महाभारत · अध्याय 14.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.47.1
संन्यासं तप इत्याहुर्वृद्धा निश्चितवादिनः ।
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥ १४.४७.१ ॥
निश्चित बोलणारे वृद्ध संन्यासाला तप म्हणतात; ब्रह्मयोनीत स्थित ब्राह्मण ज्ञानालाच परम ब्रह्म जाणतात.
14.47.2
अतिदूरात्मकं ब्रह्म वेदविद्याव्यपाश्रयम् ।
निर्द्वन्द्वं निर्गुणं नित्यमचिन्त्यगुणमुत्तमम् ॥ १४.४७.२ ॥
ब्रह्म अतिदूर स्वरूपाचे आहे, वेदविद्येवर आश्रित आहे; ते द्वंद्वरहित, निर्गुण, नित्य, अचिंत्य गुणांचे आणि उत्तम आहे.
14.47.3
ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत्परम् ।
निर्णिक्तमनसः पूता व्युत्क्रान्तरजसोऽमलाः ॥ १४.४७.३ ॥
ज्ञानाने आणि तपाने च धीर लोक ते परम पाहतात; ज्यांचे मन निर्मळ, पवित्र, रजोगुण पार केलेले आणि निष्कलंक आहे.
14.47.4
तपसा क्षेममध्वानं गच्छन्ति परमेश्वरम् ।
संन्यासनिरता नित्यं ये च ब्रह्मविदो जनाः ॥ १४.४७.४ ॥
तपाने ते कल्याणकारक मार्गाने परमेश्वराला प्राप्त होतात; जे सदा संन्यासात रत असतात आणि जे ब्रह्मवेत्ते आहेत ते लोक.
14.47.5
तपः प्रदीप इत्याहुराचारो धर्मसाधकः ।
ज्ञानं वै परमं विद्यात्संन्यासं तप उत्तमम् ॥ १४.४७.५ ॥
तपाला दीप म्हणतात, आचार धर्म साधणारा आहे; ज्ञानालाच परम जाणावे, संन्यास हे उत्तम तप आहे.
14.47.6
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात् ।
सर्वभूतस्थमात्मानं स सर्वविदिहोच्यते ॥ १४.४७.६ ॥
जो तत्त्वनिश्चयाने निराबाध ज्ञान जाणतो, सर्व भूतांमध्ये स्थित आत्म्याला जाणतो, तोच येथे सर्वज्ञ म्हटला जातो.
14.47.7
यो विद्वान्सहवासं च विवासं चैव पश्यति ।
तथैवेकत्वनानात्वे स दुःखात्प्रतिमुच्यते ॥ १४.४७.७ ॥
जो विद्वान सहवास आणि वियोग पाहतो, तसेच एकत्व आणि नानात्व पाहतो, तो दुःखातून मुक्त होतो.
14.47.8
यो न कामयते किञ्चिन्न किञ्चिदवमन्यते ।
इह लोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.४७.८ ॥
जो कशाचीही इच्छा करत नाही आणि कशाचाही अपमान करत नाही, तोच या लोकात राहूनही ब्रह्मभावासाठी योग्य ठरतो.
14.47.9
प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्व भूतविधानवित् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४७.९ ॥
प्रधान, गुण आणि तत्त्व जाणणारा, सर्वभूतांचे विधान जाणणारा, ममता आणि अहंकार नसलेला मुक्त होतो; यात संशय नाही.
14.47.10
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च ।
निर्गुणं नित्यमद्वन्द्वं प्रशमेनैव गच्छति ॥ १४.४७.१० ॥
द्वंद्वरहित, नमस्काररहित आणि स्वधाकाररहित असा तो शांतीनेच निर्गुण, नित्य, अद्वंद्वाला प्राप्त होतो.
14.47.11
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम् ।
उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४७.११ ॥
गुणमय सर्व कर्म, शुभ आणि अशुभ सोडून, सत्य आणि असत्य दोन्ही सोडून जीव मुक्त होतो; यात संशय नाही.
14.47.12
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् ।
महाहङ्कारविटप इन्द्रियान्तरकोटरः ॥ १४.४७.१२ ॥
अव्यक्त बीजापासून उत्पन्न झालेला, बुद्धी हे ज्याचे खोड असलेला, महान, महाहंकार ज्याच्या फांद्या असलेला, इंद्रियांच्या आतील पोकळ्या असलेला.
14.47.13
महाभूतविशाखश्च विशेषप्रतिशाखवान् ।
सदापत्रः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः ॥ १४.४७.१३ ॥
महाभूते ही ज्याची शाखा असून ज्याला विशेष प्रतिशाखा आहेत, ज्याला सदैव पाने आणि सदैव फुले आहेत, आणि जो शुभ-अशुभ फळांचा उदय करतो.
14.47.14
आजीव्यः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः ।
एनं छित्त्वा च भित्त्वा च तत्त्वज्ञानासिना बुधः ॥ १४.४७.१४ ॥
हा ब्रह्मवृक्ष सर्व भूतांना उपजीविका असून सनातन आहे. बुद्धिमान पुरुष तत्त्वज्ञानाच्या तलवारीने याला छेदून व भेदून.
14.47.15
हित्वा सङ्गमयान्पाशान्मृत्युजन्मजरोदयान् ।
निर्ममो निरहङ्कारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४७.१५ ॥
मृत्यू, जन्म आणि जरा निर्माण करणारे आसक्तीचे पाश सोडून, ममत्वरहित व अहंकाररहित पुरुष मुक्त होतो; यात संशय नाही.
14.47.16
द्वाविमौ पक्षिणौ नित्यौ संक्षेपौ चाप्यचेतनौ ।
एताभ्यां तु परो योन्यश्चेतनावान्स उच्यते ॥ १४.४७.१६ ॥
हे दोन पक्षी नित्य आहेत, संक्षेप रूप आहेत आणि अचेतनही आहेत. या दोहोंच्या पलीकडील जो श्रेष्ठ चेतनावान उगम, तोच म्हटला जातो.
14.47.17
अचेतनः सत्वसङ्ख्याविमुक्तः ।
सत्त्वात्परं चेतयतेऽन्तरात्मा।
स क्षेत्रवित्सर्वसङ्ख्यातबुद्धि-
र्गुणातिगो मुच्यते सर्वपापैः ॥ १४.४७.१७ ॥
जो अचेतन आहे, सत्त्वसंख्येपासून मुक्त आहे; सत्त्वाच्या पलीकडे जो अन्तरात्मा चेतन होतो, तो क्षेत्रज्ञ होय. ज्याची बुद्धी सर्व जाणते, जो गुणातीत आहे, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.