มหาภารตะ · อัธยายะ 14.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.36.1
ब्रह्म यत्परमं ज्ञेयं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ।
भतो हि प्रसादेन सूक्ष्मे मे रमते मतिः ॥ १४.३६.१ ॥
พรหมันอันสูงสุดที่พึงรู้ ขอท่านโปรดอธิบายแก่ข้าพเจ้า ด้วยพระกรุณาของท่าน จิตอันละเอียดของข้าพเจ้าย่อมยินดีในสิ่งนั้น
14.36.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १४.३६.२ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยังเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ไว้ คือบทสนทนาระหว่างศิษย์กับครูของตน ซึ่งเกี่ยวข้องกับโมกษะ
14.36.3
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यं संशितव्रतम् ।
शिष्यः पप्रच्छ मेधावी किंस्विच्छ्रेयः परंतप ॥ १४.३६.३ ॥
มีศิษย์ผู้ฉลาดคนหนึ่ง นั่งอยู่เบื้องหน้าอาจารย์ผู้เป็นพราหมณ์ผู้รักษาวัตรมั่นคง ได้ถามว่า "ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู อะไรคือความดีสูงสุด"
14.36.4
भगवन्तं प्रपन्नोऽहं निःश्रेयसपराणः ।
याचे त्वां शिरसा विप्र यद्ब्रूयां ब्रूहि तन्मम ॥ १४.३६.४ ॥
"ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าได้มาพึ่งพิงท่าน มุ่งหมายถึงความดีสูงสุด ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าขอร้องท่านด้วยการก้มศีรษะ ขอโปรดบอกสิ่งที่ควรบอกแก่ข้าพเจ้า"
14.36.5
तमेवंवादिनं पार्थ शिष्यं गुरुरुवाच ह ।
कथयस्व प्रवक्ष्यामि यत्र ते संशयो द्विज ॥ १४.३६.५ ॥
ข้าแต่บุตรของปฤถา เมื่อศิษย์ผู้กล่าวดังนั้น ครูจึงกล่าวแก่เขาว่า "จงกล่าวออกมา ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง ความสงสัยของเจ้าอยู่ที่ใด เราจะอธิบายให้ฟัง"
14.36.6
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठ गुरुणा गुरुवत्सलः ।
प्राञ्जलिः परिपप्रच्छ यत्तच्छृणु महामते ॥ १४.३६.६ ॥
เมื่อครูกล่าวเช่นนั้น ศิษย์ผู้รักครูของตนนั้น ก็ประนมมือถามจนครบถ้วน จงฟังเถิด ข้าแต่ผู้เป็นยอดแห่งกุรุ ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่
14.36.7
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सत्यं ब्रूहि यत्परम् ।
कुतो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १४.३६.७ ॥
ข้าพเจ้ามาจากไหน และท่านมาจากไหน ขอโปรดบอกความจริงอันสูงสุดนั้น สัตว์ทั้งหลายทั้งที่ไม่เคลื่อนไหวและที่เคลื่อนไหวเกิดมาจากไหน
14.36.8
केन जीवन्ति भूतानि तेषामायुश्च किं परम् ।
किं सत्यं किं तपो विप्र के गुणाः सद्भिरीरिताः ॥ १४.३६.८ ॥
สัตว์ทั้งหลายดำรงชีวิตด้วยสิ่งใด อายุขัยอันสูงสุดของพวกเขาคืออะไร ความจริงคืออะไร ตบะคืออะไร ข้าแต่พราหมณ์ คุณสมบัติทั้งหลายอันผู้ดีประกาศไว้มีอะไรบ้าง
14.36.9
के पन्थानः शिवाश्च स्युः किं सुखं कि च दुष्कृतम् ।
एतान्मे भगवन्प्रश्नान्याथातथ्येन सुव्रत ॥ १४.३६.९ ॥
หนทางใดเป็นมงคล อะไรคือความสุข และอะไรคือการกระทำชั่ว ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ข้าแต่ผู้มีวัตรดี ขอโปรดตอบคำถามเหล่านี้ของข้าพเจ้าให้ตรงตามความจริง
14.36.10
वक्तुमर्हसि विप्रर्षे यथावदिह तत्त्वतः ।
त्वदन्यः कश्च न प्रश्नानेतान्वक्तुमिहार्हति ॥ १४.३६.१० ॥
ข้าแต่ฤๅษีพราหมณ์ ท่านเท่านั้นที่ควรตอบคำถามเหล่านี้ตามที่เป็นจริงและตามความจริงแท้ นอกจากท่านแล้ว ไม่มีผู้ใดในที่นี้ที่ควรตอบคำถามเหล่านี้
14.36.11
ब्रूहि धर्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं मम ।
मोक्षधर्मार्थकुशलो भवाँल्लोकषु गीयते ॥ १४.३६.११ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้ธรรม ขอโปรดบอกความอยากรู้อันยิ่งของข้าพเจ้า ท่านผู้ชำนาญในธรรมแห่งโมกษะและความหมายของมัน ย่อมเป็นที่สรรเสริญในโลกทั้งหลาย
14.36.12
सर्वसंशयसंच्छेत्ता त्वदन्यो न च विद्यते ।
संसारभीरवश्चैव मोक्षकामास्तथा वयम् ॥ १४.३६.१२ ॥
นอกจากท่านแล้ว ไม่มีผู้ใดที่ตัดความสงสัยทั้งปวงได้ พวกเรานั้นหวาดกลัวการวนเวียนแห่งสังสารวัฏ และปรารถนาโมกษะ
14.36.13
तस्मै सम्प्रतिपन्नाय यथावत्परिपृच्छते ।
शिष्याय गुणयुक्ताय शान्ताय गुरुवर्तिने ॥ १४.३६.१३ ॥
แก่ศิษย์ผู้เข้ามาเฝ้าด้วยความนอบน้อม ถามตามลำดับอย่างถูกต้อง ผู้ประกอบด้วยคุณธรรม สงบ และเชื่อฟังครู
14.36.14
छायाभूताय दान्ताय यतते ब्रह्माचारिणे ।
तान्प्रश्नानब्रवीत्पार्थ मेधावी स धृतव्रतः।
गुरुः कुरुकुलश्रेष्ठ सम्यक्सर्वानरिंदम ॥ १४.३६.१४ ॥
แก่ศิษย์ผู้ติดตามครูดุจเงา มีการข่มใจ พากเพียรในชีวิตพรหมจารี ข้าแต่ปารถะ ครูผู้ฉลาด ผู้มั่นในวัตร ได้ตอบคำถามเหล่านั้นทั้งหมดอย่างครบถ้วน ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งตระกูลกุรุ ผู้ปราบศัตรูทั้งปวง
14.36.15
ब्रह्मणोक्तमिदं धर्ममृषिप्रवरसेवितम् ।
वेदविद्यासमावाप्तं तत्त्वभूतार्थभावनम् ॥ १४.३६.१५ ॥
ธรรมนี้ พระพรหมตรัสไว้ ยอดฤๅษีทั้งหลายปฏิบัติตาม เป็นสิ่งที่บรรลุได้ด้วยความรู้แห่งพระเวท และเป็นการพิจารณาความหมายแท้จริงของความเป็นจริง
14.36.16
ज्ञानं त्वेव परं विद्यः संन्यासं तप उत्तमम् ।
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानतत्त्वं विनिश्चयात्।
सर्वबूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते ॥ १४.३६.१६ ॥
จงรู้เถิดว่า ความรู้เท่านั้นเป็นสิ่งสูงสุด และการสละออกเป็นตบะอันยอดเยี่ยม ผู้ใดรู้หลักแห่งความรู้โดยไม่มีอุปสรรคและด้วยความมั่นใจ และเห็นอาตมันที่ดำรงอยู่ในสัตว์ทั้งปวง ท่านผู้นั้นย่อมถือว่าเป็นที่ไปของทุกสิ่ง
14.36.17
ये विद्वान्सहसंवासं विवासं चैव पश्यति ।
तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते ॥ १४.३६.१७ ॥
ผู้มีปัญญาที่เห็นทั้งการอยู่ร่วมกันและการพลัดพราก และเช่นเดียวกัน ทั้งความเป็นหนึ่งและความเป็นหลากหลาย ย่อมพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิง
14.36.18
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदभिमन्यते ।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.३६.१८ ॥
ผู้ที่ไม่ปรารถนาสิ่งใด และไม่ยึดถือสิ่งใดว่าเป็นของตน ผู้ดำรงอยู่ในโลกนี้เอง ย่อมเป็นผู้ควรบรรลุความเป็นพรหมัน
14.36.19
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.३६.१९ ॥
ผู้รู้ความจริงแห่งคุณสมบัติหลักทั้งหลาย เข้าใจระเบียบแห่งสัตว์ทั้งปวง และปราศจากความยึดว่าของกู และปราศจากอหังการ ย่อมหลุดพ้น ในเรื่องนี้ไม่มีความสงสัย
14.36.20
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् ।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियाङ्कुरकोटरः ॥ १४.३६.२० ॥
มหานั้นเกิดจากเมล็ดพันธุ์ที่ยังไม่ปรากฏ ประกอบด้วยลำต้นคือพุทธิ มีอหังการอันยิ่งใหญ่เป็นกิ่งก้าน และมีอินทรียท์ั้งหลายเป็นหน่ออ่อนและโพรงไม้
14.36.21
महाभूतविशेषश्च विशेषप्रतिशाखवान् ।
सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः ॥ १४.३६.२१ ॥
ลักษณะเฉพาะของมหาภูตทั้งหลายคือกิ่งก้านย่อยของต้นนั้น มันมีใบเขียวอยู่เสมอ มีดอกบานอยู่เสมอ และให้ผลทั้งดีและชั่ว
14.36.22
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मबीजः सनातनः ।
एतज्ज्ञात्वा च तत्त्वानि ज्ञानेन परमासिना।
छित्त्वा चामरतां प्राप्य जहाति मृत्युजन्मनी ॥ १४.३६.२२ ॥
นี่คือปัจจัยดำรงชีวิตของสรรพสัตว์ทั้งปวง เป็นพรหมพีชะอันเป็นนิรันดร์ เมื่อรู้หลักแห่งสัจธรรมเหล่านี้แล้ว และตัดด้วยดาบอันยอดเยี่ยมคือญาณ ก็จะบรรลุความเป็นอมตะ และละทิ้งการเกิดและการตาย
14.36.23
भूतभव्यभविष्यादिधर्मकामार्थनिश्चयम् ।
सिद्धसङ्घपरिज्ञातं पुराकल्पं सनातनम् ॥ १४.३६.२३ ॥
ความแน่วแน่ในสิ่งที่เคยเป็น สิ่งที่เป็นอยู่ และสิ่งที่จะเป็นต่อไป รวมทั้งในธรรม กาม และอรรถ เป็นสิ่งที่หมู่ผู้สำเร็จรู้แล้ว คือความรู้อันเป็นนิรันดร์ของกัลป์โบราณ
14.36.24
प्रवक्ष्येऽहं महाप्राज्ञ पदमुत्तममद्य ते ।
बुद्ध्वा यदिहं संसिद्धा भवन्तीह मनीषिणः ॥ १४.३६.२४ ॥
ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่เอ๋ย บัดนี้เราจะประกาศฐานะอันสูงสุดนั้นแก่ท่าน เมื่อรู้แล้ว ผู้มีปัญญาย่อมบรรลุความสมบูรณ์ในโลกนี้
14.36.25
उपगम्यर्षयः पूर्वं जिज्ञासन्तः परस्परम् ।
प्रजापतिभरद्वाजौ गौतमो भार्गवस्तथा ॥ १४.३६.२५ ॥
ในกาลก่อน บรรดาฤๅษีเข้ามาหากัน ปรารถนาจะรู้จักกันและกัน ได้แก่ พระประชาบดี ภรทวาชะ เคาตมะ และภารควะเช่นกัน
14.36.26
वसिष्ठः कश्यपश्चैव विश्वामित्रोऽत्रिरेव च ।
मार्गान्सर्वान्परिक्रम्य परिश्रान्तः स्वकर्मभिः ॥ १४.३६.२६ ॥
วสิษฐ กัศยปะ วิศวามิตร และอตริด้วย ได้ท่องไปทุกทางจนอ่อนล้าเพราะกรรมของตน
14.36.27
ऋषिमाङ्गिरसं वृद्धं पुरस्कृत्य तु ते द्विजाः ।
ददृशुर्ब्रह्मभवने ब्रह्माणं वीतकल्मषम् ॥ १४.३६.२७ ॥
เหล่าทวิชาตั้งพระฤๅษีอังคิรสผู้ชราไว้ข้างหน้า แล้วได้เห็นพระพรหมผู้ปราศจากมลทิน ในพรหมโลก
14.36.28
तं प्रणम्य महात्मानं सुखासीनं महर्षयः ।
पप्रच्छुर्विनयोपेता नैःश्रेयसमिदं परम् ॥ १४.३६.२८ ॥
เหล่ามหาฤๅษีนมัสการพระมหาตมันผู้นั่งอยู่อย่างสบาย ด้วยความถ่อมตน แล้วทูลถามถึงเรื่องนี้ คือความดีงามสูงสุด
14.36.29
कथं कर्म कृतं साधु कथं मुच्येत किल्बिषात् ।
के नो मार्गाः शिवाश्च स्युः किं सत्यं किं च दुष्कृतं ॥ १४.३६.२९ ॥
การกระทำจะทำอย่างไรจึงจะถูกต้อง และจะพ้นจากบาปได้อย่างไร ทางใดบ้างที่จะเป็นมงคลแก่พวกเรา อะไรคือความจริง และอะไรคือการทำชั่ว
14.36.30
कौ चोभौ कर्मणां मार्गौ प्राप्नुयुर्दक्षिणोत्तरौ ।
निरयं चापवर्गं च भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.३० ॥
ทางทั้งสองของกรรม ที่เรียกว่าทางใต้และทางเหนือนั้น ทางใดนำสัตว์ไปสู่นรกและทางใดนำไปสู่การหลุดพ้น และอะไรคือต้นกำเนิดและการดับของสรรพสัตว์
14.36.31
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठैर्यदाह प्रपितामहः ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु शिष्य यथागमम् ॥ १४.३६.३१ ॥
เมื่อถูกถามเช่นนั้นโดยมุนีผู้ประเสริฐ ท่านปรมาจารย์ทวดได้กล่าวว่าอย่างไร เราจะกล่าวให้ท่านฟังตามที่สืบทอดมา จงฟังเถิดศิษย์
14.36.32
सत्याद्भूतानि जातानि स्थावराणि चराणि च ।
तपसा तानि जीवन्ति जीवितं तद्धि सुव्रतम्।
स्वां योनिं पुनरागम्य वर्तते स्वेन कर्मणा ॥ १४.३६.३२ ॥
สรรพสัตว์ทั้งที่อยู่กับที่และเคลื่อนไหวได้ล้วนเกิดจากสัจธรรม ด้วยตบะสัตว์เหล่านั้นจึงดำรงชีวิตอยู่ และชีวิตนั้นคือการถือปฏิบัติอันดีงาม เมื่อกลับมาสู่กำเนิดของตนอีกครั้ง ก็ดำเนินต่อไปด้วยกรรมของตน
14.36.33
सत्यं हि गुणसंयुक्तं नियतं पञ्चलक्षणम् ॥ १४.३६.३३ ॥
แท้จริงแล้ว สัจธรรมประกอบด้วยคุณ เที่ยงแท้ และมีลักษณะห้าประการ
14.36.34
ब्रह्म सत्यं तपः सत्यं सत्यं चैव प्रजापतिः ।
सत्याद्भूतानि जातानि सत्यं भूतमयं जगत् ॥ १४.३६.३४ ॥
พรหมันคือสัจธรรม ตบะคือสัจธรรม และพระประชาบดีก็คือสัจธรรมนั่นเอง สรรพสัตว์เกิดจากสัจธรรม โลกที่ประกอบด้วยสรรพสัตว์ก็คือสัจธรรม
14.36.35
तस्मात्सत्याश्रया विप्रा नित्यं योगपरायणाः ।
अतीक्रोधसंतापा नियता धर्मसेतवः ॥ १४.३६.३५ ॥
เหตุนั้น เหล่าพราหมณ์ผู้ยึดสัจธรรมเป็นที่พึ่ง ผู้ขวนขวายในโยคะอยู่เป็นนิตย์ ปราศจากความโกรธและความเร่าร้อน และสำรวมตน ย่อมเป็นสะพานแห่งธรรม
14.36.36
अन्योन्यनियतान्वैद्यान्धर्मसेतुप्रवर्तकान् ।
तानहं सम्प्रवक्ष्यामि शाश्वताँल्लोकभावनान् ॥ १४.३६.३६ ॥
เราจะกล่าวถึงผู้รู้ที่เป็นนิรันดร์เหล่านั้น ซึ่งผูกพันกันและกัน ผู้นำสะพานแห่งธรรมไปและค้ำจุนโลก
14.36.37
चातुर्विद्यं तथा वर्णांश्चातुराश्रमिकान्पृथक् ।
धर्ममेकं चतुष्पादं नित्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १४.३६.३७ ॥
วิทยาสี่ประการ วรรณะสี่ และอาศรมสี่ย่อมแตกต่างกัน แต่ผู้มีปัญญาประกาศว่าธรรมนั้นมีหนึ่งเดียว มีสี่บาท และเป็นนิรันดร์
14.36.38
पन्थानं वः प्रवक्ष्यामि शिवं क्षेमकरं द्विजाः ।
नियतं ब्रह्मभावाय यातं पूर्वं मनीषिभिः ॥ १४.३६.३८ ॥
ดูก่อนเหล่าทวิชา เราจะประกาศทางอันเป็นมงคล นำความเกษม ที่ผู้มีปัญญาแต่ปางก่อนได้เดินมาแล้วอย่างแน่นอน ซึ่งนำไปสู่ภาวะแห่งพรหมัน
14.36.39
गदन्तस्तु ममाद्येह पन्थानं दुर्विदं परैः ।
निबोधत महाभागा निखिलेन परं पदम् ॥ १४.३६.३९ ॥
บัดนี้ ขอท่านทั้งหลายผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่จงฟังจากเรา ณ ที่นี้ ทางที่ผู้อื่นเข้าใจได้ยาก และจงรู้ฐานะอันสูงสุดให้ครบถ้วน
14.36.40
ब्रह्मचर्यमिहैवाहुराश्रमं प्रथमं पदम् ।
गार्हस्थ्यं तु द्वितीयं स्याद्वानप्रस्थमतः परम्।
ततः परं तु विज्ञेयमध्यात्मं परमं पदम् ॥ १४.३६.४० ॥
ที่นี้ เขากล่าวว่า การดำเนินชีวิตแบบพรหมจรรย์เป็นอาศรมแรกและเป็นขั้นแรก การครองเรือนเป็นขั้นที่สอง ต่อจากนั้นคือชีวิตแบบวานปรัสถ์ และหลังจากนั้นพึงรู้จักอัธยาตมะอันเป็นฐานะสูงสุด
14.36.41
ज्योतिराकाशमादित्यो वायुरिन्द्रः प्रजापतिः ।
नोपैति यावदध्यात्मं तावदेतान्न पश्यति ॥ १४.३६.४१ ॥
แสงสว่าง อากาศ พระอาทิตย์ ลม พระอินทร์ และพระประชาบดี ตราบใดที่บุคคลยังไม่เข้าถึงอาตมันภายใน ตราบนั้นเขาก็ไม่เห็นสิ่งเหล่านี้
14.36.42
तस्योपायं प्रवक्ष्यामि पुरस्तात्तं निबोधत ।
फलमूलानिलभुजां मुनीनां वसतां वने ॥ १४.३६.४२ ॥
เราจะกล่าวถึงวิธีเข้าถึงอาตมันนั้น จงฟังให้เข้าใจตั้งแต่ต้น คือวิถีของฤๅษีผู้อยู่ในป่า เลี้ยงชีพด้วยผลไม้ รากไม้ และลม
14.36.43
वानप्रस्थं द्विजातीनां त्रयाणामुपदिश्यते ।
सर्वेषामेव वर्णानां गृहस्थोऽयं विशिष्यते ॥ १४.३६.४३ ॥
สำหรับผู้เกิดสองครั้ง ท่านสอนให้ดำรงชีวิตแบบวานปรัสถ์ในบรรดาขั้นทั้งสาม แต่ในบรรดาวรรณะทั้งหมด ขั้นคฤหัสถ์นี้ถือว่าประเสริฐที่สุด
14.36.44
श्रद्धालक्षणमित्येकं धर्मं धीराः प्रचक्षते ।
नैष्ठिकोऽथ यतिर्वाऽपि विरक्तो ब्रह्मदर्शनः ॥ १४.३६.४४ ॥
ผู้มั่นคงเรียกธรรมเพียงประการเดียวนี้ซึ่งมีศรัทธาเป็นลักษณะ ไม่ว่าจะเป็นนักพรหมจารีตลอดชีวิต นักพรต หรือผู้ปลีกตนออกจากกิเลสที่เห็นพรหมัน ก็ล้วนมีธรรมนี้เป็นรูปแบบ
14.36.45
इत्येवं देवयाना वः पन्थानः परिकीर्तिताः ।
सद्भिरध्यासिता धीरैः कर्मभिर्धर्मसेतवः ॥ १४.३६.४५ ॥
ดังนั้น วิถีแห่งเทวดาจึงได้ถูกประกาศแก่พวกท่านแล้ว วิถีเหล่านี้ผู้ดีและผู้มั่นคงดำเนินตามด้วยการกระทำ เป็นสะพานแห่งธรรม
14.36.46
एतेषां पृथगध्यास्ते यो धर्मं संशितव्रतः ।
कालात्पश्यति भूतानां सदैव प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.४६ ॥
ผู้ที่มีวัตรมั่นคงปฏิบัติธรรมแต่ละอย่างจากสิ่งเหล่านี้โดยแยกจากกัน ย่อมเห็นการเกิดและการดับของสรรพสัตว์ตามกาลเวลาอยู่เสมอ
14.36.47
अतस्तत्त्वानि वक्ष्यामि याथातथ्येन हेतुना ।
विषयस्थानि सर्वाणि वर्तमानानि भागशः ॥ १४.३६.४७ ॥
เพราะฉะนั้น เราจะกล่าวถึงตัตตวะทั้งหลายตามที่เป็นจริงพร้อมด้วยเหตุผล ตัตตวะทั้งหมดดำรงอยู่ในวิสัยของอินทรีย์ ปรากฏอยู่เป็นส่วนๆ
14.36.48
महानात्मा तथाऽव्यक्तमहंकारस्तथैव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.३६.४८ ॥
มหานอาตมัน อวยักตะ และอหังการก็เช่นกัน อินทรีย์สิบและอินทรีย์หนึ่งคือมนัส และมหาภูตทั้งห้า
14.36.49
विशेषाः पञ्चभूतानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
चतुर्विंशतिरेषा वस्तत्वानां परिकीर्तिता ॥ १४.३६.४९ ॥
คุณลักษณะจำเพาะของมหาภูตทั้งห้า นี่คือคำสอนแห่งพระเวท ท่านประกาศว่านี่คือตัตตวะทั้งยี่สิบสี่ประการ
14.36.50
तत्वानामथ यो वेद सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ।
स धीरः सर्वभूतेषु न मोऽहमधिगच्छति ॥ १४.३६.५० ॥
ผู้ใดรู้การเกิดและการดับของตัตตวะและของสรรพสิ่งทั้งปวง ผู้นั้นเป็นผู้มั่นคง ความหลงย่อมไม่เข้าถึงเขาในหมู่สรรพสัตว์
14.36.51
तत्त्वानि यो वेदयते यथातथं ।
गुणांश्च सर्वानखिलाश्च देवताः।
विधूतपाप्मा प्रविमुच्य बन्धनं ।
स सर्वलोकानमलान्समश्नुते ॥ १४.३६.५१ ॥
ผู้ใดทำให้รู้ตัตตวะตามที่เป็นจริง พร้อมคุณลักษณะทั้งหมดและเทวดาทั้งปวง เมื่อสลัดบาปและปลดพันธนาการโดยสิ้นเชิง ผู้นั้นย่อมบรรลุโลกทั้งปวงอันไร้มลทิน