತರೂಪದವುಗಳನ್ನೂ, ನೂರಾರು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು.

सर्वानुमानयुक्तांश्च सर्वान्प्रत्यक्षहेतुकान् ।
यतः परं न विद्येत ततोऽभ्यासे भविष्यति ॥ १४.३५.९ ॥

ಅನುಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದವೆಲ್ಲವನ್ನೂ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವೆಲ್ಲವನ್ನೂ — ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ; ಆಗ ಅದು ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದು.

ततस्तु तस्या ब्राह्मण्या मतिः क्षेत्रज्ञसंशये ।
क्षेत्रज्ञानेन परतः क्षेत्रज्ञोऽन्यः प्रवर्तते ॥ १४.३५.१० ॥

ಆಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯ ಬುದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ಕುರಿತ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು. ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಿಗೆ ಆಚೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.

क्व नु सा ब्राह्मणि कृष्ण क्व चासौ ब्राह्मणर्षभः ।
याभ्यां सिद्धिरियं प्राप्ता तावुभौ वद मेऽच्युत ॥ १४.३५.११ ॥

ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ, ಕೃಷ್ಣ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ಯಾರಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ? ಅಚ್ಯುತ, ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳು.

मनो मे ब्राह्मणं विद्धि बुद्धिं मे विद्धि ब्राह्मणीम् ।
क्षेत्रज्ञ इति यश्चोक्तः सोऽहमेव धनंजय ॥ १४.३५.१२ ॥

ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ತಿಳಿ; ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೆಂದು ತಿಳಿ. 'ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ' ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನು ನಾನೇ, ಧನಂಜಯ.