મહાભારત · અધ્યાય 14.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.47.1
संन्यासं तप इत्याहुर्वृद्धा निश्चितवादिनः ।
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥ १४.४७.१ ॥
નિશ્ચિત વચન બોલનારા વૃદ્ધો સંન્યાસને તપ કહે છે; બ્રહ્મયોનિમાં સ્થિત બ્રાહ્મણો જ્ઞાનને જ પરમ બ્રહ્મ જાણે છે.
14.47.2
अतिदूरात्मकं ब्रह्म वेदविद्याव्यपाश्रयम् ।
निर्द्वन्द्वं निर्गुणं नित्यमचिन्त्यगुणमुत्तमम् ॥ १४.४७.२ ॥
બ્રહ્મ અતિદૂર સ્વરૂપવાળું છે, વેદવિદ્યાને આશ્રિત છે; તે દ્વંદ્વરહિત, નિર્ગુણ, નિત્ય, અચિંત્ય ગુણોવાળું અને ઉત્તમ છે.
14.47.3
ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत्परम् ।
निर्णिक्तमनसः पूता व्युत्क्रान्तरजसोऽमलाः ॥ १४.४७.३ ॥
જ્ઞાન અને તપથી જ ધીરો તે પરમને જુએ છે; જેમનું મન નિર્મળ, પવિત્ર, રજોગુણથી પર અને નિષ્કલંક છે.
14.47.4
तपसा क्षेममध्वानं गच्छन्ति परमेश्वरम् ।
संन्यासनिरता नित्यं ये च ब्रह्मविदो जनाः ॥ १४.४७.४ ॥
તપથી તેઓ કલ્યાણકારી માર્ગે પરમેશ્વરને પામે છે; જેઓ સદા સંન્યાસમાં રત છે અને જેઓ બ્રહ્મવેત્તા છે તે લોકો.
14.47.5
तपः प्रदीप इत्याहुराचारो धर्मसाधकः ।
ज्ञानं वै परमं विद्यात्संन्यासं तप उत्तमम् ॥ १४.४७.५ ॥
તપને દીપ કહે છે, આચાર ધર્મને સાધનારો છે; જ્ઞાનને પરમ જાણવું જોઈએ, સંન્યાસ એ ઉત્તમ તપ છે.
14.47.6
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात् ।
सर्वभूतस्थमात्मानं स सर्वविदिहोच्यते ॥ १४.४७.६ ॥
પણ જે તત્ત્વનિશ્ચયથી નિરાબાધ જ્ઞાન જાણે છે, સર્વ ભૂતોમાં સ્થિત આત્માને જાણે છે, તે જ અહીં સર્વજ્ઞ કહેવાય છે.
14.47.7
यो विद्वान्सहवासं च विवासं चैव पश्यति ।
तथैवेकत्वनानात्वे स दुःखात्प्रतिमुच्यते ॥ १४.४७.७ ॥
જે વિદ્વાન સહવાસ અને વિયોગને જુએ છે, તેમજ એકત્વ અને નાનાત્વને પણ જુએ છે, તે દુઃખથી મુક્ત થાય છે.
14.47.8
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदवमन्यते ।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.४७.८ ॥
જે કંઈ પણ ઇચ્છતો નથી અને કંઈ પણ તિરસ્કારતો નથી, તે આ લોકમાં રહીને જ બ્રહ્મભાવને યોગ્ય બને છે.
14.47.9
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्व भूतविधानवित् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४७.९ ॥
પ્રધાન, ગુણ અને તત્ત્વ જાણનાર, સર્વ ભૂતોનું વિધાન જાણનાર, મમતા અને અહંકારથી રહિત મુક્ત થાય છે; આમાં સંશય નથી.
14.47.10
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च ।
निर्गुणं नित्यमद्वन्द्वं प्रशमेनैव गच्छति ॥ १४.४७.१० ॥
દ્વંદ્વરહિત, નમસ્કારરહિત અને સ્વધાકારરહિત તે શાંતિથી જ નિર્ગુણ, નિત્ય, અદ્વંદ્વને પામે છે.
14.47.11
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम् ।
उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४७.११ ॥
ગુણમય બધાં કર્મો, શુભ અને અશુભ છોડીને, સત્ય અને અસત્ય બંનેને છોડીને જીવ મુક્ત થાય છે; આમાં સંશય નથી.
14.47.12
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् ।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियान्तरकोटरः ॥ १४.४७.१२ ॥
અવ્યક્ત બીજમાંથી ઉત્પન્ન, બુદ્ધિરૂપ થડવાળો, મહાન, મહાહંકાર જેની ડાળીઓ છે, ઇન્દ્રિયોના અંદરના કોટરોવાળો.
14.47.13
महाभूतविशाखश्च विशेषप्रतिशाखवान् ।
सदापत्रः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः ॥ १४.४७.१३ ॥
મહાભૂતો જ જેની શાખાઓ છે, જેને વિશેષ પ્રતિશાખાઓ છે, જેને સદા પાંદડાં અને સદા ફૂલ છે, અને જે શુભ-અશુભ ફળોનો ઉદય કરે છે.
14.47.14
आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः ।
एनं छित्त्वा च भित्त्वा च तत्त्वज्ञानासिना बुधः ॥ १४.४७.१४ ॥
આ બ્રહ્મવૃક્ષ સર્વ ભૂતોની આજીવિકા છે અને સનાતન છે. બુદ્ધિમાન તત્ત્વજ્ઞાનની તલવારથી તેને છેદીને અને ભેદીને.
14.47.15
हित्वा सङ्गमयान्पाशान्मृत्युजन्मजरोदयान् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४७.१५ ॥
મૃત્યુ, જન્મ અને જરાને ઉત્પન્ન કરનારા આસક્તિના પાશોને ત્યજીને, મમતારહિત અને અહંકારરહિત પુરુષ મુક્ત થાય છે; એમાં સંશય નથી.
14.47.16
द्वाविमौ पक्षिणौ नित्यौ संक्षेपौ चाप्यचेतनौ ।
एताभ्यां तु परो योन्यश्चेतनावान्स उच्यते ॥ १४.४७.१६ ॥
આ બે પક્ષીઓ નિત્ય છે, સંક્ષેપરૂપ છે અને અચેતન પણ છે. આ બંનેથી પર જે શ્રેષ્ઠ ચેતનાવાન મૂળ છે, તે જ કહેવાય છે.
14.47.17
अचेतनः सत्वसङ्ख्याविमुक्तः ।
सत्त्वात्परं चेतयतेऽन्तरात्मा।
स क्षेत्रवित्सर्वसङ्ख्यातबुद्धि-
र्गुणातिगो मुच्यते सर्वपापैः ॥ १४.४७.१७ ॥
જે અચેતન છે, સત્ત્વ-સંખ્યાથી મુક્ત છે; સત્ત્વથી પર જે અંતરાત્મા ચેતે છે, તે ક્ષેત્રજ્ઞ છે. જેની બુદ્ધિએ સર્વને સમજી લીધું છે, જે ગુણાતીત છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.