મહાભારત · અધ્યાય 14.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.49.1
को वा स्विदिह धर्माणामनुष्ठेयतमो मतः ।
व्याहतामिव पश्यामो धर्मस्य विविधां गतिम् ॥ १४.४९.१ ॥
અહીં ધર્મોમાંથી કયું આચરણ સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે? ધર્મની વિવિધ ગતિ અમને પરસ્પરવિરોધી દેખાય છે.
14.49.2
ऊर्द्ध्वं देहाद्वदन्त्येके नैतदस्तीति चापरे ।
केचित्संशयितं सर्वं निःसंशयमथापरे ॥ १४.४९.२ ॥
શરીરથી પર કંઈક છે એમ કેટલાક કહે છે; એવું નથી એમ બીજા કહે છે. કેટલાક બધું સંશયાસ્પદ માને છે, અને બીજા નિઃસંશય માને છે.
14.49.3
अनित्यं नित्यमित्येके नास्त्यस्तीत्यपि चापरे ।
त्रिधेत्येके द्विधेत्येके व्याकीर्णमिति चापरे ॥ १४.४९.३ ॥
તે અનિત્ય એમ કેટલાક, નિત્ય એમ કેટલાક કહે છે; નથી એમ કેટલાક, છે એમ બીજા કહે છે. ત્રિવિધ એમ કેટલાક, દ્વિવિધ એમ કેટલાક, અને વિખરાયેલું એમ બીજા કહે છે.
14.49.4
मन्यन्ते ब्राह्मणा एव ब्रह्मज्ञास्तत्त्वदर्शिनः ।
एकमेके पृथक्चान्ये बहुत्वमिति चापरे ॥ १४.४९.४ ॥
બ્રહ્મજ્ઞ અને તત્ત્વદર્શી બ્રાહ્મણો જ તેને માને છે. કેટલાક તેને એક, કેટલાક જુદું, અને બીજા અનેક માને છે.
14.49.5
देशकालावुभौ केचिन्नैतदस्तीति चापरे ।
जटाजिनधराश्चान्ये मुण्डाः केचिदसंवृताः ॥ १४.४९.५ ॥
દેશ અને કાળ બંને છે એમ કેટલાક, નથી એમ કેટલાક, અને તે નથી એમ બીજા કહે છે. કેટલાક જટા અને મૃગચર્મ ધારણ કરે છે, બીજા મુંડિત, અને કેટલાક વસ્ત્રહીન હોય છે.
14.49.6
अश्नानं केचिदिच्छन्ति स्नानमप्यपरे जनाः ।
मन्यन्ते ब्राह्मणा देवा ब्रह्मज्ञास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १४.४९.६ ॥
કેટલાક સ્નાન ન કરવાનું ઇચ્છે છે, અને બીજા સ્નાન કરવાનું. બ્રહ્મજ્ઞ અને તત્ત્વદર્શી બ્રાહ્મણોને તેઓ દેવ માને છે.
14.49.7
आहारं केचिदिच्छन्ति केचिच्चानशने रताः ।
कर्म केचित्प्रशंसन्ति प्रशान्ति चापरे जनाः ॥ १४.४९.७ ॥
કેટલાક લોકો આહારની ઇચ્છા રાખે છે, અને કેટલાક ઉપવાસમાં રત રહે છે. કેટલાક કર્મની પ્રશંસા કરે છે, અને બીજા શાંતિની.
14.49.8
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्भोगान्पृथग्विधान् ।
धनानि केचिदिच्छन्ति निर्धनत्वमथापरे।
उपास्य साधनं त्वेके नैतदस्तीति चापरे ॥ १४.४९.८ ॥
કેટલાક મોક્ષની પ્રશંસા કરે છે, અને કેટલાક વિવિધ ભોગોની. કેટલાક ધનની ઇચ્છા રાખે છે, અને બીજા નિર્ધનતાની. કેટલાક સાધનની ઉપાસના કરે છે, અને બીજા કહે છે કે 'આ નથી'.
14.49.9
अहिंसानिरताश्चान्ये केचिद्धिंसापरायणाः ।
पुण्येन यशसा चान्ये नैतदस्तीति चापरे ॥ १४.४९.९ ॥
કેટલાક અહિંસામાં રત છે, અને કેટલાક હિંસામાં પરાયણ છે. કેટલાક પુણ્ય અને યશથી, અને બીજા કહે છે કે 'આ નથી'.
14.49.10
सद्भावनिरताश्चान्ये केचित्संशयिते स्थिताः ।
दुःखादन्ये सुखादन्ये ध्यानमित्यपरे जनाः ॥ १४.४९.१० ॥
કેટલાક સદ્ભાવમાં રત છે, અને કેટલાક સંશયમાં સ્થિત છે. કેટલાક દુઃખથી, અને બીજા સુખથી. બીજા લોકો કહે છે કે 'ધ્યાન જ'.
14.49.11
यज्ञ इत्यपरे विप्राः प्रदानमिति चापरे ।
तपस्त्वन्ये प्रशंसन्ति स्वाध्यायमपरे जनाः ॥ १४.४९.११ ॥
કેટલાક બ્રાહ્મણો યજ્ઞ કહે છે, અને બીજા દાન કહે છે. કેટલાક તપની પ્રશંસા કરે છે, અને બીજા સ્વાધ્યાયની.
14.49.12
ज्ञानं संन्यासमित्येके स्वभावं भूतचिन्तकाः ।
सर्वमेके प्रशंसन्ति न सर्वमिति चापरे ॥ १४.४९.१२ ॥
કેટલાક જ્ઞાનને સંન્યાસ કહે છે; ભૂતચિંતકો સ્વભાવની (પ્રશંસા કરે છે). કેટલાક સર્વની પ્રશંસા કરે છે, અને બીજા કહે છે કે 'સર્વ નહીં'.
14.49.13
एवं व्युत्थापिते धर्मे बहुधा विप्रबोधिते ।
निश्चयं नाधिगच्छामः श्रेयः किमिति सत्तम ॥ १४.४९.१३ ॥
આ રીતે ધર્મ અનેક પ્રકારે વિચલિત અને વિપ્રોએ મૂંઝવેલો થયો છે; શ્રેય શું છે તે નિશ્ચય અમને મળતો નથી, હે સત્તમ.
14.49.14
इदं श्रेय इदं श्रेय इत्येवं व्युस्थितो जनः ।
यो हि यस्मिन्रतो धर्म स तं पूजयते सदा ॥ १४.४९.१४ ॥
'આ જ શ્રેય છે, આ જ શ્રેય છે' એમ કહીને લોકો જુદા જુદા પડ્યા છે. જે જેમાં રત છે, તે હંમેશા તેની જ પૂજા કરે છે.
14.49.15
तेन नोऽविहिता प्रज्ञा मनश्च बहुलीकृतम् ।
एतदाख्यातमिच्छामः श्रेयः किमिति सत्तम ॥ १४.४९.१५ ॥
તેથી અમારી પ્રજ્ઞા નિશ્ચિત થઈ નથી અને મન પણ અનેક ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. શ્રેય શું છે તે આ વર્ણવવામાં આવે એવી અમારી ઇચ્છા છે, હે સત્તમ.
14.49.16
अतः परं तु यद्गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ।
सत्वक्षेत्रज्ञयोश्चापि सम्बन्धः केन हेतुना ॥ १४.४९.१६ ॥
આ પછી જે ગુહ્ય છે તે તમે કહેવા યોગ્ય છો: સત્ત્વ અને ક્ષેત્રજ્ઞનો સંબંધ કયા હેતુથી છે?
14.49.17
एवमुक्तः स तैर्विप्रैर्भगवाँल्लोकभावनः ।
तेभ्यः शशंस धर्मात्मा याथातथ्येन बुद्धिमान् ॥ १४.४९.१७ ॥
તે વિપ્રોએ આમ કહેતાં, લોકોના પાલક ભગવાન, ધર્માત્મા અને બુદ્ધિમાન તેમણે તેમને યથાર્થ રીતે કહ્યું.