Mahābhārata · Adhyāya 14.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.36.1
ब्रह्म यत्परमं ज्ञेयं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ।
भतो हि प्रसादेन सूक्ष्मे मे रमते मतिः ॥ १४.३६.१ ॥
Explícame aquel Brahman supremo que debe ser conocido; por tu gracia mi mente sutil se deleita en él.
14.36.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १४.३६.२ ॥
Sobre este asunto también se narra esta antigua historia: un diálogo entre un discípulo y su maestro, relacionado con la liberación.
14.36.3
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यं संशितव्रतम् ।
शिष्यः पप्रच्छ मेधावी किंस्विच्छ्रेयः परंतप ॥ १४.३६.३ ॥
Un discípulo sabio, sentado ante un maestro brahmán de votos firmes, preguntó: '¡Oh abrasador de enemigos, cuál es el bien supremo?'
14.36.4
भगवन्तं प्रपन्नोऽहं निःश्रेयसपराणः ।
याचे त्वां शिरसा विप्र यद्ब्रूयां ब्रूहि तन्मम ॥ १४.३६.४ ॥
'Venerable señor, me he acogido a ti, dedicado al bien supremo. Oh brahmán, inclinando la cabeza te suplico: dime lo que debo oír.'
14.36.5
तमेवंवादिनं पार्थ शिष्यं गुरुरुवाच ह ।
कथयस्व प्रवक्ष्यामि यत्र ते संशयो द्विज ॥ १४.३६.५ ॥
Oh hijo de Pṛthā, a aquel discípulo que así hablaba, el maestro le dijo: 'Habla; allí donde esté tu duda, oh dvija, yo lo explicaré.'
14.36.6
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठ गुरुणा गुरुवत्सलः ।
प्राञ्जलिः परिपप्रच्छ यत्तच्छृणु महामते ॥ १४.३६.६ ॥
Así interpelado por su maestro, aquel discípulo devoto de su maestro, con las manos juntas, preguntó con detalle. Escucha, oh mejor de los Kurus, oh magnánimo.
14.36.7
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सत्यं ब्रूहि यत्परम् ।
कुतो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १४.३६.७ ॥
¿De dónde soy yo y de dónde eres tú? Di esa verdad suprema. ¿De dónde nacieron los seres, los inmóviles y los móviles?
14.36.8
केन जीवन्ति भूतानि तेषामायुश्च किं परम् ।
किं सत्यं किं तपो विप्र के गुणाः सद्भिरीरिताः ॥ १४.३६.८ ॥
¿Con qué viven los seres? ¿Cuál es su vida suprema? ¿Qué es la verdad, qué es el austeridad, oh brahmán? ¿Qué cualidades han declarado los buenos?
14.36.9
के पन्थानः शिवाश्च स्युः किं सुखं कि च दुष्कृतम् ।
एतान्मे भगवन्प्रश्नान्याथातथ्येन सुव्रत ॥ १४.३६.९ ॥
¿Qué caminos son auspiciosos? ¿Qué es la felicidad y qué es la mala acción? Oh venerable, oh de buenos votos, responde a estas preguntas con verdad.
14.36.10
वक्तुमर्हसि विप्रर्षे यथावदिह तत्त्वतः ।
त्वदन्यः कश्च न प्रश्नानेतान्वक्तुमिहार्हति ॥ १४.३६.१० ॥
Oh sabio brahmán, solo tú eres digno de responder a estas preguntas aquí, como son y en verdad. Fuera de ti, nadie aquí es capaz de responderlas.
14.36.11
ब्रूहि धर्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं मम ।
मोक्षधर्मार्थकुशलो भवाँल्लोकषु गीयते ॥ १४.३६.११ ॥
Oh mejor entre los conocedores del dharma, di mi gran curiosidad. Tú, versado en el dharma de la liberación y su sentido, eres alabado en los mundos.
14.36.12
सर्वसंशयसंच्छेत्ता त्वदन्यो न च विद्यते ।
संसारभीरवश्चैव मोक्षकामास्तथा वयम् ॥ १४.३६.१२ ॥
Fuera de ti, no hay quien disipe todas las dudas. Nosotros tememos el saṃsāra y deseamos la liberación.
14.36.13
तस्मै सम्प्रतिपन्नाय यथावत्परिपृच्छते ।
शिष्याय गुणयुक्ताय शान्ताय गुरुवर्तिने ॥ १४.३६.१३ ॥
Para aquel discípulo que se ha presentado, que pregunta como corresponde, dotado de virtudes, sereno y obediente al maestro.
14.36.14
छायाभूताय दान्ताय यतते ब्रह्माचारिणे ।
तान्प्रश्नानब्रवीत्पार्थ मेधावी स धृतव्रतः।
गुरुः कुरुकुलश्रेष्ठ सम्यक्सर्वानरिंदम ॥ १४.३६.१४ ॥
Al discípulo que sigue como una sombra, dominado de sí y empeñado en la vida de estudiante célibe, el sabio maestro, firme en sus votos, respondió plenamente a todas aquellas preguntas. ¡Oh Pārtha, el mejor de la estirpe de los Kuru, domeñador de enemigos!
14.36.15
ब्रह्मणोक्तमिदं धर्ममृषिप्रवरसेवितम् ।
वेदविद्यासमावाप्तं तत्त्वभूतार्थभावनम् ॥ १४.३६.१५ ॥
Este dharma, proclamado por Brahmā, practicado por los mejores de los sabios, alcanzado por el conocimiento de los Vedas, es la contemplación del sentido verdadero de la realidad.
14.36.16
ज्ञानं त्वेव परं विद्यः संन्यासं तप उत्तमम् ।
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानतत्त्वं विनिश्चयात्।
सर्वबूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते ॥ १४.३६.१६ ॥
Sabed que solo el conocimiento es supremo, y la renuncia la austeridad más alta. Quien conoce con certeza, sin obstáculo, la esencia del conocimiento y reconoce el ātman que reside en todos los seres, es considerado la meta de todos.
14.36.17
ये विद्वान्सहसंवासं विवासं चैव पश्यति ।
तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते ॥ १४.३६.१७ ॥
El sabio que ve tanto la unión como la separación, y asimismo la unidad y la multiplicidad, queda completamente libre del sufrimiento.
14.36.18
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदभिमन्यते ।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.३६.१८ ॥
Quien no desea nada y no considera nada como suyo, permaneciendo en este mismo mundo, se vuelve apto para alcanzar el estado de Brahman.
14.36.19
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.३६.१९ ॥
Quien conoce la verdad de los gunas principales, comprende la ordenación de todos los seres y está libre de «mío» y de egoísmo, es liberado; de ello no hay duda.
14.36.20
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् ।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियाङ्कुरकोटरः ॥ १४.३६.२० ॥
El Grande, nacido de la semilla no manifestada, formado por el tronco del intelecto, tiene el gran ego por ramas y los sentidos por brotes y oquedades.
14.36.21
महाभूतविशेषश्च विशेषप्रतिशाखवान् ।
सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः ॥ १४.३६.२१ ॥
Las distinciones particulares de los grandes elementos son sus subramas; siempre tiene hojas y siempre flores, y produce los frutos del bien y del mal.
14.36.22
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मबीजः सनातनः ।
एतज्ज्ञात्वा च तत्त्वानि ज्ञानेन परमासिना।
छित्त्वा चामरतां प्राप्य जहाति मृत्युजन्मनी ॥ १४.३६.२२ ॥
Esto es el sustento de todos los seres, la semilla de Brahman, eterna. Habiendo conocido estos principios y cortado con la espada suprema del conocimiento, alcanzada la inmortalidad, abandona el nacimiento y la muerte.
14.36.23
भूतभव्यभविष्यादिधर्मकामार्थनिश्चयम् ।
सिद्धसङ्घपरिज्ञातं पुराकल्पं सनातनम् ॥ १४.३६.२३ ॥
La determinación fijada de lo que fue, lo que es y lo que será, y del dharma, el deseo y la riqueza, conocida por la asamblea de los perfectos: el conocimiento eterno del antiguo kalpa.
14.36.24
प्रवक्ष्येऽहं महाप्राज्ञ पदमुत्तममद्य ते ।
बुद्ध्वा यदिहं संसिद्धा भवन्तीह मनीषिणः ॥ १४.३६.२४ ॥
¡Oh gran sabio!, ahora te declararé aquel estado supremo, conociendo el cual los sabios se vuelven perfectos aquí.
14.36.25
उपगम्यर्षयः पूर्वं जिज्ञासन्तः परस्परम् ।
प्रजापतिभरद्वाजौ गौतमो भार्गवस्तथा ॥ १४.३६.२५ ॥
En tiempos antiguos los sabios se acercaron unos a otros, deseosos de conocerse: Prajāpati, Bharadvāja, Gautama y también Bhārgava.
14.36.26
वसिष्ठः कश्यपश्चैव विश्वामित्रोऽत्रिरेव च ।
मार्गान्सर्वान्परिक्रम्य परिश्रान्तः स्वकर्मभिः ॥ १४.३६.२६ ॥
Vasiṣṭha, Kaśyapa, Viśvāmitra y también Atri — habiendo recorrido todos los caminos, agotados por sus propias acciones.
14.36.27
ऋषिमाङ्गिरसं वृद्धं पुरस्कृत्य तु ते द्विजाः ।
ददृशुर्ब्रह्मभवने ब्रह्माणं वीतकल्मषम् ॥ १४.३६.२७ ॥
Poniendo al anciano sabio Āṅgirasa al frente, aquellos dos veces nacidos vieron a Brahmā, libre de mancha, en la morada de Brahmā.
14.36.28
तं प्रणम्य महात्मानं सुखासीनं महर्षयः ।
पप्रच्छुर्विनयोपेता नैःश्रेयसमिदं परम् ॥ १४.३६.२८ ॥
Inclinándose ante aquel magnánimo sentado con serenidad, los grandes sabios, dotados de humildad, le preguntaron sobre este supremo bien.
14.36.29
कथं कर्म कृतं साधु कथं मुच्येत किल्बिषात् ।
के नो मार्गाः शिवाश्च स्युः किं सत्यं किं च दुष्कृतं ॥ १४.३६.२९ ॥
¿Cómo debe hacerse rectamente la acción y cómo se libera uno del pecado? ¿Cuáles caminos serían auspiciosos para nosotros? ¿Qué es la verdad y qué es la mala acción?
14.36.30
कौ चोभौ कर्मणां मार्गौ प्राप्नुयुर्दक्षिणोत्तरौ ।
निरयं चापवर्गं च भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.३० ॥
¿Cuáles son los dos caminos de la acción, llamados meridional y septentrional, que conducen a los seres al infierno y a la liberación, y cuáles son el origen y la disolución de los seres?
14.36.31
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठैर्यदाह प्रपितामहः ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु शिष्य यथागमम् ॥ १४.३६.३१ ॥
Así interpelado por los mejores de los sabios, te diré lo que dijo el bisabuelo, según la tradición; escucha, discípulo.
14.36.32
सत्याद्भूतानि जातानि स्थावराणि चराणि च ।
तपसा तानि जीवन्ति जीवितं तद्धि सुव्रतम्।
स्वां योनिं पुनरागम्य वर्तते स्वेन कर्मणा ॥ १४.३६.३२ ॥
De la verdad nacieron todos los seres, inmóviles y móviles. Por la austeridad viven, y esa vida es un buen voto. Volviendo de nuevo a su propio origen, perduran por su propia acción.
14.36.33
सत्यं हि गुणसंयुक्तं नियतं पञ्चलक्षणम् ॥ १४.३६.३३ ॥
La verdad, en efecto, está dotada de cualidades, es fija y tiene cinco características.
14.36.34
ब्रह्म सत्यं तपः सत्यं सत्यं चैव प्रजापतिः ।
सत्याद्भूतानि जातानि सत्यं भूतमयं जगत् ॥ १४.३६.३४ ॥
Brahman es verdad, la austeridad es verdad, y la verdad misma es Prajāpati. De la verdad nacieron los seres; la verdad es el mundo hecho de seres.
14.36.35
तस्मात्सत्याश्रया विप्रा नित्यं योगपरायणाः ।
अतीक्रोधसंतापा नियता धर्मसेतवः ॥ १४.३६.३५ ॥
Por eso, los brahmanes que se apoyan en la verdad, siempre dedicados al yoga, libres de ira y aflicción, y disciplinados, son los puentes del dharma.
14.36.36
अन्योन्यनियतान्वैद्यान्धर्मसेतुप्रवर्तकान् ।
तानहं सम्प्रवक्ष्यामि शाश्वताँल्लोकभावनान् ॥ १४.३६.३६ ॥
De aquellos eternos sabios, mutuamente ligados, que promueven los puentes del dharma y sostienen los mundos, te hablaré.
14.36.37
चातुर्विद्यं तथा वर्णांश्चातुराश्रमिकान्पृथक् ।
धर्ममेकं चतुष्पादं नित्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १४.३६.३७ ॥
El conocimiento cuádruple, las cuatro clases sociales y las cuatro etapas de la vida son distintos, pero los sabios declaran que el dharma es uno, de cuatro pies y eterno.
14.36.38
पन्थानं वः प्रवक्ष्यामि शिवं क्षेमकरं द्विजाः ।
नियतं ब्रह्मभावाय यातं पूर्वं मनीषिभिः ॥ १४.३६.३८ ॥
Oh nacidos dos veces, os declararé el camino auspicioso y benéfico, seguido con certeza por los sabios de antaño, que conduce al estado de Brahman.
14.36.39
गदन्तस्तु ममाद्येह पन्थानं दुर्विदं परैः ।
निबोधत महाभागा निखिलेन परं पदम् ॥ १४.३६.३९ ॥
Ahora escuchad de mí, aquí, el camino difícil de comprender para otros, oh dichosos, y comprended por completo el estado supremo.
14.36.40
ब्रह्मचर्यमिहैवाहुराश्रमं प्रथमं पदम् ।
गार्हस्थ्यं तु द्वितीयं स्याद्वानप्रस्थमतः परम्।
ततः परं तु विज्ञेयमध्यात्मं परमं पदम् ॥ १४.३६.४० ॥
Aquí se dice que la vida de castidad del estudiante es la primera etapa y el primer paso; la vida del cabeza de familia es la segunda; luego la del morador del bosque; y después debe conocerse el adhyātma, el estado supremo.
14.36.41
ज्योतिराकाशमादित्यो वायुरिन्द्रः प्रजापतिः ।
नोपैति यावदध्यात्मं तावदेतान्न पश्यति ॥ १४.३६.४१ ॥
La luz, el espacio, el sol, el viento, Indra y Prajāpati: mientras no se llegue al adhyātma, no se ven estos.
14.36.42
तस्योपायं प्रवक्ष्यामि पुरस्तात्तं निबोधत ।
फलमूलानिलभुजां मुनीनां वसतां वने ॥ १४.३६.४२ ॥
Declararé el medio para ello; primero comprendedlo: el modo de los sabios que viven en el bosque, alimentándose de frutos, raíces y aire.
14.36.43
वानप्रस्थं द्विजातीनां त्रयाणामुपदिश्यते ।
सर्वेषामेव वर्णानां गृहस्थोऽयं विशिष्यते ॥ १४.३६.४३ ॥
Para los dvijas se enseña la etapa de morador del bosque entre las tres; pero entre todas las clases sociales esta etapa de cabeza de familia es la más excelente.
14.36.44
श्रद्धालक्षणमित्येकं धर्मं धीराः प्रचक्षते ।
नैष्ठिकोऽथ यतिर्वाऽपि विरक्तो ब्रह्मदर्शनः ॥ १४.३६.४४ ॥
Los sabios proclaman este único dharma caracterizado por la fe; el célibe perpetuo, el asceta o el desapegado que contempla a Brahman son su forma.
14.36.45
इत्येवं देवयाना वः पन्थानः परिकीर्तिताः ।
सद्भिरध्यासिता धीरैः कर्मभिर्धर्मसेतवः ॥ १४.३६.४५ ॥
Así se os han declarado los caminos de los dioses; seguidos por los buenos y los firmes mediante sus obras, son los puentes del dharma.
14.36.46
एतेषां पृथगध्यास्ते यो धर्मं संशितव्रतः ।
कालात्पश्यति भूतानां सदैव प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.४६ ॥
Quien, firme en sus votos, practica cada uno de ellos por separado, contempla siempre, a través del tiempo, el origen y la disolución de los seres.
14.36.47
अतस्तत्त्वानि वक्ष्यामि याथातथ्येन हेतुना ।
विषयस्थानि सर्वाणि वर्तमानानि भागशः ॥ १४.३६.४७ ॥
Por tanto, os diré los principios de la realidad tal como son, con su razón; todos residen en los objetos de los sentidos y existen por partes.
14.36.48
महानात्मा तथाऽव्यक्तमहंकारस्तथैव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.३६.४८ ॥
El gran Yo, lo no manifestado y el sentido del ego; igualmente los diez sentidos y el uno (la mente), y los cinco grandes elementos.
14.36.49
विशेषाः पञ्चभूतानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
चतुर्विंशतिरेषा वस्तत्वानां परिकीर्तिता ॥ १४.३६.४९ ॥
Las cualidades específicas de los cinco grandes elementos: esta es la enseñanza védica. Estas son declaradas como las veinticuatro categorías de la realidad.
14.36.50
तत्वानामथ यो वेद सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ।
स धीरः सर्वभूतेषु न मोऽहमधिगच्छति ॥ १४.३६.५० ॥
Quien conoce el origen y la disolución de las categorías y de todas las cosas, ese es sabio firme; en todos los seres la ilusión no le alcanza.
14.36.51
तत्त्वानि यो वेदयते यथातथं ।
गुणांश्च सर्वानखिलाश्च देवताः।
विधूतपाप्मा प्रविमुच्य बन्धनं ।
स सर्वलोकानमलान्समश्नुते ॥ १४.३६.५१ ॥
Quien expone verdaderamente las categorías, todas las cualidades y todos los dioses, habiendo sacudido el pecado y liberado por completo la ligadura, alcanza todos los mundos inmaculados.