મહાભારત · અધ્યાય 14.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.4.1
शुश्रूषे तस्य धर्मज्ञ राजर्षेः परिकीर्तनम् ।
द्वैपायन मरुत्तस्य कथां प्रब्रूहि मेऽनघ ॥ १४.४.१ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, તે રાજર્ષિનું કીર્તન સાંભળવા ઇચ્છું છું. હે દ્વૈપાયન, હે નિષ્પાપ, મને મરુત્તની કથા કહો.
14.4.2
आसीत्कृतयुगे तात मनुर्दण्डिधरः प्रभुः ।
तस्य पुत्रो महोष्वासः प्रजातिरभवन्नृपः ॥ १४.४.२ ॥
હે તાત, કૃતયુગમાં દંડધારી પ્રભુ મનુ હતા. તેમનો પુત્ર મહાધનુર્ધર પ્રજાતિ રાજા થયો.
14.4.3
प्रजातेरभवत्पुत्रः क्षुत इत्यभिविश्रुतः ।
क्षुतस्य पुत्र इक्ष्वाकुर्महीपालोऽभवत्प्रभुः ॥ १४.४.३ ॥
પ્રજાતિનો પુત્ર ક્ષુત નામે વિખ્યાત થયો. ક્ષુતનો પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ પ્રભુ અને મહીપાલ બન્યો.
14.4.4
तस्य पुत्रशतं राजन्नासीत्परमधार्मिकम् ।
तांस्तु सर्वान्महीपालानिक्ष्वाकुरकरोत्प्रभुः ॥ १४.४.४ ॥
હે રાજન્, તેમને અત્યંત ધાર્મિક સો પુત્રો હતા. પ્રભુ ઇક્ષ્વાકુએ તે સૌને મહીપાલ બનાવ્યા.
14.4.5
तेषां ज्येष्ठस्तु विंशोऽभूत्प्रतिमानं धनुष्मताम् ।
विंशस्य पुत्रः कल्याणो विविंशो नाम भारत ॥ १४.४.५ ॥
તેમાં જ્યેષ્ઠ વિંશ હતો, જે ધનુર્ધરોનો માપદંડ હતો. હે ભારત, વિંશનો પુત્ર કલ્યાણ હતો, જેનું નામ વિવિંશ હતું.
14.4.6
विविंशस्य सुता राजन्बभूवुर्दश पञ्च च ।
सर्वे धनुषि विक्रान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १४.४.६ ॥
હે રાજન્, વિવિંશને પંદર પુત્રો હતા. તેઓ સૌ ધનુર્વિદ્યામાં પરાક્રમી, બ્રાહ્મણભક્ત અને સત્યવાદી હતા.
14.4.7
दानधर्मरताः शान्ताः सततं प्रियवादिनः ।
तेषां ज्येष्ठः खनीनेत्रः स तान्सर्वानपीडयत् ॥ १४.४.७ ॥
તેઓ દાનધર્મમાં રત, શાંત અને સદા પ્રિય બોલનારા હતા. તેમનો જ્યેષ્ઠ ખનીનેત્ર તે સર્વને પીડતો હતો.
14.4.8
खनीनेत्रस्तु विक्रान्तो जित्वा राज्यमकण्टकम् ।
नाशकद्रक्षितुं राज्यं नान्वरज्यन्त तं प्रजाः ॥ १४.४.८ ॥
ખનીનેત્ર પરાક્રમી હતો અને તેણે નિષ્કંટક રાજ્ય જીત્યું, પરંતુ રાજ્યનું રક્ષણ તે કરી શક્યો નહીં. પ્રજા તેના પ્રત્યે અનુરક્ત ન રહી.
14.4.9
तमपास्य च तद्राज्ये तस्य पुत्रं सुवर्चसम् ।
अभ्यषिञ्चन्त राजेन्द्र मुदिता ह्यभवंस्तदा ॥ १४.४.९ ॥
તેને તે રાજ્યમાંથી હટાવીને, હે રાજેન્દ્ર, તેમણે તેના પુત્ર સુવર્ચસનો અભિષેક કર્યો; ત્યારે તેઓ સૌ પ્રસન્ન થયા.
14.4.10
स पितुर्विक्रियां दृष्ट्वा राज्यान्निरसनं च तत् ।
नियतो वर्तयामास प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १४.४.१० ॥
પિતાની વિકૃતિ અને તેને રાજ્યમાંથી હાંકી કાઢેલો જોઈને, તેણે સંયમપૂર્વક, પ્રજાનું હિત કરવાની ઇચ્છાથી આચરણ કર્યું.
14.4.11
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शुचिः शमदमान्वितः ।
प्रजास्तं चान्वरज्यन्त धर्मनित्यं मनस्विनम् ॥ १४.४.११ ॥
બ્રાહ્મણ પ્રત્યે ભક્તિવાળો, સત્યવાદી, શુચિ, શમ-દમથી યુક્ત, સદા ધર્મમાં સ્થિત તે મનસ્વી પર પ્રજા અનુરક્ત થઈ.
14.4.12
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य व्यशीर्यत्कोशवाहनम् ।
तं क्षीणकोशं सामन्ताः समन्तात्पर्यपीडयन् ॥ १४.४.१२ ॥
ધર્મમાં પ્રવૃત્ત તેનો ખજાનો અને સેના વિખેરાઈ ગયાં; ખજાનો ક્ષીણ થતાં સામંત રાજાઓએ ચારેબાજુથી તેને પીડ્યો.
14.4.13
स पीड्यमानो बहुभिः क्षीणकोशाश्ववाहनः ।
आर्तिमार्च्छत्परां राजा सह भृत्यैः पुरेण च ॥ १४.४.१३ ॥
ઘણાઓ દ્વારા પીડિત થયેલો, જેનો ખજાનો, અશ્વો અને વાહનો ક્ષીણ થયાં હતાં તે રાજા, સેવકો અને નગર સહિત અત્યંત દુઃખ પામ્યો.
14.4.14
न चैनमभिहन्तुं ते शक्नुवन्ति बलक्षये ।
सम्यग्वृत्तो हि राजा स धर्मनित्यो युधिष्ठिर ॥ १४.४.१४ ॥
બળ ક્ષીણ થયા છતાં તેઓ તેને હણી શક્યા નહીં, કારણ કે તે રાજા સદાચારી અને નિત્ય ધર્મમાં સ્થિત હતો, હે યુધિષ્ઠિર.
14.4.15
यदा तु परमामार्तिं गतोऽसौ सपुरो नृपः ।
ततः प्रदध्मौ स करं प्रादुरासीत्ततो बलम् ॥ १४.४.१५ ॥
જ્યારે તે રાજા નગર સહિત અત્યંત દુઃખ પામ્યો, ત્યારે તેણે 'કર' નામનો શંખ ફૂંક્યો; ત્યારે તેનામાં બળ પ્રગટ્યું.
14.4.16
ततस्तानजयत्सर्वान्प्रातिसीमान्नराधिपान् ।
एतस्मात्कारणाद्राजन्विश्रुतः स करंधमः ॥ १४.४.१६ ॥
પછી તેણે તે બધા સીમાવર્તી રાજાઓને જીતી લીધા; આ કારણથી, હે રાજન્, તે 'કારંધમ' નામથી વિખ્યાત થયો.
14.4.17
आवीक्षित्तस्य पुत्रोऽभूत्त्रेतायुगमुखे पुरा ।
इन्द्रादनवरः श्रीमान्देवैरपि सुदुर्जयः ॥ १४.४.१७ ॥
પૂર્વે ત્રેતાયુગના આરંભે આવીક્ષિતને એક પુત્ર થયો; તે ઇન્દ્રથી ઊતરતો ન હતો, તેજસ્વી હતો અને દેવોથી પણ જીતવો અતિ કઠિન હતો.
14.4.18
कारंधम इति ख्यातो बभूव जगतीपतिः ।
तस्य सर्वे महीपाला वर्तन्ते स्म वशे तदा।
स हि सम्राडभूत्तेषां वृत्तेन च बलेन च ॥ १४.४.१८ ॥
'કારંધમ' નામે વિખ્યાત થયેલો તે ભૂપતિ બન્યો; ત્યારે બધા રાજાઓ તેના વશમાં હતા. પોતાના સદાચાર અને બળથી તે તેમનો સમ્રાટ બન્યો.
14.4.19
अविक्षिन्नाम धर्मात्मा शौर्येणेन्द्रसमोऽभवत् ।
यज्ञशीलो धर्मरतिर्धृतिमान्संयतेन्द्रियः ॥ १४.४.१९ ॥
અવિક્ષિત નામનો ધર્માત્મા શૌર્યમાં ઇન્દ્ર સમાન હતો. તે યજ્ઞપ્રિય, ધર્મમાં રમનાર, ધૈર્યવાન અને ઇન્દ્રિયોને સંયમિત રાખનાર હતો.
14.4.20
तेजसाऽऽदित्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या हिमवानिव सुस्थिरः ॥ १४.४.२० ॥
તે તેજમાં સૂર્ય સમાન, ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન અને હિમાલયની જેમ અત્યંત સ્થિર હતો.
14.4.21
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च ।
मनांस्याराधयामास प्रजानां स महीपतिः ॥ १४.४.२१ ॥
કર્મ, મન, વાણી, દમ અને પ્રશમ વડે તે રાજાએ પ્રજાઓનાં મનોને પ્રસન્ન કર્યાં.
14.4.22
य ईजे हयमेधानां शतेन विधिवत्प्रभुः ।
याजयामास यं विद्वान्स्वयमेवाङ्गिराः प्रभुः ॥ १४.४.२२ ॥
જેમણે વિધિ પ્રમાણે સો અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા, જેમના યજ્ઞનું સંચાલન સ્વયં વિદ્વાન પ્રભુ આંગિરસે કરાવ્યું.
14.4.23
तस्य पुत्रोऽतिचक्राम पितरं गुणवत्तया ।
मरुत्तो नाम धर्मज्ञश्चक्रवर्ती महायशाः।
नागायुतसमप्राणः साक्षाद्विष्णुरिवापरः ॥ १४.४.२३ ॥
તેમનો પુત્ર મરુત્ત હતો, ગુણોમાં પિતાથી આગળ વધી ગયો. તે ધર્મજ્ઞ, ચક્રવર્તી અને મહાયશસ્વી હતો; દસ હજાર હાથીઓના પ્રાણબળવાળો, જાણે સાક્ષાત બીજો વિષ્ણુ.
14.4.24
स यक्ष्यमाणो धर्मात्मा शातकुम्भमयान्युत ।
कारयामास शुभ्राणि भाजनानि सहस्रशः ॥ १४.४.२४ ॥
યજ્ઞ કરવાની તૈયારીમાં રહેલા તે ધર્માત્માએ સોનાનાં ચમકતાં હજારો પાત્રો બનાવડાવ્યાં.
14.4.25
मेरुं पर्वतमासाद्य हिमवत्पार्श्व उत्तरे ।
काञ्चनः सुमहान्पादस्तत्र कर्म चकार सः ॥ १४.४.२५ ॥
મેરુ પર્વત પર પહોંચીને, હિમાલયના ઉત્તર ઢાળ પર, ત્યાં તેમણે અતિ વિશાળ સોનાના પાયાનું કામ કરાવ્યું.
14.4.26
ततः कुण्डानि पात्रीश्च पिठराण्यासंनानि च ।
चक्रुः सुवर्णकर्तारो येषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ १४.४.२६ ॥
પછી, જેમની ગણતરી ન થઈ શકે તેટલા સુવર્ણકારોએ કુંડ, પાત્રો, પિઠર અને આસનો બનાવ્યાં.
14.4.27
तस्यैव च समीपे तु यज्ञवाटो बभूव ह ।
ईजे तत्र स धर्मात्मा विदिवत्पृथिवीपतिः।
मरुत्तः सहितैः सर्वैः प्रजापालैर्नराधिपः ॥ १४.४.२७ ॥
તેની પાસે જ યજ્ઞવાટ બન્યો. ત્યાં ધર્માત્મા, પૃથ્વીપતિ મરુત્તે બધા પ્રજાપાલકો સાથે વિધિપૂર્વક યજ્ઞ કર્યો.