ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.36.1
ब्रह्म यत्परमं ज्ञेयं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ।
भतो हि प्रसादेन सूक्ष्मे मे रमते मतिः ॥ १४.३६.१ ॥
ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਆਪ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਆਪਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੂਖਮ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ ਹੈ।
14.36.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ १४.३६.२ ॥
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਮੋਕਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
14.36.3
कश्चिद्ब्राह्मणमासीनमाचार्यं संशितव्रतम् ।
शिष्यः पप्रच्छ मेधावी किंस्विच्छ्रेयः परंतप ॥ १४.३६.३ ॥
ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ, ਕਠੋਰ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਚਾਰਿਆ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਕੀ ਹੈ?'
14.36.4
भगवन्तं प्रपन्नोऽहं निःश्रेयसपराणः ।
याचे त्वां शिरसा विप्र यद्ब्रूयां ब्रूहि तन्मम ॥ १४.३६.४ ॥
'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪਰ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਹੋ।'
14.36.5
तमेवंवादिनं पार्थ शिष्यं गुरुरुवाच ह ।
कथयस्व प्रवक्ष्यामि यत्र ते संशयो द्विज ॥ १४.३६.५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਕਹਿ; ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਸੰਸ਼ਯ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।'
14.36.6
इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठ गुरुणा गुरुवत्सलः ।
प्राञ्जलिः परिपप्रच्छ यत्तच्छृणु महामते ॥ १४.३६.६ ॥
ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਗੁਰੂ-ਭਗਤ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ।
14.36.7
कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत्सत्यं ब्रूहि यत्परम् ।
कुतो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ १४.३६.७ ॥
ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋ? ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਤ ਦੱਸੋ। ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ?
14.36.8
केन जीवन्ति भूतानि तेषामायुश्च किं परम् ।
किं सत्यं किं तपो विप्र के गुणाः सद्भिरीरिताः ॥ १४.३६.८ ॥
ਜੀਵ ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੀਂਦੇ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਆਯੂ ਕੀ ਹੈ? ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਤਪ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ? ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਗੁਣ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
14.36.9
के पन्थानः शिवाश्च स्युः किं सुखं कि च दुष्कृतम् ।
एतान्मे भगवन्प्रश्नान्याथातथ्येन सुव्रत ॥ १४.३६.९ ॥
ਕਿਹੜੇ ਰਾਹ ਸ਼ੁਭ ਹਨ? ਸੁਖ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।
14.36.10
वक्तुमर्हसि विप्रर्षे यथावदिह तत्त्वतः ।
त्वदन्यः कश्च न प्रश्नानेतान्वक्तुमिहार्हति ॥ १४.३६.१० ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਤ ਤੱਤ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਆਪ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
14.36.11
ब्रूहि धर्मविदां श्रेष्ठ परं कौतूहलं मम ।
मोक्षधर्मार्थकुशलो भवाँल्लोकषु गीयते ॥ १४.३६.११ ॥
ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੱਸੋ। ਮੋਕਸ਼ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਆਪ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
14.36.12
सर्वसंशयसंच्छेत्ता त्वदन्यो न च विद्यते ।
संसारभीरवश्चैव मोक्षकामास्तथा वयम् ॥ १४.३६.१२ ॥
ਸਾਰੇ ਸੰਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ।
14.36.13
तस्मै सम्प्रतिपन्नाय यथावत्परिपृच्छते ।
शिष्याय गुणयुक्ताय शान्ताय गुरुवर्तिने ॥ १४.३६.१३ ॥
ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਣ ਆਏ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ।
14.36.14
छायाभूताय दान्ताय यतते ब्रह्माचारिणे ।
तान्प्रश्नानब्रवीत्पार्थ मेधावी स धृतव्रतः।
गुरुः कुरुकुलश्रेष्ठ सम्यक्सर्वानरिंदम ॥ १४.३६.१४ ॥
ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਂਗ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਸੰਜਮੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਨਿਸ਼ਠ ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕੁਰੂਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
14.36.15
ब्रह्मणोक्तमिदं धर्ममृषिप्रवरसेवितम् ।
वेदविद्यासमावाप्तं तत्त्वभूतार्थभावनम् ॥ १४.३६.१५ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿਆ ਇਹ ਧਰਮ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੇਵਿਆ, ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿੱਦਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਤੱਤ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.36.16
ज्ञानं त्वेव परं विद्यः संन्यासं तप उत्तमम् ।
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानतत्त्वं विनिश्चयात्।
सर्वबूतस्थमात्मानं स सर्वगतिरिष्यते ॥ १४.३६.१६ ॥
ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਹੀ ਉੱਤਮ ਤਪ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਬੇਰੋਕ ਗਿਆਨ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਬਗਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.36.17
ये विद्वान्सहसंवासं विवासं चैव पश्यति ।
तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात्परिमुच्यते ॥ १४.३६.१७ ॥
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਵੱਖ ਰਹਿਣ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.36.18
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदभिमन्यते ।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.३६.१८ ॥
ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.36.19
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.३६.१९ ॥
ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ।
14.36.20
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् ।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियाङ्कुरकोटरः ॥ १४.३६.२० ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਤਣੇ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਤੱਤ; ਮਹਾਹੰਕਾਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਕੂਲ ਤੇ ਖੋੜਾਂ।
14.36.21
महाभूतविशेषश्च विशेषप्रतिशाखवान् ।
सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः ॥ १४.३६.२१ ॥
ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਪ-ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
14.36.22
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मबीजः सनातनः ।
एतज्ज्ञात्वा च तत्त्वानि ज्ञानेन परमासिना।
छित्त्वा चामरतां प्राप्य जहाति मृत्युजन्मनी ॥ १४.३६.२२ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਆਧਾਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਮ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.36.23
भूतभव्यभविष्यादिधर्मकामार्थनिश्चयम् ।
सिद्धसङ्घपरिज्ञातं पुराकल्पं सनातनम् ॥ १४.३६.२३ ॥
ਭੂਤ, ਭਵ੍ਯ, ਭਵਿੱਖ ਆਦਿ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਕਾਮ-ਅਰਥ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਜਾਣਿਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਪ ਦਾ ਸਨਾਤਨ (ਗਿਆਨ)।
14.36.24
प्रवक्ष्येऽहं महाप्राज्ञ पदमुत्तममद्य ते ।
बुद्ध्वा यदिहं संसिद्धा भवन्तीह मनीषिणः ॥ १४.३६.२४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪਦ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.36.25
उपगम्यर्षयः पूर्वं जिज्ञासन्तः परस्परम् ।
प्रजापतिभरद्वाजौ गौतमो भार्गवस्तथा ॥ १४.३६.२५ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਏ — ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਭਰਦ੍ਵਾਜ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਵੀ।
14.36.26
वसिष्ठः कश्यपश्चैव विश्वामित्रोऽत्रिरेव च ।
मार्गान्सर्वान्परिक्रम्य परिश्रान्तः स्वकर्मभिः ॥ १४.३६.२६ ॥
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਸ਼ਯਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਵੀ — ਸਾਰੇ ਮਾਰਗ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ।
14.36.27
ऋषिमाङ्गिरसं वृद्धं पुरस्कृत्य तु ते द्विजाः ।
ददृशुर्ब्रह्मभवने ब्रह्माणं वीतकल्मषम् ॥ १४.३६.२७ ॥
ਬਿਰਧ ਆਂਗਿਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਭਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
14.36.28
तं प्रणम्य महात्मानं सुखासीनं महर्षयः ।
पप्रच्छुर्विनयोपेता नैःश्रेयसमिदं परम् ॥ १४.३६.२८ ॥
ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
14.36.29
कथं कर्म कृतं साधु कथं मुच्येत किल्बिषात् ।
के नो मार्गाः शिवाश्च स्युः किं सत्यं किं च दुष्कृतं ॥ १४.३६.२९ ॥
ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ? ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਮਾਰਗ ਸ਼ੁਭ ਹਨ, ਕੀ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਦੁਸ਼ਕਰਮ?
14.36.30
कौ चोभौ कर्मणां मार्गौ प्राप्नुयुर्दक्षिणोत्तरौ ।
निरयं चापवर्गं च भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.३० ॥
ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਉਹ ਦੋ ਮਾਰਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ — ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ — ਜੋ ਨਰਕ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲੈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ?
14.36.31
इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठैर्यदाह प्रपितामहः ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु शिष्य यथागमम् ॥ १४.३६.३१ ॥
ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਹੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ, ਆਗਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ।
14.36.32
सत्याद्भूतानि जातानि स्थावराणि चराणि च ।
तपसा तानि जीवन्ति जीवितं तद्धि सुव्रतम्।
स्वां योनिं पुनरागम्य वर्तते स्वेन कर्मणा ॥ १४.३६.३२ ॥
ਸੱਚ ਤੋਂ ਹੀ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਚਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮੇ। ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜੀਵਨ ਹੀ ਸੁਵ੍ਰਤ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਟਿਕਦੇ ਹਨ।
14.36.33
सत्यं हि गुणसंयुक्तं नियतं पञ्चलक्षणम् ॥ १४.३६.३३ ॥
ਸੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
14.36.34
ब्रह्म सत्यं तपः सत्यं सत्यं चैव प्रजापतिः ।
सत्याद्भूतानि जातानि सत्यं भूतमयं जगत् ॥ १४.३६.३४ ॥
ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਪ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਤੋਂ ਜੀਵ ਜਨਮੇ; ਸੱਚ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਗਤ ਹੈ।
14.36.35
तस्मात्सत्याश्रया विप्रा नित्यं योगपरायणाः ।
अतीक्रोधसंतापा नियता धर्मसेतवः ॥ १४.३६.३५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸੱਚ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਯਮਬੱਧ ਵਿਪ੍ਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਲ ਹਨ।
14.36.36
अन्योन्यनियतान्वैद्यान्धर्मसेतुप्रवर्तकान् ।
तानहं सम्प्रवक्ष्यामि शाश्वताँल्लोकभावनान् ॥ १४.३६.३६ ॥
ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ, ਵੇਦਗਿਆਨੀ, ਧਰਮ-ਸੇਤੂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਦੀਵੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
14.36.37
चातुर्विद्यं तथा वर्णांश्चातुराश्रमिकान्पृथक् ।
धर्ममेकं चतुष्पादं नित्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १४.३६.३७ ॥
ਚਾਰ ਵੇਦ, ਚਾਰ ਵਰਣ ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧਰਮ ਇੱਕ ਹੈ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
14.36.38
पन्थानं वः प्रवक्ष्यामि शिवं क्षेमकरं द्विजाः ।
नियतं ब्रह्मभावाय यातं पूर्वं मनीषिभिः ॥ १४.३६.३८ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਗਿਆਨੀ ਜਿਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਰੇ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਮਾਰਗ, ਬ੍ਰਹਮਭਾਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
14.36.39
गदन्तस्तु ममाद्येह पन्थानं दुर्विदं परैः ।
निबोधत महाभागा निखिलेन परं पदम् ॥ १४.३६.३९ ॥
ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਔਖੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ; ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ।
14.36.40
ब्रह्मचर्यमिहैवाहुराश्रमं प्रथमं पदम् ।
गार्हस्थ्यं तु द्वितीयं स्याद्वानप्रस्थमतः परम्।
ततः परं तु विज्ञेयमध्यात्मं परमं पदम् ॥ १४.३६.४० ॥
ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਦੂਜਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਮ ਪਦ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਤਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.36.41
ज्योतिराकाशमादित्यो वायुरिन्द्रः प्रजापतिः ।
नोपैति यावदध्यात्मं तावदेतान्न पश्यति ॥ १४.३६.४१ ॥
ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਆਕਾਸ਼, ਆਦਿਤਯ, ਵਾਯੂ, ਇੰਦਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਅਧਿਆਤਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ।
14.36.42
तस्योपायं प्रवक्ष्यामि पुरस्तात्तं निबोधत ।
फलमूलानिलभुजां मुनीनां वसतां वने ॥ १४.३६.४२ ॥
ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝੋ—ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਫਲ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਾਹ।
14.36.43
वानप्रस्थं द्विजातीनां त्रयाणामुपदिश्यते ।
सर्वेषामेव वर्णानां गृहस्थोऽयं विशिष्यते ॥ १४.३६.४३ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗ੍ਰਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।
14.36.44
श्रद्धालक्षणमित्येकं धर्मं धीराः प्रचक्षते ।
नैष्ठिकोऽथ यतिर्वाऽपि विरक्तो ब्रह्मदर्शनः ॥ १४.३६.४४ ॥
ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਯਤੀ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਦਰਸ਼ੀ ਵਿਰਕਤ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।
14.36.45
इत्येवं देवयाना वः पन्थानः परिकीर्तिताः ।
सद्भिरध्यासिता धीरैः कर्मभिर्धर्मसेतवः ॥ १४.३६.४५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਯਾਨ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਸਜਣ ਤੇ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮ-ਪੁਲਾਂ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
14.36.46
एतेषां पृथगध्यास्ते यो धर्मं संशितव्रतः ।
कालात्पश्यति भूतानां सदैव प्रभवाप्ययौ ॥ १४.३६.४६ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਵ੍ਰਤੀ ਕਾਲ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
14.36.47
अतस्तत्त्वानि वक्ष्यामि याथातथ्येन हेतुना ।
विषयस्थानि सर्वाणि वर्तमानानि भागशः ॥ १४.३६.४७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਕਾਰਨ ਸਹਿਤ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸਭ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿ ਕੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।
14.36.48
महानात्मा तथाऽव्यक्तमहंकारस्तथैव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.३६.४८ ॥
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਅਵਿਅਕਤ, ਅਹੰਕਾਰ, ਅਤੇ ਦਸ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ ਮਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ।
14.36.49
विशेषाः पञ्चभूतानामित्येषा वैदिकी श्रुतिः ।
चतुर्विंशतिरेषा वस्तत्वानां परिकीर्तिता ॥ १४.३६.४९ ॥
ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ—ਇਹੀ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ। ਵਸਤੂ-ਤੱਤਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੌਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
14.36.50
तत्वानामथ यो वेद सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ।
स धीरः सर्वभूतेषु न मोऽहमधिगच्छति ॥ १४.३६.५० ॥
ਜੋ ਤੱਤਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰ ਹੈ; ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪਦਾ।
14.36.51
तत्त्वानि यो वेदयते यथातथं ।
गुणांश्च सर्वानखिलाश्च देवताः।
विधूतपाप्मा प्रविमुच्य बन्धनं ।
स सर्वलोकानमलान्समश्नुते ॥ १४.३६.५१ ॥
ਜੋ ਤੱਤਵਾਂ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਝਾੜ ਕੇ ਤੇ ਬੰਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਸਭ ਲੋਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।