ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.41.1
अव्यक्तात्पूर्वमुत्पन्नो महानात्मा महामतिः ।
आदिर्गुणानां सर्वेषां प्रथमः सर्ग उच्यते ॥ १४.४१.१ ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਮਤੀ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਦਿ — ਇਹੀ ਪਹਿਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
14.41.2
महानात्मा मतिर्विष्णुर्जिष्णुः शंभुश्च वीर्यवान् ।
बुद्धिः प्रज्ञोपलब्धिश्च तता ख्यातिर्धृतिःस्मृतिः। ॥ १४.४१.२ ॥
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਮਤਿ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ; ਬੁੱਧੀ, ਪ੍ਰਗਿਆ-ਉਪਲਬਧੀ, ਤਤਾ, ਖ੍ਯਾਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ।
14.41.3
पर्यायवाचकैः शब्दैर्महानात्मा विभाव्यते ।
तं जानन्ब्राह्मणो विद्वान्प्रमोहं नाधिगच्छति ॥ १४.४१.३ ॥
ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੋਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.41.4
सर्वतःपाणिपादं च सर्वतोक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतःश्रुतिमल्लोके सर्वं व्याप्यवतिष्ठति ॥ १४.४१.४ ॥
ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਸਭ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਕੰਨ ਸਭ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
14.41.5
महाप्रभावः पुरुषः सर्वस्य हृदि निष्ठितः ।
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः ॥ १४.४१.५ ॥
ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਣਿਮਾ, ਲਘਿਮਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ ਜੋਤਿ ਵਾਲਾ ਹੈ।
14.41.6
तत्र बुद्धिमतां लोके सद्भावनिरताश्च ये ।
ध्यानिनो नित्ययोगाश्च सत्यसन्धा जितेन्द्रियाः ॥ १४.४१.६ ॥
ਉੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸਦਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਿਆਨੀ, ਨਿੱਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ ਹਨ—(ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
14.41.7
ज्ञानवन्तश्च ये केचिदलुब्धा जितमन्यवः ।
प्रसन्नमनसो धीरा निर्ममा निरहंक्रियाः ॥ १४.४१.७ ॥
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਲੋਭਹੀਣ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਧੀਰ, ਮਮਤਾਹੀਣ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰਹੀਣ ਹਨ।
14.41.8
विमुक्ताः सर्व एवैते महत्त्वमुपयान्त्युत ।
आत्मनो महतो वेद यः पुण्यां गतिमुत्तमाम् ॥ १४.४१.८ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁੰਨ ਗਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.41.9
अहङ्कारात्प्रसूतानि महाभूतानि पञ्च वै ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १४.४१.९ ॥
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਉਪਜੇ — ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਜਲ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਤੇਜ।
14.41.10
तेषु भूतानि युज्यन्ते महाभूतेषु पञ्चसु ।
ते शब्दस्पर्शरूपेषु रसगन्धक्रियासु च ॥ १४.४१.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਜੁੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
14.41.11
महाभूतविनाशान्ते प्रलये प्रत्युपस्थिते ।
सर्वप्राणभृतां धीरा महदुत्पद्यते भयम् ॥ १४.४१.११ ॥
ਹੇ ਧੀਰੋ! ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲਯ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਡਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
14.41.12
स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति ।
विष्णुरेवादिसर्गेषु स्वयंभूर्भवति प्रभुः ॥ १४.४१.१२ ॥
ਉਹ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਆਦਿ ਸਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਵੈਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.41.13
एवं हि यो वेद गुहाशयं प्रभुं ।
परं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम्।
हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं ।
स बुद्धिमान्बुद्धिमतीत्य तिष्ठति ॥ १४.४१.१३ ॥
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ, ਪੁਰਾਤਨ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਹਿਰਣਮਈ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।
14.41.14
य उत्पन्नो महान्पूर्वमहङ्कारः स उच्यते ।
अहमित्येव सम्भूतो द्वितीयः सर्ग उच्यते ॥ १४.४१.१४ ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਜਿਆ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.41.15
अहङ्कारश्च भूतादिर्वैकारिक इति स्मृतः ।
तेजसश्चेतना धातुः प्रजासर्गः प्रजापतिः ॥ १४.४१.१५ ॥
ਅਹੰਕਾਰ ਹੀ ਭੂਤਾਦਿ ਅਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ ਦਾ ਚੇਤਨਾ-ਧਾਤੂ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
14.41.16
देवानां प्रभवो देवो मनसश्च त्रिलोककृत् ।
अहमित्येव तत्सर्वमभिमानः स उच्यते ॥ १४.४१.१६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਦੇਵ, ਮਨ ਦਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ — 'ਮੈਂ' ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਅਭਿਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.41.17
अध्यात्मज्ञानतृप्तानां मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्वाध्यायक्रतुसिद्धानामेष लोकः सनातनः ॥ १४.४१.१७ ॥
ਅਧਿਆਤਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਯਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ — ਇਹ ਲੋਕ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
14.41.18
अहङ्कारेणाहरतो गुणानिमा-
न्भूतादिरेवं सृजते स भूतकृत्।
वैकारिकः सर्वमिदं विचेष्टते ।
स्वतेजसा रञ्जयते जगत्तथा ॥ १४.४१.१८ ॥
ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਭੂਤਾਦਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਭੂਤਕਰਤਾ ਵੈਕਾਰਿਕ ਇਹ ਸਭ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰੰਗਦਾ ਹੈ।