మహాభారతం · అధ్యాయం 14.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.4.1
शुश्रूषे तस्य धर्मज्ञ राजर्षेः परिकीर्तनम् ।
द्वैपायन मरुत्तस्य कथां प्रब्रूहि मेऽनघ ॥ १४.४.१ ॥
ధర్మజ్ఞుడా, ఆ రాజర్షి కీర్తనను వినాలనుకుంటున్నాను. ద్వైపాయనా, పాపరహితుడా, మరుత్తుని కథను నాకు చెప్పండి.
14.4.2
आसीत्कृतयुगे तात मनुर्दण्डिधरः प्रभुः ।
तस्य पुत्रो महोष्वासः प्रजातिरभवन्नृपः ॥ १४.४.२ ॥
ప్రియుడా, కృతయుగంలో దండధరుడైన ప్రభువు మనువు ఉండేవాడు. అతని కుమారుడు మహాధనుర్ధరుడు ప్రజాతి రాజయ్యాడు.
14.4.3
प्रजातेरभवत्पुत्रः क्षुत इत्यभिविश्रुतः ।
क्षुतस्य पुत्र इक्ष्वाकुर्महीपालोऽभवत्प्रभुः ॥ १४.४.३ ॥
ప్రజాతికి క్షుతుడనే పేరుగల కుమారుడు కలిగాడు. క్షుతుని కుమారుడు ఇక్ష్వాకు ప్రభువై భూపాలకుడయ్యాడు.
14.4.4
तस्य पुत्रशतं राजन्नासीत्परमधार्मिकम् ।
तांस्तु सर्वान्महीपालानिक्ष्वाकुरकरोत्प्रभुः ॥ १४.४.४ ॥
రాజా, అతనికి అత్యంత ధార్మికులైన వంద మంది కుమారులుండిరి. ప్రభువైన ఇక్ష్వాకు వారందరినీ భూపాలురుగా చేశాడు.
14.4.5
तेषां ज्येष्ठस्तु विंशोऽभूत्प्रतिमानं धनुष्मताम् ।
विंशस्य पुत्रः कल्याणो विविंशो नाम भारत ॥ १४.४.५ ॥
వారిలో జ్యేష్ఠుడు విశుడు, ధనుర్ధరులకు ప్రమాణమయ్యాడు. భారతా, విశుని కుమారుడు కల్యాణుడు, వివింశుడనే పేరుగలవాడు.
14.4.6
विविंशस्य सुता राजन्बभूवुर्दश पञ्च च ।
सर्वे धनुषि विक्रान्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १४.४.६ ॥
రాజా, వివింశునికి పదునైదుమంది కుమారులు కలిగారు. వారందరూ ధనుర్విద్యలో పరాక్రమవంతులు, బ్రాహ్మణభక్తులు, సత్యవాదులు.
14.4.7
दानधर्मरताः शान्ताः सततं प्रियवादिनः ।
तेषां ज्येष्ठः खनीनेत्रः स तान्सर्वानपीडयत् ॥ १४.४.७ ॥
వారు దాన ధర్మంలో నిమగ్నులు, శాంతులు, ఎల్లప్పుడూ ప్రియంగా మాట్లాడేవారు. వారిలో జ్యేష్ఠుడైన ఖనీనేత్రుడు వారందరినీ పీడించాడు.
14.4.8
खनीनेत्रस्तु विक्रान्तो जित्वा राज्यमकण्टकम् ।
नाशकद्रक्षितुं राज्यं नान्वरज्यन्त तं प्रजाः ॥ १४.४.८ ॥
ఖనీనేత్రుడు పరాక్రమవంతుడై కంటకములు లేని రాజ్యాన్ని జయించాడు; కాని రాజ్యాన్ని రక్షించలేకపోయాడు. ప్రజలు అతని పట్ల అనురాగం చూపలేదు.
14.4.9
तमपास्य च तद्राज्ये तस्य पुत्रं सुवर्चसम् ।
अभ्यषिञ्चन्त राजेन्द्र मुदिता ह्यभवंस्तदा ॥ १४.४.९ ॥
ఆ రాజ్యం నుండి అతనిని తొలగించి, ఓ రాజేంద్రా, అతని కుమారుడు సువర్చసుని పట్టాభిషిక్తుని చేశారు; అప్పుడు వారందరూ సంతోషించారు.
14.4.10
स पितुर्विक्रियां दृष्ट्वा राज्यान्निरसनं च तत् ।
नियतो वर्तयामास प्रजाहितचिकीर्षया ॥ १४.४.१० ॥
అతను తన తండ్రి దుర్గతిని, రాజ్యం నుండి అతని తొలగింపును చూసి, నియమంతో, ప్రజల హితాన్ని కోరుతూ ప్రవర్తించాడు.
14.4.11
ब्रह्मण्यः सत्यवादी च शुचिः शमदमान्वितः ।
प्रजास्तं चान्वरज्यन्त धर्मनित्यं मनस्विनम् ॥ १४.४.११ ॥
బ్రాహ్మణులపట్ల భక్తి కలవాడు, సత్యవాది, పవిత్రుడు, శమదమములు కలవాడు, ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో నిలిచిన ఆ మనస్వి పట్ల ప్రజలు అనురాగం చూపారు.
14.4.12
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य व्यशीर्यत्कोशवाहनम् ।
तं क्षीणकोशं सामन्ताः समन्तात्पर्यपीडयन् ॥ १४.४.१२ ॥
ధర్మంలో నిలిచిన అతని కోశము, సైన్యము క్షీణించాయి; కోశం తగ్గినప్పుడు సామంత రాజులు అన్నివైపుల నుండి అతనిని పీడించారు.
14.4.13
स पीड्यमानो बहुभिः क्षीणकोशाश्ववाहनः ।
आर्तिमार्च्छत्परां राजा सह भृत्यैः पुरेण च ॥ १४.४.१३ ॥
అనేకులచే పీడింపబడి, ఖజానా, అశ్వాలు, వాహనాలు క్షీణించిన ఆ రాజు, సేవకులతో, పురంతో కలిసి మహాదుఃఖాన్ని పొందాడు.
14.4.14
न चैनमभिहन्तुं ते शक्नुवन्ति बलक्षये ।
सम्यग्वृत्तो हि राजा स धर्मनित्यो युधिष्ठिर ॥ १४.४.१४ ॥
బలం క్షీణించినప్పుడు కూడా వారు అతన్ని సంహరించలేకపోయారు; ఎందుకంటే ఆ రాజు సద్వర్తనుడు, నిత్యధర్మంలో స్థిరుడు, యుధిష్ఠిరా.
14.4.15
यदा तु परमामार्तिं गतोऽसौ सपुरो नृपः ।
ततः प्रदध्मौ स करं प्रादुरासीत्ततो बलम् ॥ १४.४.१५ ॥
ఆ రాజు నగరంతో కలిసి మహాదుఃఖం పొందినప్పుడు, అతడు తన 'కరం' అనే శంఖాన్ని ఊదాడు; అప్పుడు అతనికి బలం ప్రత్యక్షమైంది.
14.4.16
ततस्तानजयत्सर्वान्प्रातिसीमान्नराधिपान् ।
एतस्मात्कारणाद्राजन्विश्रुतः स करंधमः ॥ १४.४.१६ ॥
అప్పుడు అతడు ఆ సరిహద్దు రాజులందరినీ జయించాడు; ఈ కారణంగానే, రాజా, అతడు 'కారంధముడు' అని ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
14.4.17
आवीक्षित्तस्य पुत्रोऽभूत्त्रेतायुगमुखे पुरा ।
इन्द्रादनवरः श्रीमान्देवैरपि सुदुर्जयः ॥ १४.४.१७ ॥
పూర్వం త్రేతాయుగ ఆరంభంలో ఆవీక్షితుడికి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు ఇంద్రునికి తక్కువ కానివాడు, తేజస్వి, దేవతలచే కూడా జయించడానికి అతి కష్టమైనవాడు.
14.4.18
कारंधम इति ख्यातो बभूव जगतीपतिः ।
तस्य सर्वे महीपाला वर्तन्ते स्म वशे तदा।
स हि सम्राडभूत्तेषां वृत्तेन च बलेन च ॥ १४.४.१८ ॥
'కారంధముడు' అని ప్రసిద్ధుడైన ఆ భూపతి అయ్యాడు; అప్పుడు రాజులందరూ అతని వశంలో ఉన్నారు. అతని సద్వర్తనం మరియు బలం వల్ల అతడు వారికి చక్రవర్తి అయ్యాడు.
14.4.19
अविक्षिन्नाम धर्मात्मा शौर्येणेन्द्रसमोऽभवत् ।
यज्ञशीलो धर्मरतिर्धृतिमान्संयतेन्द्रियः ॥ १४.४.१९ ॥
అవిక్షిత్ అనే ధర్మాత్ముడు శౌర్యంలో ఇంద్రునితో సమానుడయ్యాడు. అతడు యజ్ఞప్రియుడు, ధర్మంలో ఆనందించేవాడు, ధైర్యవంతుడు, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించినవాడు.
14.4.20
तेजसाऽऽदित्यसदृशः क्षमया पृथिवीसमः ।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या हिमवानिव सुस्थिरः ॥ १४.४.२० ॥
అతడు తేజస్సులో సూర్యునితో సమానుడు, ఓర్పులో భూమితో సమానుడు, బుద్ధిలో బృహస్పతితో సమానుడు, హిమవంతంలా అత్యంత స్థిరుడు.
14.4.21
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च ।
मनांस्याराधयामास प्रजानां स महीपतिः ॥ १४.४.२१ ॥
కర్మ, మనస్సు, వాక్కు, దమము, ప్రశమము ద్వారా ఆ రాజు ప్రజల మనసులను సంతోషపెట్టాడు.
14.4.22
य ईजे हयमेधानां शतेन विधिवत्प्रभुः ।
याजयामास यं विद्वान्स्वयमेवाङ्गिराः प्रभुः ॥ १४.४.२२ ॥
విధివత్తుగా నూరు అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేసినవాడు; అతనికి యాజకత్వం స్వయంగా విద్వాంసుడు, ప్రభువు అయిన ఆంగిరసుడు చేశాడు.
14.4.23
तस्य पुत्रोऽतिचक्राम पितरं गुणवत्तया ।
मरुत्तो नाम धर्मज्ञश्चक्रवर्ती महायशाः।
नागायुतसमप्राणः साक्षाद्विष्णुरिवापरः ॥ १४.४.२३ ॥
అతని కుమారుడు మరుత్తుడు; గుణాలలో తండ్రిని మించినవాడు. ధర్మజ్ఞుడు, చక్రవర్తి, మహాయశస్వి; పదివేల ఏనుగుల ప్రాణబలం కలవాడు, సాక్షాత్తు మరో విష్ణువులా.
14.4.24
स यक्ष्यमाणो धर्मात्मा शातकुम्भमयान्युत ।
कारयामास शुभ्राणि भाजनानि सहस्रशः ॥ १४.४.२४ ॥
ఆ ధర్మాత్ముడు యజ్ఞం చేయబోతున్నవాడు కావడంతో బంగారంతో చేసిన ప్రకాశవంతమైన పాత్రలు వేల సంఖ్యలో చేయించాడు.
14.4.25
मेरुं पर्वतमासाद्य हिमवत्पार्श्व उत्तरे ।
काञ्चनः सुमहान्पादस्तत्र कर्म चकार सः ॥ १४.४.२५ ॥
మేరు పర్వతాన్ని చేరి, హిమవత్ పార్శ్వానికి ఉత్తరాన, అక్కడ అతడు అత్యంత విశాలమైన బంగారు పీఠపు పనిని చేయించాడు.
14.4.26
ततः कुण्डानि पात्रीश्च पिठराण्यासंनानि च ।
चक्रुः सुवर्णकर्तारो येषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ १४.४.२६ ॥
తరువాత, లెక్కించలేనన్ని కుండాలు, పాత్రలు, పిఠరాలు, ఆసనాలను సువర్ణకారులు చేశారు.
14.4.27
तस्यैव च समीपे तु यज्ञवाटो बभूव ह ।
ईजे तत्र स धर्मात्मा विदिवत्पृथिवीपतिः।
मरुत्तः सहितैः सर्वैः प्रजापालैर्नराधिपः ॥ १४.४.२७ ॥
అతని సమీపంలోనే యజ్ఞవాటిక ఏర్పడింది. అక్కడ ధర్మాత్ముడు, భూపతి అయిన మరుత్తుడు తన ప్రజాపాలకులందరితో కలిసి విధివిధానంగా యజ్ఞం చేశాడు.