മഹാഭാരതം · അധ്യായം 14.35

14.35.1

नेदमल्पात्मना शक्यं वेदितुं वाऽकृतात्मना ।
बहु चाल्पं च संक्षिप्तं विस्तृतं च मतं मम ॥ १४.३५.१ ॥

ചെറിയ ആത്മാവുള്ളവനോ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്ത ആത്മാവുള്ളവനോ ഇത് അറിയുക സാധ്യമല്ല. എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇത് വലുതും ചെറുതും, സംക്ഷിപ്തവും വിസ്തൃതവുമാണ്.

उपायं तं मम ब्रूहि येनैषा लभ्यते मतिः ।
तन्मन्ये कारणं कर्म यत एषा प्रवर्तते ॥ १४.३५.२ ॥

ഈ ബുദ്ധി ഏതു മാർഗ്ഗത്താൽ ലഭിക്കുമോ ആ ഉപായം എന്നോട് പറയുക. ഇതിന്റെ കാരണം കർമ്മമാണെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു, അതിൽനിന്നാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.

अरणीं ब्राह्मणीं विद्धि गुरुरस्योत्तरारणिः ।
तपःश्रुतेभिमथिनी ज्ञानाग्निर्जायते ततः ॥ १४.३५.३ ॥

ബ്രാഹ്മണി അരണിയെ അറിയുക; അതിന്റെ ഉത്തരാരണി ഗുരുവാണ്. തപസ്സും ശ്രുതിയുമാകുന്ന മഥനത്താൽ അതിൽനിന്ന് ജ്ഞാനാഗ്നി ജനിക്കുന്നു.

यदिदं ब्रह्मणो लिङ्गं क्षेत्रज्ञ इति संज्ञितम् ।
ग्रहीतुं येन यच्छक्यं लक्षणं तस्य तद्वद ॥ १४.३५.४ ॥

ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ലിംഗമായി 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത് ഏത് ഉപായത്താൽ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയുമോ ആ ലക്ഷണം എന്നോട് പറയുക.

अलिङ्गो निर्गुणश्चैव कारणं नास्य विग्रहे ।
उपायमेव वक्ष्यामि येन गृह्येत भावना ॥ १४.३५.५ ॥

അവൻ ലക്ഷണരഹിതനും ഗുണരഹിതനുമാണ്; ശരീരത്തിൽ അവന് കാരണമില്ല. ഏത് ഉപായത്താൽ ഭാവന ഗ്രഹിക്കപ്പെടുമോ ആ ഉപായം ഞാൻ പറയാം.

सम्यगप्युपदिष्टस्य ह्यमृतस्येव तृप्यसे ।
कर्मबुद्धिरबुद्धित्वाज्ज्ञानलिङ्गान्निपातितः। ॥ १४.३५.६ ॥

നന്നായി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അമൃതം ലഭിച്ചവനെപ്പോലെ നീ തൃപ്തനാകുന്നു; എന്നാൽ അജ്ഞാനത്താൽ കർമ്മബുദ്ധിയുള്ളവനായി ജ്ഞാനലക്ഷണത്തിൽനിന്ന് വീണിരിക്കുന്നു.

इदं कार्यमिदं नेति न मोक्षेषूपदिश्यते ।
पश्यतः शृण्वतो बुद्धिरात्मनैवोपजायते ॥ १४.३५.७ ॥

ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണ്, ഇത് അല്ല എന്ന് മോക്ഷവിഷയങ്ങളിൽ ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നില്ല. കാണുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും ബുദ്ധി സ്വയം ആത്മാവിൽനിന്നുതന്നെ ഉദിക്കുന്നു.

यावन्त इह शक्येरंस्तावतोंऽसान्प्रकल्पयेत् ।
अव्यक्तान्व्यक्तरूपांश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.३५.८ ॥

ഇവിടെ സാധ്യമായത്ര അംശങ്ങളെ കല്പിക്കണം — അവ്യക്തങ്ങളെയും വ്യക്തരൂപങ്ങളെയും, നൂറും ആയിരവുമായി.

सर्वानुमानयुक्तांश्च सर्वान्प्रत्यक्षहेतुकान् ।
यतः परं न विद्येत ततोऽभ्यासे भविष्यति ॥ १४.३५.९ ॥

അനുമാനത്തോടുകൂടിയവയെല്ലാം, പ്രത്യക്ഷം ഹേതുവായവയെല്ലാം — അവയ്ക്കപ്പുറം മറ്റൊന്നും കാണപ്പെടാത്തതുവരെ; അപ്പോൾ അത് അഭ്യാസത്തിൽ വരും.

ततस्तु तस्या ब्राह्मण्या मतिः क्षेत्रज्ञसंशये ।
क्षेत्रज्ञानेन परतः क्षेत्रज्ञोऽन्यः प्रवर्तते ॥ १४.३५.१० ॥

അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണിയുടെ മതി ക്ഷേത്രജ്ഞനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയത്തിൽ പതിച്ചു. ക്ഷേത്രജ്ഞന് അപ്പുറം മറ്റൊരു ക്ഷേത്രജ്ഞൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

क्व नु सा ब्राह्मणि कृष्ण क्व चासौ ब्राह्मणर्षभः ।
याभ्यां सिद्धिरियं प्राप्ता तावुभौ वद मेऽच्युत ॥ १४.३५.११ ॥

ആ ബ്രാഹ്മണി എവിടെ, കൃഷ്ണാ, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ എവിടെ, ആരുടെ ഇരുവരാൽ ഈ സിദ്ധി നേടപ്പെട്ടുവോ? അച്യുതാ, ആ ഇരുവരെയും എനിക്കു പറഞ്ഞുതരൂ.

मनो मे ब्राह्मणं विद्धि बुद्धिं मे विद्धि ब्राह्मणीम् ।
क्षेत्रज्ञ इति यश्चोक्तः सोऽहमेव धनंजय ॥ १४.३५.१२ ॥

എന്റെ മനസ്സിനെ ബ്രാഹ്മണനായി അറിയുക; എന്റെ ബുദ്ധിയെ ബ്രാഹ്മണിയായി അറിയുക. ക്ഷേത്രജ്ഞനെന്ന് പറയപ്പെട്ടവൻ ഞാൻതന്നെയാണ്, ധനഞ്ജയാ.