Mahābhārata · Adhyāya 14.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.42.1
अहङ्कारात्प्रसूतानि महाभूतानि पञ्च वै ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १४.४२.१ ॥
Del egoísmo nacieron los cinco grandes elementos: tierra, aire, espacio, agua y, como quinto, la luz.
14.42.2
तेषु भूतानि मुह्यन्ति महाभूतेषु पञ्चसु ।
शब्दस्पर्शनरूपेषु रसगन्धक्रियासु च ॥ १४.४२.२ ॥
En esos cinco grandes elementos, con sonido, tacto, forma, sabor, olor y acción, los seres se confunden.
14.42.3
महाभूतविकारान्ते प्रलये प्रत्युपस्थिते ।
सर्वप्राणभूतां धीरा महदुत्पद्यते भयम् ॥ १४.४२.३ ॥
Cuando terminan las transformaciones de los grandes elementos y se acerca la disolución, incluso en los firmes surge un gran temor por todos los seres que respiran.
14.42.4
यद्यस्माज्जायते भूतं तत्र तत्प्रविलीयते ।
लीयन्ते प्रतिलोमानि जायन्ते चोत्तरोत्तरम् ॥ १४.४२.४ ॥
Aquello de lo que nace un ser, en ello se disuelve. Se disuelven en orden inverso, y cada uno sucesivo nace a su turno.
14.42.5
ततः प्रलीने सर्वस्मिन्भूते स्थावरजङ्गमे ।
स्मृतिमन्तस्तदा धीरा न लीयन्ते कदाचन ॥ १४.४२.५ ॥
Entonces, cuando todos los seres, inmóviles y móviles, se han disuelto, los firmes dotados de memoria nunca se disuelven.
14.42.6
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
क्रियाः करणयुक्ताः स्युरनित्या मोहसंज्ञिताः ॥ १४.४२.६ ॥
El sonido, el tacto, la forma, el sabor y el olor, el quinto, junto con las acciones unidas a los sentidos, son impermanentes y se llaman engaño.
14.42.7
लोभप्रजनसम्भूता निर्विशेषा ह्यकिञ्चनाः ।
मांसशोणितसङ्घाता अन्योन्यस्योपजीविनः ॥ १४.४२.७ ॥
Nacidos de la codicia y la procreación, indiferenciados, en verdad sin nada propio, agregados de carne y sangre, que viven unos de otros.
14.42.8
बहिरात्मान इत्येते दीनाः कृपणजीविनः ।
प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च ॥ १४.४२.८ ॥
Estos se llaman yoes externos, miserables, que viven vidas mezquinas: prāṇa, apāna, udāna, samāna y también vyāna.
14.42.9
अन्तरात्मनि चाप्येते नियताः पञ्च वायवः ।
वाङ्मनोबुद्धिरित्येभिः सार्धमष्टात्मकं जगत् ॥ १४.४२.९ ॥
Y en el yo interior también estos cinco vientos están fijados; junto con el habla, la mente y el intelecto, con ellos el mundo es de naturaleza óctuple.
14.42.10
त्वग्घ्राणश्रोत्रचक्षूंषि रसना वाक्च संयताः ।
विशुद्धं च मनो यस्य बुद्धिश्चाव्यभिचारिणी ॥ १४.४२.१० ॥
La piel, la nariz, los oídos, los ojos, la lengua y el habla están sujetos; aquel cuya mente es pura y cuyo intelecto no vacila.
14.42.11
अष्टौ यस्याग्नयो ह्येते दहन्तेऽहङ्क्रियाः सदा ।
स तद्ब्रह्म शुभं याति तस्माद्भूयो न विद्यते ॥ १४.४२.११ ॥
Aquel en cuyos ocho fuegos siempre se queman las acciones impulsadas por el ego va a aquel Brahman auspicioso; no hay nada más allá.
14.42.12
एकादश च यान्याहुरिन्द्रियाणि विशेषतः ।
अहङ्कारात्प्रसूतानि तानि वक्ष्यामि नामतः ॥ १४.४२.१२ ॥
Y los que se llaman especialmente las once facultades, surgidas del ego: te los diré por nombre.
14.42.13
श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाग्दशमी भवेत् ॥ १४.४२.१३ ॥
El oído, la piel, los dos ojos, la lengua y, quinta, la nariz; los dos pies, el ano, el órgano genital, las dos manos, y la décima es el habla.
14.42.14
इन्द्रियग्राम इत्येष मन एकादशं भवेत् ।
एतं ग्रामं जयेत्पूर्वं ततो ब्रह्म प्रकाशते ॥ १४.४२.१४ ॥
Este es el grupo de los sentidos, y la mente es el undécimo. A este grupo hay que vencerlo primero; entonces brilla Brahman.
14.42.15
बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चाहुः पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च ।
श्रोत्रादीन्यपि पञ्चाहुर्बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ॥ १४.४२.१५ ॥
Dicen que los cinco órganos de percepción y los cinco órganos de acción; y que los cinco comenzando por el oído están, en verdad, unidos al intelecto.
14.42.16
अविशेषाणि चान्यानि कर्मयुक्तानि यानि तु ।
उभयत्र मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु द्वादशी भवेत् ॥ १४.४२.१६ ॥
Y los demás, indiferenciados, están unidos a la acción. La mente debe conocerse como perteneciente a ambos; y el intelecto es el duodécimo.
14.42.17
इत्युक्तानीन्द्रियाण्येतान्येकादश यथाक्रमम् ।
मन्यन्ते कृतमित्येवं विदित्वा तानि पण्डिताः ॥ १४.४२.१७ ॥
Así se han declarado los once sentidos en su orden. Habiéndolos conocido, los sabios consideran cumplida la tarea.
14.42.18
त्रीणि स्थानानि भूतानां चतुर्थं नोपपद्यते ।
स्थलमापस्तथाऽ।काशं जन्म चापि चतुर्विधम् ॥ १४.४२.१८ ॥
Los seres tienen tres lugares; un cuarto no se encuentra. Tierra, agua y espacio — y el nacimiento también es de cuatro clases.
14.42.19
अण्डजोद्भिज्जसंस्वेदजरायुजमथापि च ।
चतुर्धा जन्म इत्येतद्भूतग्रामस्य लक्ष्यते ॥ १४.४२.१९ ॥
Nacidos del huevo, de brote, de humedad y de útero: así se observa que el nacimiento de la multitud de seres es de cuatro clases.
14.42.20
अपराण्यथ भूतानि खेचराणि तथैव च ।
अण्डजानि विजानीयात्सर्वांश्चैव सरीसृपान् ॥ १४.४२.२० ॥
Otros seres que se mueven por el cielo, y todos los reptiles, deben reconocerse como nacidos de huevo.
14.42.21
स्वेदजाः कृमयः प्रोक्ता जन्तवश्च यथाक्रमम् ।
जन्मद्वितीयमित्येतज्जघन्यतरमुच्यते ॥ १४.४२.२१ ॥
Los gusanos y los seres nacidos de la humedad se declaran en orden; a esto se le llama el segundo nacimiento, y se dice que es el más bajo.
14.42.22
भित्त्वा तु पृथिवीं यानि जायन्ते कालपर्ययात् ।
उद्भिज्जानि च तान्याहुर्भूतानि द्विजसत्तमाः ॥ १४.४२.२२ ॥
A aquellos que, rompiendo la tierra, nacen con el paso del tiempo, oh mejores de los dvijas, los llaman seres de brote.
14.42.23
द्विपादबहुपादानि तिर्यग्गतिमतीनि च ।
जरायुजानि भूतानि विकृतान्यपि सत्तमाः ॥ १४.४२.२३ ॥
Los seres de dos pies y de muchos pies, los que se mueven de lado, e incluso los deformes, son seres nacidos del útero, oh mejores.
14.42.24
द्विविधा खलु विज्ञेया ब्रह्मयोनिः सनातना ।
तपः कर्म च यत्पुण्यमित्येष विदुषां नयः ॥ १४.४२.२४ ॥
El vientre de Brahmán es eterno; debe conocerse ciertamente como de dos clases: la austeridad y la acción meritoria. Esta es la doctrina de los sabios.
14.42.25
विविधं कर्म विज्ञेयमिज्या दानं च तन्मखे ।
वेदस्याध्ययनं पुण्यमिति वृद्धानुशासनम् ॥ १४.४२.२५ ॥
Deben conocerse diversas acciones: el sacrificio, los dones en el sacrificio, y el estudio del Veda es meritorio; esta es la enseñanza de los ancianos.
14.42.26
एतद्यो वेत्ति विधिवत्स मुक्तः स्याद्द्विजर्षभाः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्य इति चैव निबोधत ॥ १४.४२.२६ ॥
Quien esto conoce según la regla queda liberado, oh mejores de los nacidos dos veces, libre de todos los pecados; entendedlo.
14.42.27
अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वं विविधमिन्द्रियम् ॥ १४.४२.२७ ॥
A continuación expondré todas las diversas facultades de los sentidos.
14.42.28
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्ममुच्यते ।
अधिभूतं तथा शब्दो दिशश्चात्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.२८ ॥
El espacio es el primer elemento; el oído se llama facultad interna. Su objeto externo es el sonido, y aquí las direcciones son las deidades presidentes.
14.42.29
द्वितीयं मारुतं भूतं त्वगध्यात्मं च विश्रुतम् ।
स्प्रष्टव्यमधिभूतं तु विद्युत्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.२९ ॥
El segundo elemento es el aire, y la piel es famosa como facultad interna. Su objeto externo es el tacto, y allí el relámpago es la deidad presidente.
14.42.30
तृतीयं ज्योतिरित्याहुश्चक्षुरध्यात्ममिष्यते ।
अधिभूतं ततो रूपं सूर्यस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३० ॥
El tercer elemento se llama luz; el ojo se considera facultad interna. Su objeto externo es la forma, y allí el sol es la deidad presidente.
14.42.31
चतुर्थमापो विज्ञेयं जिह्वा चाध्यात्ममिष्यते ।
अधिभूतं रसश्चात्र सोमस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३१ ॥
El cuarto elemento debe conocerse como agua; la lengua se enseña como lo interno, su objeto externo es el sabor, y allí su deidad presidente es Soma.
14.42.32
पृथिवी पञ्चमं भूतं घ्राणश्चाध्यात्ममुच्यते ।
अधिभूतं तथा गन्धो वायुस्तत्रादिदैवतम् ॥ १४.४२.३२ ॥
El quinto elemento es la tierra; la nariz se llama lo interno, su objeto externo es el olor, y allí su deidad presidente es Vāyu.
14.42.33
एषु पञ्चसु भूतेषु चतुष्टयविधिः स्मृतः ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वं त्रिविधमिन्द्रियम् ॥ १४.४२.३३ ॥
En estos cinco elementos se recuerda la disposición cuádruple. A continuación declararé todas las facultades sensoriales de tres clases.
14.42.34
पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्वदर्शिनः ।
अधिभूतं तु गन्तव्यं विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३४ ॥
Los brahmanes que ven la verdad dicen que los dos pies son lo interno; su objeto externo es el lugar al que llegar, y allí su deidad presidente es Viṣṇu.
14.42.35
अवाग्गतिरपानश्च पायुरध्यात्ममिष्यते ।
अधिभूतं विसर्गश्च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३५ ॥
El movimiento descendente, el aliento descendente y el ano se enseñan como lo interno; su objeto externo es la excreción, y allí su deidad presidente es Mitra.
14.42.36
प्रजनः सर्वभूतानामुपस्थोऽध्यात्ममुच्यते ।
अधिभूतं तथा शुक्रं दैवतं च प्रजापतिः ॥ १४.४२.३६ ॥
El órgano genital, medio de generación de todos los seres, se llama lo interno; asimismo su objeto externo es el semen, y su deidad es Prajāpati.
14.42.37
हस्तावध्यात्ममित्याहुरद्यात्मविदुषो जनाः ।
अधिभूतं च कर्माणि शक्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३७ ॥
Las manos, dicen los conocedores del yo, son lo interno (adhyātma); lo externo (adhibhūta) son las acciones, y allí la deidad presidente (adhidaivata) es Indra.
14.42.38
वैश्वदेवी मनःपूर्वा वागध्यात्ममिहोच्यते ।
वक्तव्यमधिभूतं च वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३८ ॥
Aquí el habla, la Vaiśvadevī precedida por la mente, se llama lo interno (adhyātma); lo que ha de decirse es lo externo (adhibhūta), y allí la deidad presidente (adhidaivata) es Agni.
14.42.39
अध्यात्मं मन इत्याहुः पञ्चभूतात्मचारकम् ।
अधिभूतं च सङ्कल्पश्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ॥ १४.४२.३९ ॥
Dicen que la mente es lo interno (adhyātma), la que mueve el yo formado por los cinco elementos; lo externo (adhibhūta) es la resolución, y la deidad presidente (adhidaivata) es la luna.
14.42.40
अहङ्कारस्तथाऽध्यात्मं सर्वसंसारकारणम् ।
अभिमानोऽधिभूतं च रुद्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.४० ॥
El sentido del 'yo' es igualmente lo interno (adhyātma), causa de toda existencia mundana; la vanidad es lo externo (adhibhūta), y allí la deidad presidente (adhidaivata) es Rudra.
14.42.41
अध्यात्मं बुद्धिरित्याहुः षडिन्द्रियविचारिणी ।
अधिभूतं तु विज्ञेयमहस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.४१ ॥
La intelección que discierne a través de los seis sentidos se llama lo interno (adhyātma); lo externo (adhibhūta) ha de conocerse como el día, y allí la deidad presidente (adhidaivata) es el sol.
14.42.42
यथावदध्यात्मविधिरेष वः कीर्तितो मया ।
ज्ञानमस्य हि धर्मज्ञाः प्राप्तं ज्ञानवतामिह ॥ १४.४२.४२ ॥
Esta regla de lo interno os la he expuesto tal como es. Oh conocedores del dharma, su conocimiento ha sido alcanzado aquí por los sabios.
14.42.43
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च ।
सर्वाण्येतानि संधाय मनसा सम्प्रधारयेत् ॥ १४.४२.४३ ॥
Los sentidos, los objetos de los sentidos y los cinco grandes elementos: habiéndolos reunido todos con la mente, debe sostenerlos firmemente.
14.42.44
क्षीणे मनसि सर्वस्मिन्न जन्मसुखमिष्यते ।
ज्ञानसम्पन्नसत्त्वानां तत्सुखं विदुषां मतम् ॥ १४.४२.४४ ॥
Cuando la mente se extingue por completo, no se desea el placer del nacimiento; para quienes están dotados de sabiduría, esa es la dicha, según opinan los sabios.
14.42.45
अतः परं प्रवक्ष्यामि सूक्ष्मभावकरीं शिवाम् ।
निवृत्तिं सर्वभूतेषु मृदुना दारुणेन वा ॥ १४.४२.४५ ॥
A continuación declararé la retirada auspiciosa que produce un estado sutil, hacia todos los seres, ya sea por medios suaves o por medios duros.
14.42.46
गुणागुणमनासङ्गमेकचर्यमनन्तरम् ।
एतद्ब्राह्मणजं वृत्तमाहुरेकपदं सुखम् ॥ १४.४२.४६ ॥
Sin apego a la cualidad ni a la falta de cualidad, conducta de un solo propósito e ininterrumpida: esto, nacido del brahmán, lo llaman el único paso hacia la felicidad.
14.42.47
विद्वान्कूर्म इवाङ्गानि कामान्संहृत्य सर्वशः ।
विरजाः सर्वतो मुक्तो यो नरः स सुखी सदा ॥ १४.४२.४७ ॥
Como la tortuga recoge sus miembros, el hombre sabio que ha retirado por completo todos sus deseos, libre de pasión y liberado en todo sentido, es siempre feliz.
14.42.48
कामानात्मनि संयम्य क्षीणतृष्णः समाहितः ।
सर्वभूतसुहृन्मैत्रो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.४२.४८ ॥
Habiendo contenido los deseos en el yo, con el ansia agotada y la mente recogida, amigo y bienhechor de todos los seres, se vuelve apto para alcanzar el estado de Brahman.
14.42.49
इन्द्रियाणां निरोधेन सर्वेषां विषयैषिणाम् ।
मुनेर्जनपदत्यागादध्यात्माग्निः समिध्यते ॥ १४.४२.४९ ॥
Mediante la restricción de los sentidos y el abandono de los pueblos por el sabio, que se aparta de todos los que buscan los objetos de los sentidos, el fuego interior se enciende.
14.42.50
यथाऽग्निरिन्धनैरिद्धो महाज्योतिः प्रकाशते ।
तथेन्द्रियनिरोधेन महानात्मा प्रकाशतदे ॥ १४.४२.५० ॥
Como el fuego encendido con combustible resplandece con gran luz, así el gran ātman resplandece mediante la restricción de los sentidos.
14.42.51
यदा पश्यति भूतानि प्रसन्नात्माऽत्मनो हृदि ।
स्वयंज्योतिस्तदासूक्ष्मात्सूक्ष्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १४.४२.५१ ॥
Cuando el de ánimo sereno contempla los seres en su propio corazón, entonces, autoluminoso, alcanza lo sutil entre lo sutil, lo supremo.
14.42.52
अग्नी रूपं रसं स्रोतो वायुः स्पर्शनमेव च ।
मही गन्धधरा घ्राणमाकाशः श्रवणं तथा। ॥ १४.४२.५२ ॥
El fuego es forma; el agua, la fuente del sabor; el aire, el tacto; la tierra, portadora del olor, que es el olfato; y el espacio, el oído.
14.42.53
दृश्यमादित्यमेवाहुरध्यात्मविदुषो जनाः ।
रोगशोकसमाविष्टं पञ्चस्रोतःसमावृतम्।
पञ्चभूतसमायुक्तं नवद्वारं द्विदैवतम् ॥ १४.४२.५३ ॥
Los conocedores del ātman lo llaman lo visible y el sol; está afligido por enfermedad y dolor, envuelto por cinco canales, unido a los cinco elementos, con nueve puertas y dos deidades.
14.42.54
रजस्वलमथादृश्यं त्रिगुणं सप्तधातुकम् ।
संसर्गाभिरतं मूढं शरीरमिति धारणा ॥ १४.४२.५४ ॥
Lleno de pasión, invisible, compuesto de las tres cualidades y las siete sustancias, deleitándose en el contacto y engañado: tal es la noción del cuerpo.
14.42.55
दुश्चरं जीवलोकेऽस्मिन्सत्वं प्रति समाश्रितम् ।
एतदेव हि लोकेऽस्मिन्कालचक्रं प्रवर्तते ॥ १४.४२.५५ ॥
Es difícil en este mundo de seres vivos acogerse a la sattva; y en este mismo mundo gira la rueda del tiempo.
14.42.56
एतन्महार्णवं घोरमगाधं मोहसंझितम् ।
विसृजन्संक्षिपेच्चैव मोहयन्स्वापयञ्जगत् ॥ १४.४२.५६ ॥
Este terrible y abismal gran océano se llama engaño. Liberando el mundo, también lo recoge de nuevo, confundiéndolo y adormeciéndolo.
14.42.57
कामं क्रोधं भयं लोभमभिद्रोहमथानृतम् ।
इन्द्रियाणां निरोधेन सतस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १४.४२.५७ ॥
Mediante el control de los sentidos, el hombre bueno abandona el deseo, la ira, el miedo, la codicia, la traición y la mentira, que son difíciles de abandonar.
14.42.58
यस्यैते निर्जिता लोके त्रिगुणाः पञ्चधातवः ।
व्योम्नि तस्य परं स्थानमानन्तमथ लक्ष्यते ॥ १४.४२.५८ ॥
Para aquel que en este mundo ha vencido estas tres cualidades y los cinco elementos, la morada suprema se contempla entonces, infinita, en el éter.
14.42.59
पञ्चेन्द्रियमहाकूलां मनःस्रोतोभयावहाम् ।
नदीं मोहह्रदां तीर्त्वा कामक्रोधावुभौ जयेत् ॥ १४.४२.५९ ॥
Habiendo cruzado este río cuyas grandes orillas son los cinco sentidos, cuyas corrientes de la mente traen temor y cuyos estanques son el engaño, se deben vencer ambos, el deseo y la ira.
14.42.60
स सर्वदोषनिर्मुक्तस्ततः पश्यति तत्परम् ।
मनो मनसि सन्धाय पश्यन्नात्मानमात्मनि ॥ १४.४२.६० ॥
Liberado de todas las faltas, ve entonces aquello supremo; fijando la mente en la mente, ve el yo en el yo.
14.42.61
सर्ववित्सर्वभूतेषु द्रक्ष्यत्यात्मानमात्मनि ।
एकधा बहुधा चैव विकुर्वाणस्ततस्ततः ॥ १४.४२.६१ ॥
El que todo lo conoce verá al Ātman en sí mismo, en todos los seres. Manifestándose de una forma y de muchas formas, una y otra vez.
14.42.62
ध्रुवं पश्यति रूपाणि दीपाद्दीपशतं यथा ।
स वै विष्णुश्च मित्रश्च वरुणोऽग्निः प्रजापतिः ॥ १४.४२.६२ ॥
Ciertamente él ve formas múltiples, como de una lámpara se encienden cien lámparas. Él es Viṣṇu, Mitra, Varuṇa, Agni y Prajāpati.
14.42.63
स हि धाता विधाता च स प्रभुः सर्वतोमुखः ।
हृदयं सर्वभूतानां महानात्मा प्रकाशते ॥ १४.४२.६३ ॥
Él es el sustentador y el disponedor, y es el señor de rostros en todas direcciones. Como corazón de todos los seres, brilla el gran Ātman.
14.42.64
तं विप्रसङ्घाश्च सुरासुराश्च ।
यक्षाः पिशाचाः पितरो वयांसि।
रक्षोगणा भूतगणाश्च सर्वे ।
महर्षयश्चैव सदा स्तुवन्ति ॥ १४.४२.६४ ॥
A él lo alaban siempre las multitudes de brahmanes, los dioses y los demonios, los yakṣas y los piśācas, los antepasados, las aves, las huestes de rākṣasas y de espíritus, y todos los grandes videntes.