ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.36.1
ब्रह्म यत्परमं ज्ञेयं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ।
भतो हि प्रसादेन सूक्ष्मे मे रमते मतिः ॥ १४.३६.१ ॥
ଯାହା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୋ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧି ତାହାରେ ରମଣ କରେ।
14.36.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १४.३६.२ ॥
ଏହି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି—ମୋକ୍ଷ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସଂବାଦ।
14.36.3
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यं संशितव्रतम् ।
शिष्यः पप्रच्छ मेधावी किंस्विच्छ्रेयः परंतप ॥ १४.३६.३ ॥
ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିଷ୍ୟ, କଠୋର ବ୍ରତଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ବସି ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ, ପରମ କଲ୍ୟାଣ କ'ଣ?'
14.36.4
भगवन्तं प्रपन्नोऽहं निःश्रेयसपराणः ।
याचे त्वां शिरसा विप्र यद्ब्रूयां ब्रूहि तन्मम ॥ १४.३६.४ ॥
'ହେ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି; ପରମ କଲ୍ୟାଣ ହିଁ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ। ହେ ବିପ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଯାଚନା କରୁଛି—ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କହନ୍ତୁ।'
14.36.5
तमेवंवादिनं पार्थ शिष्यं गुरुरुवाच ह ।
कथयस्व प्रवक्ष्यामि यत्र ते संशयो द्विज ॥ १४.३६.५ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଏପରି କହୁଥିବା ସେହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ କହିଲେ: 'କୁହ; ତୁମ ସନ୍ଦେହ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତାହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।'
14.36.6
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठ गुरुणा गुरुवत्सलः ।
प्राञ्जलिः परिपप्रच्छ यत्तच्छृणु महामते ॥ १४.३६.६ ॥
ଗୁରୁ ଏପରି କହିବାରୁ, ଗୁରୁଭକ୍ତ ସେହି ଶିଷ୍ୟ ଯୋଡ଼ହାତରେ ବିନୟପୂର୍ବକ ପଚାରିଲେ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ, ହେ ମହାମତି।
14.36.7
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सत्यं ब्रूहि यत्परम् ।
कुतो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १४.३६.७ ॥
ମୁଁ କେଉଁଠାରୁ ଏବଂ ଆପଣ କେଉଁଠାରୁ? ସେଇ ପରମ ସତ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ। ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଭୂତମାନେ କେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ?
14.36.8
केन जीवन्ति भूतानि तेषामायुश्च किं परम् ।
किं सत्यं किं तपो विप्र के गुणाः सद्भिरीरिताः ॥ १४.३६.८ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନେ କାହା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିତ ରହନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କର ପରମ ଆୟୁ କ'ଣ? ସତ୍ୟ କ'ଣ, ତପ କ'ଣ, ହେ ବିପ୍ର? ସଜ୍ଜନମାନେ କହିଥିବା ଗୁଣ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ?
14.36.9
के पन्थानः शिवाश्च स्युः किं सुखं कि च दुष्कृतम् ।
एतान्मे भगवन्प्रश्नान्याथातथ्येन सुव्रत ॥ १४.३६.९ ॥
କେଉଁ ପଥ ଶୁଭ? ସୁଖ କ'ଣ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କ'ଣ? ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ।
14.36.10
वक्तुमर्हसि विप्रर्षे यथावदिह तत्त्वतः ।
त्वदन्यः कश्च न प्रश्नानेतान्वक्तुमिहार्हति ॥ १४.३६.१० ॥
ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ଏଠାରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଯଥାବତ୍ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆପଣ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କେହି ଏଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
14.36.11
ब्रूहि धर्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं मम ।
मोक्षधर्मार्थकुशलो भवाँल्लोकषु गीयते ॥ १४.३६.११ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ମହା କୌତୂହଳ କୁହନ୍ତୁ। ମୋକ୍ଷଧର୍ମ ଓ ତା'ର ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ।
14.36.12
सर्वसंशयसंच्छेत्ता त्वदन्यो न च विद्यते ।
संसारभीरवश्चैव मोक्षकामास्तथा वयम् ॥ १४.३६.१२ ॥
ସମସ୍ତ ସଂଶୟ ଛେଦନକାରୀ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଆମେ ସଂସାରଭୀରୁ ଓ ମୋକ୍ଷକାମୀ।
14.36.13
तस्मै सम्प्रतिपन्नाय यथावत्परिपृच्छते ।
शिष्याय गुणयुक्ताय शान्ताय गुरुवर्तिने ॥ १४.३६.१३ ॥
ଯଥାବିଧି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା, ଶରଣାଗତ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଶାନ୍ତ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗତ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ।
14.36.14
छायाभूताय दान्ताय यतते ब्रह्माचारिणे ।
तान्प्रश्नानब्रवीत्पार्थ मेधावी स धृतव्रतः।
गुरुः कुरुकुलश्रेष्ठ सम्यक्सर्वानरिंदम ॥ १४.३६.१४ ॥
ଛାୟା ପରି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ସଂଯମୀ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଯତ୍ନଶୀଳ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସେ ମେଧାବୀ ଓ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ଗୁରୁ ସେସବୁ ପ୍ରଶ୍ନର ସମ୍ୟକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ହେ ପାର୍ଥ, କୁରୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁଦମନ।
14.36.15
ब्रह्मणोक्तमिदं धर्ममृषिप्रवरसेवितम् ।
वेदविद्यासमावाप्तं तत्त्वभूतार्थभावनम् ॥ १४.३६.१५ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ଧର୍ମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ବେଦବିଦ୍ୟାରୁ ଲବ୍ଧ, ତତ୍ତ୍ୱଭୂତ ଅର୍ଥର ଭାବନା କରାଉଥିବା।
14.36.16
ज्ञानं त्वेव परं विद्यः संन्यासं तप उत्तमम् ।
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानतत्त्वं विनिश्चयात्।
सर्वबूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते ॥ १४.३६.१६ ॥
ଜ୍ଞାନକୁ ହିଁ ପରମ ବୋଲି ଜାଣ; ସନ୍ନ୍ୟାସ ହିଁ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା। ଯିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅବାଧ ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ ଏବଂ ସର୍ବଭୂତରେ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମାକୁ ଚିହ୍ନେ, ସେ ସର୍ବଗତି ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।
14.36.17
ये विद्वान्सहसंवासं विवासं चैव पश्यति ।
तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते ॥ १४.३६.१७ ॥
ଯିଏ ବିଦ୍ୱାନ ସହବାସ ଓ ବିବାସ, ଏବଂ ଏକତ୍ୱ ଓ ନାନାତ୍ୱକୁ ସେହିପରି ଦେଖେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
14.36.18
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदभिमन्यते ।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.३६.१८ ॥
ଯିଏ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ ଏବଂ କିଛିକୁ ନିଜର ବୋଲି ମନେ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ରହି ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
14.36.19
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.३६.१९ ॥
ପ୍ରଧାନ ଗୁଣର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସର୍ବଭୂତର ବିଧାନ ବୁଝୁଥିବା, ମମତା ଓ ଅହଂକାରହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
14.36.20
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् ।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियाङ्कुरकोटरः ॥ १४.३६.२० ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତ ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବୁଦ୍ଧିରୂପ ସ୍କନ୍ଧବିଶିଷ୍ଟ ମହତ୍; ମହାଅହଂକାର ତାହାର ଶାଖା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାହାର ଅଙ୍କୁର ଓ କୋଟର।
14.36.21
महाभूतविशेषश्च विशेषप्रतिशाखवान् ।
सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः ॥ १४.३६.२१ ॥
ମହାଭୂତର ବିଶେଷ ଭେଦ ତାହାର ଉପଶାଖା; ତାହା ସଦା ପତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଯୁକ୍ତ, ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ଉତ୍ପାଦକ।
14.36.22
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मबीजः सनातनः ।
एतज्ज्ञात्वा च तत्त्वानि ज्ञानेन परमासिना।
छित्त्वा चामरतां प्राप्य जहाति मृत्युजन्मनी ॥ १४.३६.२२ ॥
ଏହା ସର୍ବଭୂତର ଜୀବିକା, ବ୍ରହ୍ମର ବୀଜ ଓ ସନାତନ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି ଜ୍ଞାନରୂପ ପରମ ଖଡ୍ଗରେ ଛେଦନ କରି, ଅମରତ୍ୱ ପାଇ ସେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
14.36.23
भूतभव्यभविष्यादिधर्मकामार्थनिश्चयम् ।
सिद्धसङ्घपरिज्ञातं पुराकल्पं सनातनम् ॥ १४.३६.२३ ॥
ଅତୀତ, ଭବ୍ୟ, ଭବିଷ୍ୟ ଆଦି ଏବଂ ଧର୍ମ-କାମ-ଅର୍ଥର ନିଶ୍ଚୟ, ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘ ଜାଣିଥିବା, ପ୍ରାଚୀନ କଳ୍ପର ସନାତନ (ଜ୍ଞାନ)।
14.36.24
प्रवक्ष्येऽहं महाप्राज्ञ पदमुत्तममद्य ते ।
बुद्ध्वा यदिहं संसिद्धा भवन्तीह मनीषिणः ॥ १४.३६.२४ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ଉତ୍ତମ ପଦ କହିବି; ଯାହା ଜାଣି ଏଠାରେ ମନୀଷୀମାନେ ସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
14.36.25
उपगम्यर्षयः पूर्वं जिज्ञासन्तः परस्परम् ।
प्रजापतिभरद्वाजौ गौतमो भार्गवस्तथा ॥ १४.३६.२५ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ଋଷିମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଜାଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲେ — ପ୍ରଜାପତି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ।
14.36.26
वसिष्ठः कश्यपश्चैव विश्वामित्रोऽत्रिरेव च ।
मार्गान्सर्वान्परिक्रम्य परिश्रान्तः स्वकर्मभिः ॥ १४.३६.२६ ॥
ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଅତ୍ରି ମଧ୍ୟ — ସମସ୍ତ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ନିଜ କର୍ମରେ କ୍ଳାନ୍ତ।
14.36.27
ऋषिमाङ्गिरसं वृद्धं पुरस्कृत्य तु ते द्विजाः ।
ददृशुर्ब्रह्मभवने ब्रह्माणं वीतकल्मषम् ॥ १४.३६.२७ ॥
ବୃଦ୍ଧ ଆଙ୍ଗିରସ ଋଷିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ରହ୍ମଭବନରେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
14.36.28
तं प्रणम्य महात्मानं सुखासीनं महर्षयः ।
पप्रच्छुर्विनयोपेता नैःश्रेयसमिदं परम् ॥ १४.३६.२८ ॥
ସୁଖରେ ବସିଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ ମହର୍ଷିମାନେ ଏହି ପରମ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
14.36.29
कथं कर्म कृतं साधु कथं मुच्येत किल्बिषात् ।
के नो मार्गाः शिवाश्च स्युः किं सत्यं किं च दुष्कृतं ॥ १४.३६.२९ ॥
କର୍ମ କେମିତି ଭଲ ଭାବେ କରାଯିବ, ପାପରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ? ଆମ ପାଇଁ କେଉଁ ପଥ ମଙ୍ଗଳକର, କ'ଣ ସତ୍ୟ ଏବଂ କ'ଣ ଦୁଷ୍କର୍ମ?
14.36.30
कौ चोभौ कर्मणां मार्गौ प्राप्नुयुर्दक्षिणोत्तरौ ।
निरयं चापवर्गं च भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.३० ॥
କର୍ମର ସେହି ଦୁଇ ପଥ କେଉଁଟି — ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ଉତ୍ତର — ଯାହା ନରକ ଓ ଅପବର୍ଗ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଏ?
14.36.31
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठैर्यदाह प्रपितामहः ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु शिष्य यथागमम् ॥ १४.३६.३१ ॥
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏପରି କହିବାରୁ ପ୍ରପିତାମହ ଯାହା କହିଥିଲେ, ହେ ଶିଷ୍ୟ, ଆଗମ ଅନୁସାରେ ତାହା ତୁମକୁ କହିବି; ଶୁଣ।
14.36.32
सत्याद्भूतानि जातानि स्थावराणि चराणि च ।
तपसा तानि जीवन्ति जीवितं तद्धि सुव्रतम्।
स्वां योनिं पुनरागम्य वर्तते स्वेन कर्मणा ॥ १४.३६.३२ ॥
ସତ୍ୟରୁ ହିଁ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ସେହି ଜୀବନ ହିଁ ସୁବ୍ରତ। ନିଜ ଯୋନିକୁ ପୁନର୍ବାର ଆସି ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମରେ ରହନ୍ତି।
14.36.33
सत्यं हि गुणसंयुक्तं नियतं पञ्चलक्षणम् ॥ १४.३६.३३ ॥
ସତ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ନିୟତ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ।
14.36.34
ब्रह्म सत्यं तपः सत्यं सत्यं चैव प्रजापतिः ।
सत्याद्भूतानि जातानि सत्यं भूतमयं जगत् ॥ १४.३६.३४ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହିଁ ପ୍ରଜାପତି। ସତ୍ୟରୁ ଭୂତମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ସତ୍ୟ ହିଁ ଭୂତମୟ ଜଗତ।
14.36.35
तस्मात्सत्याश्रया विप्रा नित्यं योगपरायणाः ।
अतीक्रोधसंतापा नियता धर्मसेतवः ॥ १४.३६.३५ ॥
ତେଣୁ ସତ୍ୟାଶ୍ରିତ, ସର୍ବଦା ଯୋଗରତ, କ୍ରୋଧ-ସନ୍ତାପର ଅତୀତ, ନିୟମିତ ବିପ୍ରମାନେ ଧର୍ମର ସେତୁ।
14.36.36
अन्योन्यनियतान्वैद्यान्धर्मसेतुप्रवर्तकान् ।
तानहं सम्प्रवक्ष्यामि शाश्वताँल्लोकभावनान् ॥ १४.३६.३६ ॥
ପରସ୍ପରନିୟତ, ବେଦଜ୍ଞ, ଧର୍ମସେତୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ, ଲୋକପୋଷକ ସେହି ଶାଶ୍ୱତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
14.36.37
चातुर्विद्यं तथा वर्णांश्चातुराश्रमिकान्पृथक् ।
धर्ममेकं चतुष्पादं नित्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १४.३६.३७ ॥
ଚାରି ବେଦ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ଲୋକ ପୃଥକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଏକ, ଚାରି ପାଦବିଶିଷ୍ଟ ଓ ନିତ୍ୟ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
14.36.38
पन्थानं वः प्रवक्ष्यामि शिवं क्षेमकरं द्विजाः ।
नियतं ब्रह्मभावाय यातं पूर्वं मनीषिभिः ॥ १४.३६.३८ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯାଇଥିବା ଶୁଭକର ଓ କଲ୍ୟାଣକାରୀ, ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପ୍ରାପ୍ତିର ପଥ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବି।
14.36.39
गदन्तस्तु ममाद्येह पन्थानं दुर्विदं परैः ।
निबोधत महाभागा निखिलेन परं पदम् ॥ १४.३६.३९ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଠାରେ ମୁଁ କହୁଥିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ବୋଧ ପଥ ଶୁଣ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନଗଣ; ପରମ ପଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝ।
14.36.40
ब्रह्मचर्यमिहैवाहुराश्रमं प्रथमं पदम् ।
गार्हस्थ्यं तु द्वितीयं स्याद्वानप्रस्थमतः परम्।
ततः परं तु विज्ञेयमध्यात्मं परमं पदम् ॥ १४.३६.४० ॥
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମ ଓ ପ୍ରଥମ ପଦ କୁହାଯାଏ; ଗୃହସ୍ଥ ଦ୍ୱିତୀୟ; ତା'ପରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥ; ଏବଂ ତା'ପରେ ପରମ ପଦ ଅଧ୍ୟାତ୍ମକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
14.36.41
ज्योतिराकाशमादित्यो वायुरिन्द्रः प्रजापतिः ।
नोपैति यावदध्यात्मं तावदेतान्न पश्यति ॥ १४.३६.४१ ॥
ଆଲୋକ, ଆକାଶ, ଆଦିତ୍ୟ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଜାପତି — ମଣିଷ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ପାଖରେ ନ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
14.36.42
तस्योपायं प्रवक्ष्यामि पुरस्तात्तं निबोधत ।
फलमूलानिलभुजां मुनीनां वसतां वने ॥ १४.३६.४२ ॥
ତାହାର ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି; ପ୍ରଥମେ ତାହା ବୁଝ—ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଫଳମୂଳ ଓ ବାୟୁ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ପଥ।
14.36.43
वानप्रस्थं द्विजातीनां त्रयाणामुपदिश्यते ।
सर्वेषामेव वर्णानां गृहस्थोऽयं विशिष्यते ॥ १४.३६.४३ ॥
ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଆଶ୍ରମରେ ବାନପ୍ରସ୍ଥର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଏହି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.36.44
श्रद्धालक्षणमित्येकं धर्मं धीराः प्रचक्षते ।
नैष्ठिकोऽथ यतिर्वाऽपि विरक्तो ब्रह्मदर्शनः ॥ १४.३६.४४ ॥
ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଚିହ୍ନିତ ଏକ ଧର୍ମ କହନ୍ତି; ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଯତି, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶୀ ବିରକ୍ତ ତାହାର ରୂପ।
14.36.45
इत्येवं देवयाना वः पन्थानः परिकीर्तिताः ।
सद्भिरध्यासिता धीरैः कर्मभिर्धर्मसेतवः ॥ १४.३६.४५ ॥
ଏହିପରି ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେବଯାନ ପଥସବୁ କୁହାଯାଇଛି; ସଜ୍ଜନ ଓ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଧର୍ମସେତୁଗୁଡ଼ିକରେ ଚାଲନ୍ତି।
14.36.46
एतेषां पृथगध्यास्ते यो धर्मं संशितव्रतः ।
कालात्पश्यति भूतानां सदैव प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.४६ ॥
ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କରୁଥିବା ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ କାଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ସଦା ଦେଖେ।
14.36.47
अतस्तत्त्वानि वक्ष्यामि याथातथ्येन हेतुना ।
विषयस्थानि सर्वाणि वर्तमानानि भागशः ॥ १४.३६.४७ ॥
ଅତଏବ କାରଣ ସହିତ ତତ୍ତ୍ୱସବୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୁଁ କହିବି; ସବୁ ବିଷୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ଅଂଶରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
14.36.48
महानात्मा तथाऽव्यक्तमहंकारस्तथैव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.३६.४८ ॥
ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅହଙ୍କାର, ସେହିପରି ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏକ ମନ, ଓ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ।
14.36.49
विशेषाः पञ्चभूतानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
चतुर्विंशतिरेषा वस्तत्वानां परिकीर्तिता ॥ १४.३६.४९ ॥
ପଞ୍ଚମହାଭୂତଙ୍କ ବିଶେଷ ଗୁଣ—ଏହା ହିଁ ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି। ବସ୍ତୁତତ୍ତ୍ୱ ଚବିଶଟି ବୋଲି ଏହା କୁହାଯାଇଛି।
14.36.50
तत्वानामथ यो वेद सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ।
स धीरः सर्वभूतेषु न मोऽहमधिगच्छति ॥ १४.३६.५० ॥
ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱସମୂହର ଏବଂ ସବୁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଜାଣେ, ସେ ଧୀର; ସର୍ବଭୂତରେ ତାକୁ ମୋହ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
14.36.51
तत्त्वानि यो वेदयते यथातथं ।
गुणांश्च सर्वानखिलाश्च देवताः।
विधूतपाप्मा प्रविमुच्य बन्धनं ।
स सर्वलोकानमलान्समश्नुते ॥ १४.३६.५१ ॥
ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱସମୂହ, ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରେ, ପାପ ଝାଡ଼ି ବନ୍ଧନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼େ, ସେ ନିର୍ମଳ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।