महाभारत · अध्याय 14.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.4.1
शुश्रूषे तस्य धर्मज्ञ राजर्षेः परिकीर्तनम् ।
द्वैपायन मरुत्तस्य कथां प्रब्रूहि मेऽनघ ॥ १४.४.१ ॥
हे धर्मज्ञा, त्या राजर्षीचे कीर्तन ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. हे द्वैपायना, हे निष्पापा, मला मरुत्ताची कथा सांगा.
14.4.2
आसीत्कृतयुगे तात मनुर्दण्डिधरः प्रभुः ।
तस्य पुत्रो महोष्वासः प्रजातिरभवन्नृपः ॥ १४.४.२ ॥
हे तात, कृतयुगात दंडधारी प्रभू मनू होता. त्याचा पुत्र महान धनुर्धर प्रजाति राजा झाला.
14.4.3
प्रजातेरभवत्पुत्रः क्षुत इत्यभिविश्रुतः ।
क्षुतस्य पुत्र इक्ष्वाकुर्महीपालोऽभवत्प्रभुः ॥ १४.४.३ ॥
प्रजातिचा पुत्र क्षुत नावाने प्रसिद्ध झाला. क्षुताचा पुत्र इक्ष्वाकू प्रभू व भूपाल झाला.
14.4.4
तस्य पुत्रशतं राजन्नासीत्परमधार्मिकम् ।
तांस्तु सर्वान्महीपालानिक्ष्वाकुरकरोत्प्रभुः ॥ १४.४.४ ॥
हे राजा, त्याला अत्यंत धार्मिक शंभर पुत्र होते. प्रभू इक्ष्वाकूने त्या सर्वांना भूपाल केले.
14.4.5
तेषां ज्येष्ठस्तु विंशोऽभूत्प्रतिमानं धनुष्मताम् ।
विंशस्य पुत्रः कल्याणो विविंशो नाम भारत ॥ १४.४.५ ॥
त्यांच्यात ज्येष्ठ विंश होता, जो धनुर्धरांचा मापदंड होता. हे भारता, विंशाचा पुत्र कल्याण होता, ज्याचे नाव विविंश होते.
14.4.6
विविंशस्य सुता राजन्बभूवुर्दश पञ्च च ।
सर्वे धनुषि विक्रान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १४.४.६ ॥
हे राजा, विविंशाला पंधरा पुत्र होते. ते सर्व धनुर्विद्येत पराक्रमी, ब्राह्मणभक्त आणि सत्यवादी होते.
14.4.7
दानधर्मरताः शान्ताः सततं प्रियवादिनः ।
तेषां ज्येष्ठः खनीनेत्रः स तान्सर्वानपीडयत् ॥ १४.४.७ ॥
ते दानधर्मात रत, शांत आणि सदैव प्रिय बोलणारे होते. त्यांच्यात ज्येष्ठ असलेल्या खनीनेत्राने त्या सर्वांना पीडा दिली.
14.4.8
खनीनेत्रस्तु विक्रान्तो जित्वा राज्यमकण्टकम् ।
नाशकद्रक्षितुं राज्यं नान्वरज्यन्त तं प्रजाः ॥ १४.४.८ ॥
खनीनेत्र पराक्रमी होता आणि त्याने निष्कंटक राज्य जिंकले; पण राज्याचे रक्षण त्याला करता आले नाही. प्रजा त्याच्यावर अनुरक्त झाली नाही.
14.4.9
तमपास्य च तद्राज्ये तस्य पुत्रं सुवर्चसम् ।
अभ्यषिञ्चन्त राजेन्द्र मुदिता ह्यभवंस्तदा ॥ १४.४.९ ॥
त्याला त्या राज्यातून दूर करून, हे राजेंद्रा, त्यांनी त्याचा पुत्र सुवर्चस यांचा राज्याभिषेक केला; तेव्हा ते सर्व आनंदित झाले.
14.4.10
स पितुर्विक्रियां दृष्ट्वा राज्यान्निरसनं च तत् ।
नियतो वर्तयामास प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १४.४.१० ॥
पित्याची विकृती आणि त्याला राज्यातून काढून टाकलेले पाहून त्याने संयमाने, प्रजेचे हित करण्याच्या इच्छेने वर्तन केले.
14.4.11
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शुचिः शमदमान्वितः ।
प्रजास्तं चान्वरज्यन्त धर्मनित्यं मनस्विनम् ॥ १४.४.११ ॥
ब्राह्मणांचा आदर करणारा, सत्यवादी, शुचिर्भूत, शम-दमाने युक्त, सदैव धर्मात स्थिर असलेल्या त्या मनस्वीवर प्रजा अनुरक्त झाली.
14.4.12
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य व्यशीर्यत्कोशवाहनम् ।
तं क्षीणकोशं सामन्ताः समन्तात्पर्यपीडयन् ॥ १४.४.१२ ॥
धर्मात प्रवृत्त असलेल्या त्याचा खजिना आणि सैन्यवाहन नष्ट झाले; खजिना क्षीण झाल्यावर सामंत राजांनी सर्व बाजूंनी त्याला पीडा दिली.
14.4.13
स पीड्यमानो बहुभिः क्षीणकोशाश्ववाहनः ।
आर्तिमार्च्छत्परां राजा सह भृत्यैः पुरेण च ॥ १४.४.१३ ॥
अनेकांनी पीडित झालेला, खजिना, अश्व व वाहने क्षीण झालेला तो राजा सेवक व नगरासह अत्यंत दुःखाला प्राप्त झाला.
14.4.14
न चैनमभिहन्तुं ते शक्नुवन्ति बलक्षये ।
सम्यग्वृत्तो हि राजा स धर्मनित्यो युधिष्ठिर ॥ १४.४.१४ ॥
बल क्षीण झाले तरीही त्यांना त्याला मारता आले नाही, कारण तो राजा सदाचारी आणि नित्य धर्मात स्थिर होता, हे युधिष्ठिरा.
14.4.15
यदा तु परमामार्तिं गतोऽसौ सपुरो नृपः ।
ततः प्रदध्मौ स करं प्रादुरासीत्ततो बलम् ॥ १४.४.१५ ॥
तो राजा नगरासह अत्यंत दुःखात पडला तेव्हा त्याने 'कर' नावाचा शंख फुंकला; तेव्हा त्याच्यात बल प्रकट झाले.
14.4.16
ततस्तानजयत्सर्वान्प्रातिसीमान्नराधिपान् ।
एतस्मात्कारणाद्राजन्विश्रुतः स करंधमः ॥ १४.४.१६ ॥
मग त्याने त्या सर्व सीमावर्ती राजांना जिंकले; याच कारणामुळे, हे राजा, तो 'कारंधम' नावाने प्रसिद्ध झाला.
14.4.17
आवीक्षित्तस्य पुत्रोऽभूत्त्रेतायुगमुखे पुरा ।
इन्द्रादनवरः श्रीमान्देवैरपि सुदुर्जयः ॥ १४.४.१७ ॥
पूर्वी त्रेतायुगाच्या आरंभी आवीक्षिताला एक पुत्र झाला; तो इंद्राहून कमी नव्हता, तेजस्वी होता आणि देवांनाही जिंकणे अत्यंत कठीण होता.
14.4.18
कारंधम इति ख्यातो बभूव जगतीपतिः ।
तस्य सर्वे महीपाला वर्तन्ते स्म वशे तदा।
स हि सम्राडभूत्तेषां वृत्तेन च बलेन च ॥ १४.४.१८ ॥
'कारंधम' नावाने प्रसिद्ध झालेला तो भूपती झाला; तेव्हा सर्व राजे त्याच्या अधीन होते. आपल्या सदाचाराने आणि बलाने तो त्यांचा सम्राट झाला.
14.4.19
अविक्षिन्नाम धर्मात्मा शौर्येणेन्द्रसमोऽभवत् ।
यज्ञशीलो धर्मरतिर्धृतिमान्संयतेन्द्रियः ॥ १४.४.१९ ॥
अविक्षित नावाचा धर्मात्मा शौर्यात इंद्रासमान होता. तो यज्ञप्रिय, धर्मात रमणारा, धैर्यवान आणि इंद्रियांना संयमित ठेवणारा होता.
14.4.20
तेजसाऽऽदित्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या हिमवानिव सुस्थिरः ॥ १४.४.२० ॥
तो तेजात सूर्यासमान, क्षमेत पृथ्वीसमान, बुद्धीत बृहस्पतीसमान आणि हिमालयासारखा अत्यंत स्थिर होता.
14.4.21
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च ।
मनांस्याराधयामास प्रजानां स महीपतिः ॥ १४.४.२१ ॥
कर्माने, मनाने, वाणीने, दमाने आणि प्रशमाने त्या राजाने प्रजांची मने प्रसन्न केली.
14.4.22
य ईजे हयमेधानां शतेन विधिवत्प्रभुः ।
याजयामास यं विद्वान्स्वयमेवाङ्गिराः प्रभुः ॥ १४.४.२२ ॥
ज्याने विधिपूर्वक शंभर अश्वमेध यज्ञ केले, ज्यांचे यज्ञकार्य स्वतः विद्वान प्रभू आंगिरस यांनी करवून घेतले.
14.4.23
तस्य पुत्रोऽतिचक्राम पितरं गुणवत्तया ।
मरुत्तो नाम धर्मज्ञश्चक्रवर्ती महायशाः।
नागायुतसमप्राणः साक्षाद्विष्णुरिवापरः ॥ १४.४.२३ ॥
त्याचा पुत्र मरुत्त होता; गुणांत त्याने पित्यालाही मागे टाकले. तो धर्मज्ञ, चक्रवर्ती आणि महायशस्वी होता; दहा हजार हत्तींचे प्राणबल असलेला, जणू साक्षात दुसरा विष्णूच.
14.4.24
स यक्ष्यमाणो धर्मात्मा शातकुम्भमयान्युत ।
कारयामास शुभ्राणि भाजनानि सहस्रशः ॥ १४.४.२४ ॥
यज्ञ करण्याच्या तयारीत असलेल्या त्या धर्मात्म्याने सोन्याची हजारो तेजस्वी पात्रे बनवून घेतली.
14.4.25
मेरुं पर्वतमासाद्य हिमवत्पार्श्व उत्तरे ।
काञ्चनः सुमहान्पादस्तत्र कर्म चकार सः ॥ १४.४.२५ ॥
मेरू पर्वतावर पोहोचून, हिमालयाच्या उत्तर उतारावर, तेथे त्यांनी अत्यंत मोठ्या सोन्याच्या पायाचे काम केले.
14.4.26
ततः कुण्डानि पात्रीश्च पिठराण्यासंनानि च ।
चक्रुः सुवर्णकर्तारो येषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ १४.४.२६ ॥
नंतर, ज्यांची गणना करता येत नव्हती, अशा सुवर्णकारांनी कुंड, पात्रे, पिठरे आणि आसने तयार केली.
14.4.27
तस्यैव च समीपे तु यज्ञवाटो बभूव ह ।
ईजे तत्र स धर्मात्मा विदिवत्पृथिवीपतिः।
मरुत्तः सहितैः सर्वैः प्रजापालैर्नराधिपः ॥ १४.४.२७ ॥
त्याच्याजवळच यज्ञवाट उभारला गेला. तेथे धर्मात्मा, पृथ्वीपती मरुत्ताने सर्व प्रजापालकांसह विधिपूर्वक यज्ञ केला.