महाभारत · अध्याय 14.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.49.1
को वा स्विदिह धर्माणामनुष्ठेयतमो मतः ।
व्याहतामिव पश्यामो धर्मस्य विविधां गतिम् ॥ १४.४९.१ ॥
येथे धर्मांपैकी कोणाचे आचरण सर्वश्रेष्ठ मानले जाते? धर्माची विविध गती आम्हाला परस्परविरोधी दिसते.
14.49.2
ऊर्द्ध्वं देहाद्वदन्त्येके नैतदस्तीति चापरे ।
केचित्संशयितं सर्वं निःसंशयमथापरे ॥ १४.४९.२ ॥
शरीराच्या पलीकडे काहीतरी आहे असे काही म्हणतात; ते नाही असे इतर म्हणतात. काहीजण सर्व काही संशयास्पद मानतात, तर इतर निःसंशय मानतात.
14.49.3
अनित्यं नित्यमित्येके नास्त्यस्तीत्यपि चापरे ।
त्रिधेत्येके द्विधेत्येके व्याकीर्णमिति चापरे ॥ १४.४९.३ ॥
ते अनित्य असे काहीजण, नित्य असे काहीजण म्हणतात; नाही असे काहीजण, आहे असे इतर म्हणतात. त्रिविध असे काहीजण, द्विविध असे काहीजण, आणि विखुरलेले असे इतर म्हणतात.
14.49.4
मन्यन्ते ब्राह्मणा एव ब्रह्मज्ञास्तत्त्वदर्शिनः ।
एकमेके पृथक्चान्ये बहुत्वमिति चापरे ॥ १४.४९.४ ॥
ब्रह्मज्ञ आणि तत्त्वदर्शी ब्राह्मणच हे मानतात. काहीजण ते एक, काहीजण वेगळे, आणि इतर अनेक मानतात.
14.49.5
देशकालावुभौ केचिन्नैतदस्तीति चापरे ।
जटाजिनधराश्चान्ये मुण्डाः केचिदसंवृताः ॥ १४.४९.५ ॥
देश आणि काल दोन्ही आहेत असे काहीजण, नाहीत असे काहीजण, आणि ते नाही असे इतर म्हणतात. काहीजण जटा व मृगचर्म धारण करतात, इतर मुंडित-मस्तक, आणि काही वस्त्रहीन असतात.
14.49.6
अश्नानं केचिदिच्छन्ति स्नानमप्यपरे जनाः ।
मन्यन्ते ब्राह्मणा देवा ब्रह्मज्ञास्तत्त्वदर्शिनः ॥ १४.४९.६ ॥
काहीजण स्नान न करण्याची इच्छा करतात, तर इतर स्नानाची. ब्रह्मज्ञ आणि तत्त्वदर्शी ब्राह्मणांना ते देव मानतात.
14.49.7
आहारं केचिदिच्छन्ति केचिच्चानशने रताः ।
कर्म केचित्प्रशंसन्ति प्रशान्ति चापरे जनाः ॥ १४.४९.७ ॥
काही लोक आहाराची इच्छा करतात, तर काही लोक उपवासात रमलेले असतात. काही कर्माची प्रशंसा करतात, तर इतर लोक शांतीची प्रशंसा करतात.
14.49.8
केचिन्मोक्षं प्रशंसन्ति केचिद्भोगान्पृथग्विधान् ।
धनानि केचिदिच्छन्ति निर्धनत्वमथापरे।
उपास्य साधनं त्वेके नैतदस्तीति चापरे ॥ १४.४९.८ ॥
काही लोक मोक्षाची प्रशंसा करतात, तर काही नाना प्रकारच्या भोगांची. काही धनाची इच्छा करतात, तर इतर निर्धनतेची. काही साधनाची उपासना करतात, तर इतर म्हणतात 'हे नाही'.
14.49.9
अहिंसानिरताश्चान्ये केचिद्धिंसापरायणाः ।
पुण्येन यशसा चान्ये नैतदस्तीति चापरे ॥ १४.४९.९ ॥
काही लोक अहिंसेत रमलेले आहेत, तर काही हिंसेत आसक्त आहेत. काही पुण्याने व यशाने, तर इतर म्हणतात 'हे नाही'.
14.49.10
सद्भावनिरताश्चान्ये केचित्संशयिते स्थिताः ।
दुःखादन्ये सुखादन्ये ध्यानमित्यपरे जनाः ॥ १४.४९.१० ॥
काही लोक सद्भावात रमलेले आहेत, तर काही संशयात स्थिर आहेत. काही दुःखातून, तर इतर सुखातून. इतर म्हणतात 'ध्यान हेच'.
14.49.11
यज्ञ इत्यपरे विप्राः प्रदानमिति चापरे ।
तपस्त्वन्ये प्रशंसन्ति स्वाध्यायमपरे जनाः ॥ १४.४९.११ ॥
काही ब्राह्मण यज्ञ म्हणतात, तर काही दान म्हणतात. काही तपाची प्रशंसा करतात, तर इतर स्वाध्यायाची.
14.49.12
ज्ञानं संन्यासमित्येके स्वभावं भूतचिन्तकाः ।
सर्वमेके प्रशंसन्ति न सर्वमिति चापरे ॥ १४.४९.१२ ॥
काही लोक ज्ञानालाच संन्यास म्हणतात; भूतांचा विचार करणारे स्वभावाची (प्रशंसा करतात). काही सर्वांची प्रशंसा करतात, तर इतर म्हणतात 'सर्व नाही'.
14.49.13
एवं व्युत्थापिते धर्मे बहुधा विप्रबोधिते ।
निश्चयं नाधिगच्छामः श्रेयः किमिति सत्तम ॥ १४.४९.१३ ॥
अशा प्रकारे धर्म अनेक प्रकारांनी डळमळीत केला गेला आणि विप्रांनी भ्रमित केला, तेव्हा श्रेय काय हे आम्हाला निश्चित होत नाही, हे सत्तमा.
14.49.14
इदं श्रेय इदं श्रेय इत्येवं व्युस्थितो जनः ।
यो हि यस्मिन्रतो धर्म स तं पूजयते सदा ॥ १४.४९.१४ ॥
'हेच श्रेय, हेच श्रेय' असे म्हणत लोक विभागले गेले आहेत. जो ज्यात रत असतो, तो नेहमी त्यालाच पूजतो.
14.49.15
तेन नोऽविहिता प्रज्ञा मनश्च बहुलीकृतम् ।
एतदाख्यातमिच्छामः श्रेयः किमिति सत्तम ॥ १४.४९.१५ ॥
म्हणून आमची प्रज्ञा स्थिर झालेली नाही आणि मनही अनेक भागांत विभागले गेले आहे. श्रेय काय, हे आम्हाला सांगितले जावे अशी आमची इच्छा आहे, हे सत्तमा.
14.49.16
अतः परं तु यद्गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ।
सत्वक्षेत्रज्ञयोश्चापि सम्बन्धः केन हेतुना ॥ १४.४९.१६ ॥
यानंतर जे गुह्य आहे ते आपणच सांगण्यास योग्य आहात: सत्त्व आणि क्षेत्रज्ञ यांचा संबंध कोणत्या हेतूने आहे?
14.49.17
एवमुक्तः स तैर्विप्रैर्भगवाँल्लोकभावनः ।
तेभ्यः शशंस धर्मात्मा याथातथ्येन बुद्धिमान् ॥ १४.४९.१७ ॥
त्या विप्रांनी असे विचारल्यावर, लोकांचे पालक भगवान, धर्मात्मा आणि बुद्धिमान त्यांनी त्यांना यथार्थपणे सांगितले.