மகாபாரதம் · அத்தியாயம் 14.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.42.1
अहङ्कारात्प्रसूतानि महाभूतानि पञ्च वै ।
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥ १४.४२.१ ॥
அகங்காரத்திலிருந்து தோன்றிய ஐந்து மகாபூதங்கள்: பூமி, காற்று, ஆகாயம், நீர் மற்றும் ஐந்தாவதான ஒளி.
14.42.2
तेषु भूतानि मुह्यन्ति महाभूतेषु पञ्चसु ।
शब्दस्पर्शनरूपेषु रसगन्धक्रियासु च ॥ १४.४२.२ ॥
ஒலி, தொடுதல், உருவம், சுவை, நறுமணம் மற்றும் செயல்களைக் கொண்ட அந்த ஐந்து மகாபூதங்களில் உயிர்கள் மயங்குகின்றன.
14.42.3
महाभूतविकारान्ते प्रलये प्रत्युपस्थिते ।
सर्वप्राणभूतां धीरा महदुत्पद्यते भयम् ॥ १४.४२.३ ॥
மகாபூதங்களின் மாற்றங்கள் முடிவுறும்போது பிரளயம் நெருங்கி வரும்போது, உறுதியானவர்களுக்கும் எல்லா உயிர்களுக்காகவும் பெரும் அச்சம் எழுகிறது.
14.42.4
यद्यस्माज्जायते भूतं तत्र तत्प्रविलीयते ।
लीयन्ते प्रतिलोमानि जायन्ते चोत्तरोत्तरम् ॥ १४.४२.४ ॥
எதிலிருந்து எது பிறக்கிறதோ, அதிலேயே அது ஒடுங்குகிறது. அவை எதிர்த்திசையில் ஒடுங்கி, ஒன்றன்பின் ஒன்றாக மேலும் மேலும் தோன்றுகின்றன.
14.42.5
ततः प्रलीने सर्वस्मिन्भूते स्थावरजङ्गमे ।
स्मृतिमन्तस्तदा धीरा न लीयन्ते कदाचन ॥ १४.४२.५ ॥
அப்போது அசையும், அசையாத எல்லா உயிர்களும் ஒடுங்கும்போது, நினைவாற்றல் கொண்ட உறுதியானவர்கள் ஒருபோதும் ஒடுங்குவதில்லை.
14.42.6
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
क्रियाः करणयुक्ताः स्युरनित्या मोहसंज्ञिताः ॥ १४.४२.६ ॥
ஒலி, தொடுதல், உருவம், சுவை, ஐந்தாவதான நறுமணம், புலன்களுடன் கூடிய செயல்கள் — இவை நிலையற்றவை; 'மோகம்' எனப்படுகின்றன.
14.42.7
लोभप्रजनसम्भूता निर्विशेषा ह्यकिञ्चनाः ।
मांसशोणितसङ्घाता अन्योन्यस्योपजीविनः ॥ १४.४२.७ ॥
பேராசையாலும் உற்பத்தியாலும் தோன்றியவை, வேறுபாடற்றவை, உண்மையில் எதுவுமற்றவை, சதையும் இரத்தமும் கூடிய திரள்கள், ஒருவரை ஒருவர் சார்ந்து வாழ்பவை.
14.42.8
बहिरात्मान इत्येते दीनाः कृपणजीविनः ।
प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च ॥ १४.४२.८ ॥
வெளிமுகமான ஆன்மாக்கள் எனப்படுபவை இவை; இவை துயருற்றவை, இரங்கத்தக்க வாழ்வு வாழ்பவை. பிராணன், அபானன், உதானன், சமானன், வியானன் ஆகியவையும்.
14.42.9
अन्तरात्मनि चाप्येते नियताः पञ्च वायवः ।
वाङ्मनोबुद्धिरित्येभिः सार्धमष्टात्मकं जगत् ॥ १४.४२.९ ॥
உள்ளான ஆன்மாவிலும் இந்த ஐந்து காற்றுகள் நிலைபெற்றுள்ளன. வாக்கு, மனம், புத்தி ஆகியவற்றோடு இவற்றால் எட்டு-ஆன்மக உலகம் ஆகிறது.
14.42.10
त्वग्घ्राणश्रोत्रचक्षूंषि रसना वाक्च संयताः ।
विशुद्धं च मनो यस्य बुद्धिश्चाव्यभिचारिणी ॥ १४.४२.१० ॥
தோல், மூக்கு, காது, கண், நாக்கு, வாக்கு ஆகியவை அடக்கப்பட்டவை; யாருடைய மனம் தூய்மையானதோ, புத்தி தவறாததோ.
14.42.11
अष्टौ यस्याग्नयो ह्येते दहन्तेऽहङ्क्रियाः सदा ।
स तद्ब्रह्म शुभं याति तस्माद्भूयो न विद्यते ॥ १४.४२.११ ॥
எந்த எட்டு நெருப்புகள் அகங்கார-செயல்களை எப்போதும் எரிக்கின்றனவோ, அவன் அந்த மங்கல பிரம்மத்தை அடைகிறான்; அதைவிட உயர்ந்தது வேறில்லை.
14.42.12
एकादश च यान्याहुरिन्द्रियाणि विशेषतः ।
अहङ्कारात्प्रसूतानि तानि वक्ष्यामि नामतः ॥ १४.४२.१२ ॥
சிறப்பாக பதினொரு புலன்கள் என்று சொல்லப்படுபவை அகங்காரத்திலிருந்து தோன்றியவை; அவற்றை நான் பெயர்களால் கூறுவேன்.
14.42.13
श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी ।
पादौ पायुरुपस्थश्च हस्तौ वाग्दशमी भवेत् ॥ १४.४२.१३ ॥
செவி, தோல், இரு கண்கள், நாக்கு, ஐந்தாவது மூக்கு; இரு கால்கள், மலத்துவாரம், பிறப்புறுப்பு, இரு கைகள், பத்தாவது வாக்கு ஆகும்.
14.42.14
इन्द्रियग्राम इत्येष मन एकादशं भवेत् ।
एतं ग्रामं जयेत्पूर्वं ततो ब्रह्म प्रकाशते ॥ १४.४२.१४ ॥
இதுவே புலன்களின் கூட்டம்; மனம் பதினொன்றாவது. இந்தக் கூட்டத்தை முதலில் வெல்ல வேண்டும்; பின்னர் பிரம்மம் ஒளிர்கிறது.
14.42.15
बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चाहुः पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च ।
श्रोत्रादीन्यपि पञ्चाहुर्बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ॥ १४.४२.१५ ॥
அறிவுப் புலன்கள் ஐந்தென்றும், செயற்புலன்கள் ஐந்தென்றும் கூறுவர். செவி முதலிய ஐந்தையும் உண்மையில் அறிவுடன் கூடியவை என்றும் கூறுவர்.
14.42.16
अविशेषाणि चान्यानि कर्मयुक्तानि यानि तु ।
उभयत्र मनो ज्ञेयं बुद्धिस्तु द्वादशी भवेत् ॥ १४.४२.१६ ॥
வேறுபாடற்ற மற்றவை, செயலுடன் கூடியவை. மனம் இரண்டிலும் அறியப்பட வேண்டும்; புத்தியோ பன்னிரண்டாவது ஆகும்.
14.42.17
इत्युक्तानीन्द्रियाण्येतान्येकादश यथाक्रमम् ।
मन्यन्ते कृतमित्येवं विदित्वा तानि पण्डिताः ॥ १४.४२.१७ ॥
இவ்வாறு பதினொரு புலன்களும் முறைப்படி கூறப்பட்டன. இவற்றை அறிந்த ஞானிகள் செயல் நிறைவேறிற்று என்று கருதுகின்றனர்.
14.42.18
त्रीणि स्थानानि भूतानां चतुर्थं नोपपद्यते ।
स्थलमापस्तथाऽ।काशं जन्म चापि चतुर्विधम् ॥ १४.४२.१८ ॥
உயிரினங்களுக்கு மூன்று நிலைகள் உண்டு; நான்காவது காணப்படுவதில்லை. நிலம், நீர், ஆகாயம் — பிறப்பும் நான்கு வகையானது.
14.42.19
अण्डजोद्भिज्जसंस्वेदजरायुजमथापि च ।
चतुर्धा जन्म इत्येतद्भूतग्रामस्य लक्ष्यते ॥ १४.४२.१९ ॥
முட்டையிலிருந்து, முளையிலிருந்து, வியர்வையிலிருந்து, கருப்பையிலிருந்து — இவ்வாறு உயிர்களின் பிறப்பு நான்கு வகையாகக் காணப்படுகிறது.
14.42.20
अपराण्यथ भूतानि खेचराणि तथैव च ।
अण्डजानि विजानीयात्सर्वांश्चैव सरीसृपान् ॥ १४.४२.२० ॥
மேலும் வானில் பறக்கும் மற்ற உயிர்களையும், ஊர்ந்து செல்லும் எல்லாவற்றையும் முட்டையிலிருந்து பிறந்தவை என அறிய வேண்டும்.
14.42.21
स्वेदजाः कृमयः प्रोक्ता जन्तवश्च यथाक्रमम् ।
जन्मद्वितीयमित्येतज्जघन्यतरमुच्यते ॥ १४.४२.२१ ॥
வியர்வையிலிருந்து பிறந்த புழுக்களும் உயிரினங்களும் முறைப்படி சொல்லப்பட்டவை; இது இரண்டாம் பிறப்பு என்றும், மிகவும் கீழ்நிலையது என்றும் சொல்லப்படுகிறது.
14.42.22
भित्त्वा तु पृथिवीं यानि जायन्ते कालपर्ययात् ।
उद्भिज्जानि च तान्याहुर्भूतानि द्विजसत्तमाः ॥ १४.४२.२२ ॥
பூமியைப் பிளந்து காலப்போக்கில் பிறப்பவை — அவற்றை, இருபிறப்பாளர்களில் சிறந்தவர்களே, முளையிலிருந்து பிறந்த உயிர்கள் என்கிறார்கள்.
14.42.23
द्विपादबहुपादानि तिर्यग्गतिमतीनि च ।
जरायुजानि भूतानि विकृतान्यपि सत्तमाः ॥ १४.४२.२३ ॥
இரு கால்களுடையவை, பல கால்களுடையவை, குறுக்காக நகர்பவை, அல்லது உருமாறியவை கூட கருப்பையில் பிறந்த உயிர்கள் ஆகும், சிறந்தவர்களே.
14.42.24
द्विविधा खलु विज्ञेया ब्रह्मयोनिः सनातना ।
तपः कर्म च यत्पुण्यमित्येष विदुषां नयः ॥ १४.४२.२४ ॥
பிரம்மயோனி நித்தியமானது; அதை இரண்டு வகையாக அறிய வேண்டும் — தவம் என்றும், புண்ணியமான செயல் என்றும்; இதுவே அறிஞர்களின் நெறி.
14.42.25
विविधं कर्म विज्ञेयमिज्या दानं च तन्मखे ।
वेदस्याध्ययनं पुण्यमिति वृद्धानुशासनम् ॥ १४.४२.२५ ॥
பல வகையான கர்மங்கள் அறியப்பட வேண்டும்: யாகம், யாகத்தில் தானம், வேதாத்யயனம் புண்ணியம் ஆகும்; இது முதியோரின் அறிவுரை.
14.42.26
एतद्यो वेत्ति विधिवत्स मुक्तः स्याद्द्विजर्षभाः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्य इति चैव निबोधत ॥ १४.४२.२६ ॥
இதை விதிப்படி அறிபவன் விடுதலை அடைவான், ஓ இருபிறப்பாளர்களில் சிறந்தவர்களே, எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபடுவான்; இதை அறியுங்கள்.
14.42.27
अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वं विविधमिन्द्रियम् ॥ १४.४२.२७ ॥
இனி மேல் புலன்கள் அனைத்து வகைகளையும் விளக்குவேன்.
14.42.28
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्ममुच्यते ।
अधिभूतं तथा शब्दो दिशश्चात्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.२८ ॥
ஆகாயம் முதல் பூதம்; செவி அத்யாத்மம் எனப்படுகிறது. அதிபூதம் ஒலி, இங்கே திசைகள் அதிதைவதம்.
14.42.29
द्वितीयं मारुतं भूतं त्वगध्यात्मं च विश्रुतम् ।
स्प्रष्टव्यमधिभूतं तु विद्युत्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.२९ ॥
இரண்டாவது பூதம் வாயு; தோல் அத்யாத்மம் என்று அறியப்படுகிறது. அதிபூதம் தொடு உணர்வு; அங்கே மின்னல் அதிதைவதம்.
14.42.30
तृतीयं ज्योतिरित्याहुश्चक्षुरध्यात्ममिष्यते ।
अधिभूतं ततो रूपं सूर्यस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३० ॥
மூன்றாவது பூதம் ஜோதி என்று சொல்லப்படுகிறது; கண் அத்யாத்மம் எனக் கருதப்படுகிறது. அதிபூதம் உருவம்; அங்கே சூரியன் அதிதைவதம்.
14.42.31
चतुर्थमापो विज्ञेयं जिह्वा चाध्यात्ममिष्यते ।
अधिभूतं रसश्चात्र सोमस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३१ ॥
நான்காவது நீர் என அறியப்பட வேண்டும்; நாக்கு ஆன்மிகமானது எனக் கூறப்படுகிறது, அதன் அதிபூதம் சுவை, அதன் அதிதைவதம் சோமன்.
14.42.32
पृथिवी पञ्चमं भूतं घ्राणश्चाध्यात्ममुच्यते ।
अधिभूतं तथा गन्धो वायुस्तत्रादिदैवतम् ॥ १४.४२.३२ ॥
ஐந்தாவது பூதம் பூமி; மூக்கு ஆன்மிகமானது எனக் கூறப்படுகிறது, அதன் அதிபூதம் மணம், அதன் அதிதைவதம் வாயு.
14.42.33
एषु पञ्चसु भूतेषु चतुष्टयविधिः स्मृतः ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वं त्रिविधमिन्द्रियम् ॥ १४.४२.३३ ॥
இந்த ஐந்து பூதங்களில் நால்வகை முறை நினைவுகூரப்படுகிறது. இனி நான் மூவகை இந்திரியங்கள் அனைத்தையும் கூறுவேன்.
14.42.34
पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्वदर्शिनः ।
अधिभूतं तु गन्तव्यं विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३४ ॥
உண்மை கண்ட பிராமணர்கள் இரு கால்களும் ஆன்மிகமானவை என்கின்றனர்; அவற்றின் அதிபூதம் செல்லப்படும் இடம், அதன் அதிதைவதம் விஷ்ணு.
14.42.35
अवाग्गतिरपानश्च पायुरध्यात्ममिष्यते ।
अधिभूतं विसर्गश्च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३५ ॥
கீழ்நோக்கிய இயக்கம், அபானன், ஆசனவாய் ஆகியவை ஆன்மிகமானவை எனக் கூறப்படுகின்றன; அதன் அதிபூதம் வெளியேற்றம், அதன் அதிதைவதம் மித்திரன்.
14.42.36
प्रजनः सर्वभूतानामुपस्थोऽध्यात्ममुच्यते ।
अधिभूतं तथा शुक्रं दैवतं च प्रजापतिः ॥ १४.४२.३६ ॥
எல்லா உயிர்களின் பிறப்பிற்கான உறுப்பாகிய உபஸ்தம் ஆன்மிகமானது எனக் கூறப்படுகிறது; அதன் அதிபூதம் சுக்கிலம், தெய்வம் பிரஜாபதி.
14.42.37
हस्तावध्यात्ममित्याहुरद्यात्मविदुषो जनाः ।
अधिभूतं च कर्माणि शक्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३७ ॥
கைகளே அத்யாத்மம் என்று ஆத்மஞானிகள் கூறுவர். அதிபூதம் செயல்கள்; அங்கே அதிதைவதம் இந்திரன்.
14.42.38
वैश्वदेवी मनःपूर्वा वागध्यात्ममिहोच्यते ।
वक्तव्यमधिभूतं च वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.३८ ॥
இங்கே மனத்தை முன்னிடும் வைசுவதேவி வாக்கே அத்யாத்மம் எனக் கூறப்படுகிறது. பேசப்படுவதே அதிபூதம்; அங்கே அதிதைவதம் அக்னி.
14.42.39
अध्यात्मं मन इत्याहुः पञ्चभूतात्मचारकम् ।
अधिभूतं च सङ्कल्पश्चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ॥ १४.४२.३९ ॥
ஐம்பூதங்களால் ஆன உடலை இயக்கும் மனமே அத்யாத்மம் என்கின்றனர். அதிபூதம் சங்கல்பம்; அதிதைவதம் சந்திரன்.
14.42.40
अहङ्कारस्तथाऽध्यात्मं सर्वसंसारकारणम् ।
अभिमानोऽधिभूतं च रुद्रस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.४० ॥
அஹங்காரமும் அத்யாத்மமே; அது உலக வாழ்வு அனைத்திற்கும் காரணம். அபிமானம் அதிபூதம்; அங்கே அதிதைவதம் ருத்ரன்.
14.42.41
अध्यात्मं बुद्धिरित्याहुः षडिन्द्रियविचारिणी ।
अधिभूतं तु विज्ञेयमहस्तत्राधिदैवतम् ॥ १४.४२.४१ ॥
ஆறு புலன்களையும் ஆராயும் புத்தியே அத்யாத்மம் எனக் கூறப்படுகிறது. அதிபூதம் பகல் எனப் அறியத்தக்கது; அங்கே அதிதைவதம் சூரியன்.
14.42.42
यथावदध्यात्मविधिरेष वः कीर्तितो मया ।
ज्ञानमस्य हि धर्मज्ञाः प्राप्तं ज्ञानवतामिह ॥ १४.४२.४२ ॥
அத்யாத்ம விதியை நான் உங்களுக்கு முறைப்படி எடுத்துரைத்தேன். தர்மம் அறிந்தவர்களே, இதன் ஞானம் இங்கே ஞானிகளால் அடையப்பட்டது.
14.42.43
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च ।
सर्वाण्येतानि संधाय मनसा सम्प्रधारयेत् ॥ १४.४२.४३ ॥
புலன்களும், புலன்களின் பொருட்களும், ஐந்து பெரும் பூதங்களும் — இவை அனைத்தையும் மனத்தால் ஒன்றிணைத்து உறுதியாகப் நிலைநிறுத்த வேண்டும்.
14.42.44
क्षीणे मनसि सर्वस्मिन्न जन्मसुखमिष्यते ।
ज्ञानसम्पन्नसत्त्वानां तत्सुखं विदुषां मतम् ॥ १४.४२.४४ ॥
மனம் முழுவதும் ஒடுங்கிவிடும்போது பிறவியின் இன்பம் விரும்பப்படுவதில்லை. ஞானம் நிறைந்த சத்துவமுடையோருக்கு அதுவே இன்பம் என்று அறிஞர்கள் கருதுகின்றனர்.
14.42.45
अतः परं प्रवक्ष्यामि सूक्ष्मभावकरीं शिवाम् ।
निवृत्तिं सर्वभूतेषु मृदुना दारुणेन वा ॥ १४.४२.४५ ॥
இனி மேல், நுட்ப நிலையை உண்டாக்கும் மங்களமான நிவிருத்தியை நான் உரைப்பேன் — எல்லா உயிர்களிடமும், மென்மையானதோ கடுமையானதோ எந்த வழியிலும்.
14.42.46
गुणागुणमनासङ्गमेकचर्यमनन्तरम् ।
एतद्ब्राह्मणजं वृत्तमाहुरेकपदं सुखम् ॥ १४.४२.४६ ॥
நற்குணம் குற்றம் இரண்டிலும் பற்றின்றி, ஒரே நோக்குடன் இடைவிடாது ஒழுகுதல் — இதுவே பிராமணனிடமிருந்து பிறந்த நடத்தை என்றும், இன்பத்தின் ஒரே படி என்றும் சொல்லப்படுகிறது.
14.42.47
विद्वान्कूर्म इवाङ्गानि कामान्संहृत्य सर्वशः ।
विरजाः सर्वतो मुक्तो यो नरः स सुखी सदा ॥ १४.४२.४७ ॥
ஆமை தன் அவயவங்களை உள்ளே ஒடுக்குவதுபோல், அறிஞன் எல்லா ஆசைகளையும் முழுவதுமாக ஒடுக்கி, அழுக்கற்றவனாய், எல்லா வகையிலும் விடுதலை பெற்ற மனிதன் — அவனே எப்போதும் இன்பமுடையவன்.
14.42.48
कामानात्मनि संयम्य क्षीणतृष्णः समाहितः ।
सर्वभूतसुहृन्मैत्रो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.४२.४८ ॥
ஆன்மாவில் ஆசைகளை அடக்கி, தாகம் ஒழிந்து, ஒருமுகப்பட்ட மனத்தோடு, எல்லா உயிர்களுக்கும் நண்பனாய், அன்புடையவனாய் இருப்பவன் — பிரம்மநிலை அடைவதற்குத் தகுதியுடையவனாகிறான்.
14.42.49
इन्द्रियाणां निरोधेन सर्वेषां विषयैषिणाम् ।
मुनेर्जनपदत्यागादध्यात्माग्निः समिध्यते ॥ १४.४२.४९ ॥
புலன்களைக் கட்டுப்படுத்துவதாலும், புலன் இன்பங்களை நாடும் அனைவரையும் விட்டு, மக்கள் கூட்டத்தைத் துறப்பதாலும் முனிவரின் உள்ளான அக்னி பற்றியெரிகிறது.
14.42.50
यथाऽग्निरिन्धनैरिद्धो महाज्योतिः प्रकाशते ।
तथेन्द्रियनिरोधेन महानात्मा प्रकाशतदे ॥ १४.४२.५० ॥
விறகால் எரியூட்டப்பட்ட நெருப்பு பெரும் ஒளியுடன் விளங்குவது போல, புலன்களின் கட்டுப்பாட்டால் மகத்தான ஆத்மா ஒளிர்கிறது.
14.42.51
यदा पश्यति भूतानि प्रसन्नात्माऽत्मनो हृदि ।
स्वयंज्योतिस्तदासूक्ष्मात्सूक्ष्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ १४.४२.५१ ॥
தெளிந்த மனமுடையவன் தன் இதயத்துள் உயிர்களைக் காணும்போது, தன்னொளிரும், நுண்ணியத்திலும் நுண்ணிய, மேலான நிலையை அடைகிறான்.
14.42.52
अग्नी रूपं रसं स्रोतो वायुः स्पर्शनमेव च ।
मही गन्धधरा घ्राणमाकाशः श्रवणं तथा। ॥ १४.४२.५२ ॥
நெருப்பின் குணம் வடிவு, நீரின் குணம் சுவை, காற்றின் குணம் தொடுதல், நிலம் மணத்தைத் தாங்குகிறது, மூக்கு, ஆகாயத்தின் குணம் செவி.
14.42.53
दृश्यमादित्यमेवाहुरध्यात्मविदुषो जनाः ।
रोगशोकसमाविष्टं पञ्चस्रोतःसमावृतम्।
पञ्चभूतसमायुक्तं नवद्वारं द्विदैवतम् ॥ १४.४२.५३ ॥
ஆத்மஞானிகள் இதை காணக்கூடியதும் ஆதித்யனுமாகக் கூறுகின்றனர்; இது நோயும் துயரும் பற்றியது, ஐந்து வழிகளால் சூழப்பட்டது, ஐம்பூதங்களுடன் கூடியது, ஒன்பது வாயில்களையும் இரண்டு தெய்வங்களையும் உடையது.
14.42.54
रजस्वलमथादृश्यं त्रिगुणं सप्तधातुकम् ।
संसर्गाभिरतं मूढं शरीरमिति धारणा ॥ १४.४२.५४ ॥
ரஜோ குணம் நிறைந்த, காண முடியாத, மூன்று குணங்களை உடைய, ஏழு தாதுக்களாலான, தொடர்பில் மகிழ்ந்து மயங்கும் உடல் இதுவென்று கருதப்படுகிறது.
14.42.55
दुश्चरं जीवलोकेऽस्मिन्सत्वं प्रति समाश्रितम् ।
एतदेव हि लोकेऽस्मिन्कालचक्रं प्रवर्तते ॥ १४.४२.५५ ॥
இவ்வுலகில் உயிர்களின் சத்துவத்தைப் பற்றிக்கொள்வது கடினம்; இவ்வுலகில் இதுவே காலச்சக்கரத்தை இயக்குகிறது.
14.42.56
एतन्महार्णवं घोरमगाधं मोहसंझितम् ।
विसृजन्संक्षिपेच्चैव मोहयन्स्वापयञ्जगत् ॥ १४.४२.५६ ॥
இந்த பயங்கரமும் ஆழமற்ற அல்லாததுமான மகாசமுத்திரம் மோகம் என்று அழைக்கப்படுகிறது. உலகத்தை வெளியிட்டுப் பின் சுருக்குகிறது, மயக்கி உறங்கச் செய்கிறது.
14.42.57
कामं क्रोधं भयं लोभमभिद्रोहमथानृतम् ।
इन्द्रियाणां निरोधेन सतस्त्यजति दुस्त्यजान् ॥ १४.४२.५७ ॥
புலன்களைக் கட்டுப்படுத்துவதால், நல்லோர் காமம், கோபம், பயம், பேராசை, துரோகம், பொய் ஆகியவற்றைக் கைவிடுகின்றனர்; இவற்றைக் கைவிடுவது கடினம்.
14.42.58
यस्यैते निर्जिता लोके त्रिगुणाः पञ्चधातवः ।
व्योम्नि तस्य परं स्थानमानन्तमथ लक्ष्यते ॥ १४.४२.५८ ॥
இவ்வுலகில் இந்த முக்குணங்களையும் ஐந்து பூதங்களையும் யார் வென்றானோ, அவனுக்கு வானில் உயர்ந்த, எல்லையற்ற இடம் காணப்படுகிறது.
14.42.59
पञ्चेन्द्रियमहाकूलां मनःस्रोतोभयावहाम् ।
नदीं मोहह्रदां तीर्त्वा कामक्रोधावुभौ जयेत् ॥ १४.४२.५९ ॥
ஐந்து புலன்கள் பெரிய கரைகளாய், மனத்தின் ஓட்டம் பயம் தருவதாய், மோகம் குளங்களாய் உள்ள அந்த நதியைக் கடந்து, காமம் கோபம் ஆகிய இரண்டையும் வெல்ல வேண்டும்.
14.42.60
स सर्वदोषनिर्मुक्तस्ततः पश्यति तत्परम् ।
मनो मनसि सन्धाय पश्यन्नात्मानमात्मनि ॥ १४.४२.६० ॥
அவன் எல்லாக் குற்றங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு, பின் அந்த உயர்ந்ததைக் காண்கிறான். மனத்தை மனத்தில் நிறுத்தி, ஆன்மாவைத் தன்னுள் காண்கிறான்.
14.42.61
सर्ववित्सर्वभूतेषु द्रक्ष्यत्यात्मानमात्मनि ।
एकधा बहुधा चैव विकुर्वाणस्ततस्ततः ॥ १४.४२.६१ ॥
அனைத்தையும் அறிந்தவன் எல்லா உயிரினங்களிலும் தன்னுள் இருக்கும் ஆன்மாவைக் காண்பான். ஒரே வடிவிலும் பல வடிவங்களிலும் அவன் மீண்டும் மீண்டும் தோன்றுகிறான்.
14.42.62
ध्रुवं पश्यति रूपाणि दीपाद्दीपशतं यथा ।
स वै विष्णुश्च मित्रश्च वरुणोऽग्निः प्रजापतिः ॥ १४.४२.६२ ॥
ஒரு விளக்கிலிருந்து நூறு விளக்குகள் ஏற்றப்படுவது போல, அவன் உறுதியாக பல வடிவங்களைக் காண்கிறான். அவனே விஷ்ணு, மித்திரன், வருணன், அக்னி, பிரஜாபதி.
14.42.63
स हि धाता विधाता च स प्रभुः सर्वतोमुखः ।
हृदयं सर्वभूतानां महानात्मा प्रकाशते ॥ १४.४२.६३ ॥
அவனே தாதா, விதாதா. எங்கும் முகம் கொண்ட அந்த பிரபு அவனே. அனைத்து உயிர்களின் இதயமாக மகத்தான ஆன்மா ஒளிர்கிறது.
14.42.64
तं विप्रसङ्घाश्च सुरासुराश्च ।
यक्षाः पिशाचाः पितरो वयांसि।
रक्षोगणा भूतगणाश्च सर्वे ।
महर्षयश्चैव सदा स्तुवन्ति ॥ १४.४२.६४ ॥
அவனை அந்தணர் கூட்டங்களும், தேவர்களும் அசுரர்களும், யக்ஷர்களும் பிசாசர்களும், பித்ருக்களும், பறவைகளும், ராக்ஷஸக் கூட்டங்களும், பூதக் கூட்டங்களும், அனைத்து மகரிஷிகளும் எப்போதும் துதிக்கின்றனர்.