มหาภารตะ · อัธยายะ 14.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.4.1
शुश्रूषे तस्य धर्मज्ञ राजर्षेः परिकीर्तनम् ।
द्वैपायन मरुत्तस्य कथां प्रब्रूहि मेऽनघ ॥ १४.४.१ ॥
ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังคำสรรเสริญราชฤๅษีนั้น ข้าแต่ทไวปายนะ ผู้ไร้บาป ขอโปรดเล่าเรื่องของมรุตตะให้ข้าพเจ้าฟังด้วย
14.4.2
आसीत्कृतयुगे तात मनुर्दण्डिधरः प्रभुः ।
तस्य पुत्रो महोष्वासः प्रजातिरभवन्नृपः ॥ १४.४.२ ॥
ลูกรัก ในยุคกฤตะ มีท้าวมนุผู้ถือไม้เท้าแห่งการลงทัณฑ์ เป็นผู้ปกครองสูงสุด พระโอรสของท้าวมนุคือปรชาติ ผู้เป็นนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ได้เป็นกษัตริย์
14.4.3
प्रजातेरभवत्पुत्रः क्षुत इत्यभिविश्रुतः ।
क्षुतस्य पुत्र इक्ष्वाकुर्महीपालोऽभवत्प्रभुः ॥ १४.४.३ ॥
โอรสของปรชาติมีนามว่า กษุตะ เป็นที่เลื่องลือ โอรสของกษุตะคือ อิกษวากุ ได้เป็นผู้ปกครองและคุ้มครองแผ่นดิน
14.4.4
तस्य पुत्रशतं राजन्नासीत्परमधार्मिकम् ।
तांस्तु सर्वान्महीपालानिक्ष्वाकुरकरोत्प्रभुः ॥ १४.४.४ ॥
ข้าแต่พระราชา อิกษวากุมีโอรสร้อยคน ทุกคนล้วนมีธรรมอย่างยิ่ง พระผู้เป็นเจ้าอิกษวากุได้ตั้งโอรสทั้งหมดให้เป็นกษัตริย์ผู้คุ้มครองแผ่นดิน
14.4.5
तेषां ज्येष्ठस्तु विंशोऽभूत्प्रतिमानं धनुष्मताम् ।
विंशस्य पुत्रः कल्याणो विविंशो नाम भारत ॥ १४.४.५ ॥
ในจำนวนนั้น โอรสคนโตคือวิงศะ เป็นมาตรฐานของนักธนูทั้งหลาย ข้าแต่ภารตะ โอรสของวิงศะคือกัลยาณะ มีนามว่าวิวิงศะ
14.4.6
विविंशस्य सुता राजन्बभूवुर्दश पञ्च च ।
सर्वे धनुषि विक्रान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १४.४.६ ॥
ข้าแต่พระราชา วิวิงศะมีโอรสสิบห้าคน ทุกคนกล้าหาญในการยิงธนู ศรัทธาต่อพราหมณ์ และพูดจริง
14.4.7
दानधर्मरताः शान्ताः सततं प्रियवादिनः ।
तेषां ज्येष्ठः खनीनेत्रः स तान्सर्वानपीडयत् ॥ १४.४.७ ॥
ทุกคนยินดีในหน้าที่แห่งการให้ทาน สงบ และพูดคำน่ารักอยู่เสมอ คนโตในหมู่นั้นคือขนินเนตระ เขาได้กดขี่โอรสเหล่านั้นทั้งหมด
14.4.8
खनीनेत्रस्तु विक्रान्तो जित्वा राज्यमकण्टकम् ।
नाशकद्रक्षितुं राज्यं नान्वरज्यन्त तं प्रजाः ॥ १४.४.८ ॥
ขนินเนตระผู้กล้าหาญ เมื่อพิชิตแผ่นดินที่ไม่มีศัตรูขัดขวางแล้ว ก็ไม่อาจรักษาแผ่นดินนั้นไว้ได้ ประชาราษฎร์จึงไม่ภักดีต่อเขา
14.4.9
तमपास्य च तद्राज्ये तस्य पुत्रं सुवर्चसम् ।
अभ्यषिञ्चन्त राजेन्द्र मुदिता ह्यभवंस्तदा ॥ १४.४.९ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ประชาราษฎร์ได้ถอดเขาออกจากราชอาณาจักรนั้น แล้วอภิเษกโอรสของเขาชื่อสุวรรจสะขึ้นครองราชย์ ณ เวลานั้นทุกคนต่างชื่นบาน
14.4.10
स पितुर्विक्रियां दृष्ट्वा राज्यान्निरसनं च तत् ।
नियतो वर्तयामास प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १४.४.१० ॥
เมื่อเห็นความประพฤติผิดของบิดาและการถูกขับไล่ออกจากราชอาณาจักร สุวรรจสะผู้สำรวมตนก็ประพฤติตนด้วยความปรารถนาจะทำประโยชน์แก่ประชาราษฎร์
14.4.11
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शुचिः शमदमान्वितः ।
प्रजास्तं चान्वरज्यन्त धर्मनित्यं मनस्विनम् ॥ १४.४.११ ॥
ผู้ภักดีต่อพราหมณ์ พูดจริง บริสุทธิ์ และประกอบด้วยความสงบและการข่มใจ ประชาราษฎร์ก็ภักดีต่อท่าน ผู้มีใจสูงและมั่นคงในธรรมอยู่เสมอ
14.4.12
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य व्यशीर्यत्कोशवाहनम् ।
तं क्षीणकोशं सामन्ताः समन्तात्पर्यपीडयन् ॥ १४.४.१२ ॥
คลังสมบัติและกองทัพของผู้ดำเนินตามธรรมได้เสื่อมทรุดลง เมื่อคลังสมบัติร่อยหรอ เจ้าประเทศราชที่อยู่รอบด้านก็กดขี่ท่านจากทุกทิศ
14.4.13
स पीड्यमानो बहुभिः क्षीणकोशाश्ववाहनः ।
आर्तिमार्च्छत्परां राजा सह भृत्यैः पुरेण च ॥ १४.४.१३ ॥
ถูกคนจำนวนมากรังแก คลังสมบัติ ม้า และยานพาหนะร่อยหรอ พระราชาพร้อมด้วยข้าราชบริพารและเมืองของท่านได้ตกอยู่ในความทุกข์ยากอย่างยิ่ง
14.4.14
न चैनमभिहन्तुं ते शक्नुवन्ति बलक्षये ।
सम्यग्वृत्तो हि राजा स धर्मनित्यो युधिष्ठिर ॥ १४.४.१४ ॥
แม้กำลังของพวกเขาจะหมดสิ้นแล้ว พวกเขาก็ไม่อาจปราบท่านลงได้ ข้าแต่ยุธิษฐิระ เพราะพระราชาพระองค์นั้นประพฤติชอบและมั่นคงในธรรมอยู่เสมอ
14.4.15
यदा तु परमामार्तिं गतोऽसौ सपुरो नृपः ।
ततः प्रदध्मौ स करं प्रादुरासीत्ततो बलम् ॥ १४.४.१५ ॥
เมื่อพระราชาพร้อมด้วยเมืองของท่านตกอยู่ในความทุกข์อย่างยิ่ง ท่านจึงเป่าสังข์ชื่อกระ แล้วกำลังก็ปรากฏแก่ท่าน
14.4.16
ततस्तानजयत्सर्वान्प्रातिसीमान्नराधिपान् ।
एतस्मात्कारणाद्राजन्विश्रुतः स करंधमः ॥ १४.४.१६ ॥
จากนั้นท่านก็เอาชนะกษัตริย์ผู้ครองเขตแดนใกล้เคียงทั้งหมดได้ ข้าแต่พระราชา ด้วยเหตุนี้ท่านจึงเป็นที่เลื่องลือว่า กัมธมะ
14.4.17
आवीक्षित्तस्य पुत्रोऽभूत्त्रेतायुगमुखे पुरा ।
इन्द्रादनवरः श्रीमान्देवैरपि सुदुर्जयः ॥ १४.४.१७ ॥
ในยุคเตรตาตอนต้น มีโอรสเกิดแก่อาวีกษิตนานมาแล้ว เขาไม่ด้อยกว่าพระอินทร์ รุ่งเรือง และเทวดาแม้ก็ยากจะเอาชนะได้
14.4.18
कारंधम इति ख्यातो बभूव जगतीपतिः ।
तस्य सर्वे महीपाला वर्तन्ते स्म वशे तदा।
स हि सम्राडभूत्तेषां वृत्तेन च बलेन च ॥ १४.४.१८ ॥
ผู้ปกครองแผ่นดินพระองค์นั้นเป็นที่รู้จักว่า กัมธมะ ครั้งนั้นกษัตริย์ทั้งปวงอยู่ใต้อำนาจของท่าน ท่านเป็นจักรพรรดิของกษัตริย์เหล่านั้นด้วยความประพฤติและด้วยกำลังของท่าน
14.4.19
अविक्षिन्नाम धर्मात्मा शौर्येणेन्द्रसमोऽभवत् ।
यज्ञशीलो धर्मरतिर्धृतिमान्संयतेन्द्रियः ॥ १४.४.१९ ॥
อวิกษิตผู้มีจิตใจชอบธรรม มีความกล้าหาญเทียบเท่าพระอินทร์ ท่านประกอบยัญกรรม ยินดีในธรรม มีความมั่นคง และสำรวมอินทรีย์
14.4.20
तेजसाऽऽदित्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या हिमवानिव सुस्थिरः ॥ १४.४.२० ॥
ด้วยรัศมีท่านเทียบเท่าพระอาทิตย์ ด้วยความอดทนเทียบเท่าแผ่นดิน ด้วยปัญญาเทียบเท่าพระพฤหัสบดี และมั่นคงยิ่งดุจหิมาลัย
14.4.21
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च ।
मनांस्याराधयामास प्रजानां स महीपतिः ॥ १४.४.२१ ॥
กษัตริย์ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินนั้นด้วยการกระทำ ด้วยใจ และด้วยวาจา ด้วยการข่มใจและความสงบ ทรงทำให้จิตใจของประชาราษฎร์ทั้งหลายพอพระทัย
14.4.22
य ईजे हयमेधानां शतेन विधिवत्प्रभुः ।
याजयामास यं विद्वान्स्वयमेवाङ्गिराः प्रभुः ॥ १४.४.२२ ॥
พระองค์ผู้เป็นใหญ่ผู้ได้ประกอบอัศวเมธร้อยครั้งตามพิธีอย่างถูกต้อง และผู้ที่พระอังคิรัสผู้รอบรู้ผู้เป็นใหญ่ได้ทรงประกอบพิธีให้ด้วยพระองค์เอง
14.4.23
तस्य पुत्रोऽतिचक्राम पितरं गुणवत्तया ।
मरुत्तो नाम धर्मज्ञश्चक्रवर्ती महायशाः।
नागायुतसमप्राणः साक्षाद्विष्णुरिवापरः ॥ १४.४.२३ ॥
โอรสของพระองค์คือมรุตตะ ผู้ยิ่งกว่าพระบิดาในคุณความดี เป็นผู้รู้ธรรม เป็นจักรพรรดิผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ มีพละกำลังเท่ากับช้างนับหมื่นเชือก เปรียบเสมือนพระวิษณุอีกองค์หนึ่งทีเดียว
14.4.24
स यक्ष्यमाणो धर्मात्मा शातकुम्भमयान्युत ।
कारयामास शुभ्राणि भाजनानि सहस्रशः ॥ १४.४.२४ ॥
ผู้มีจิตใจเป็นธรรมนั้นเมื่อจะประกอบยัญ ได้ให้ทำภาชนะอันงดงามทำด้วยทองคำเป็นพันๆ ชิ้น
14.4.25
मेरुं पर्वतमासाद्य हिमवत्पार्श्व उत्तरे ।
काञ्चनः सुमहान्पादस्तत्र कर्म चकार सः ॥ १४.४.२५ ॥
เสด็จถึงภูเขาเมรุ ที่ริมเชิงเขาหิมาลัยด้านเหนือ ที่นั่นพระองค์ได้ให้ทำฐานทองคำอันใหญ่ยิ่ง
14.4.26
ततः कुण्डानि पात्रीश्च पिठराण्यासंनानि च ।
चक्रुः सुवर्णकर्तारो येषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ १४.४.२६ ॥
จากนั้นช่างทองทั้งหลายได้ทำบ่อ ภาชนะ หม้อหุงต้ม และที่นั่ง ซึ่งจำนวนไม่อาจนับได้
14.4.27
तस्यैव च समीपे तु यज्ञवाटो बभूव ह ।
ईजे तत्र स धर्मात्मा विदिवत्पृथिवीपतिः।
मरुत्तः सहितैः सर्वैः प्रजापालैर्नराधिपः ॥ १४.४.२७ ॥
ใกล้กับที่นั้นได้มีลานประกอบยัญเกิดขึ้น ที่นั่นกษัตริย์ผู้มีจิตใจเป็นธรรม มรุตตะ พร้อมด้วยผู้พิทักษ์ประชาราษฎร์ทั้งปวง ได้ประกอบพิธีตามระเบียบอย่างถูกต้อง