ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.54.1
ब्रूहि केशव तत्त्वेन त्वमध्यात्ममनिन्दितम् ।
श्रुत्वा श्रेयोऽभिधास्यामि शापं वा ते जनार्दन ॥ १४.५४.१ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੱਤ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ। ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਕਹਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ।
14.54.2
तमो रजश्च सत्वं च विद्धि भावान्मदाश्रयान् ।
स्थितिसृष्टिलयाध्यक्षो विष्णुब्रह्मेशसंज्ञितः ॥ १४.५४.२ ॥
ਤਮਸ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਭਾਵ ਜਾਣੋ। ਸਥਿਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਅਧਿਅਕਸ਼, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਈਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.54.3
कदाचित्तमसा रुद्रो विष्णुः सत्त्वगुणे स्थितः ।
रजस्यपि तथा ब्रह्मा स्वगुणान्यगुणानुभौ ॥ १४.५४.३ ॥
ਕਦੇ ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਰੁਦਰ, ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
14.54.4
प्रणवात्मा च शब्दादींस्त्रिगुणात्मा चराचरम् ।
तथा रुद्रान्वसून्वाऽपि विद्धि मत्प्रभवान्द्विज ॥ १४.५४.४ ॥
ਪ੍ਰਣਵ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋ ਹੈ, ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜ।
14.54.5
मयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतेषु चाप्यहम् ।
स्थित इत्यभिजानीहि मा ते भूदत्र संशयः ॥ १४.५४.५ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ।
14.54.6
तथा दैत्यगणान्सर्वान्यक्षगन्धर्वराक्षसान् ।
नागानप्सरसश्चैव विद्धि मत्प्रभवान्द्विज ॥ १४.५४.६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੈਂਤ-ਗਣਾਂ, ਯੱਖਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਦਵਿਜ।
14.54.7
सदसच्चैव यत्प्राहुरव्यक्तं व्यक्तमेव च ।
अक्षरं च क्षरं चैव सर्वमेतन्मदात्मकम् ॥ १४.५४.७ ॥
ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ, ਅਵਿਅਕਤ ਤੇ ਵਿਅਕਤ, ਅਖਰ ਤੇ ਖਰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
14.54.8
ये चाश्रमेषु वै धर्माश्चतुर्षु विहिता मुने ।
वैदिकानि च कर्माणि विद्धि सर्वं मदात्मकम् ॥ १४.५४.८ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਿਤ ਜੋ ਧਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਹਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਜਾਣ।
14.54.9
असच्च सच्चैव च यद्विश्वं सदसतः परम् ।
ततः परतरं नास्ति देवदेवात्सनातनात् ॥ १४.५४.९ ॥
ਅਸਤ, ਸਤ ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਉਹ ਸਤ-ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ — ਸਨਾਤਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
14.54.10
ओंकारप्रभवान्वेदान्विद्धि मां त्वं भृगूद्वह ।
यूपं सोमं चरुं होमं त्रिदशाप्यायनं मखे ॥ १४.५४.१० ॥
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਓਅੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਜਾਣ। ਯੂਪ, ਸੋਮ, ਚਰੁ, ਹੋਮ, ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣ।
14.54.11
होतारमपि हव्यं च विद्धिं मां भृगुनन्दन ।
अध्वर्युः कल्पकृच्चापि हविः परमसंस्कृतम् ॥ १४.५४.११ ॥
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੋਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹਵਯ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ। ਅਧਵਰਯੂ ਅਤੇ ਕਲਪਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹਵਿ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ।
14.54.12
उद्गाता चापि मां स्तौति गीतघोषैर्महाध्वरे ।
प्रायश्चित्तेषु मां ब्रह्मञ्शान्तिमङ्गलवाचकाः ॥ १४.५४.१२ ॥
ਮਹਾਯੱਗ ਵਿੱਚ ਉਦਗਾਤਾ ਗੀਤ-ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਵਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.54.13
स्तुवन्ति विश्वकर्माणं सततं द्विजसत्तम ।
मम विद्धि सुतं धर्ममग्रजं द्विजसत्तम ॥ १४.५४.१३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।
14.54.14
मानसं दयितं विप्र सर्वभूतदयात्मकम् ।
तत्राहं वर्तमानैश्च निवृत्तैश्चैव मानवैः ॥ १४.५४.१४ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਪਿਆਰਾ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।
14.54.15
बह्वीः संसरमाणो वै योनीर्वर्तामि सत्तम ।
लोकसरंक्षणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च ॥ १४.५४.१५ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਅਨੇਕਾਂ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ।
14.54.16
तैस्तैर्वेषैश्च रूपैश्च त्रिषु लोकेषु भार्गव ।
अहं विष्णुरहं ब्रह्मा शक्रोऽथ प्रभवाप्ययः ॥ १४.५४.१६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਸਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਹਾਂ; ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਲੈ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
14.54.17
भूतग्रामस्य सर्वस्य स्रष्टा संहार एव च ।
अधर्मे वर्तमानानां सर्वेषामहमच्युतः ॥ १४.५४.१७ ॥
ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ਕ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਸਭ ਲਈ ਮੈਂ ਅਚਯੁਤ ਹਾਂ।
14.54.18
धर्मस्य सेतुं बध्नामि चलिते चलिते युगे ।
तास्ता योनीः प्रविश्याहं प्रजानां हितकाम्यया ॥ १४.५४.१८ ॥
ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਡੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹਾਂ; ਪਰਜਾ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ)।
14.54.19
यदा त्वहं देवयोनौ वर्तामि भृगुनन्दन ।
तदाऽहं देववत्सर्वमाचरामि न संशयः ॥ १४.५४.१९ ॥
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੇਵਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
14.54.20
यदा गन्धर्वयोनौ तु वर्तामि भृगुनन्दन ।
तदा गन्धर्ववच्चेष्टा सर्वाश्चेष्टामि भार्गव ॥ १४.५४.२० ॥
ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗੰਧਰਵ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
14.54.21
नागयोनौ यदा चैव तदा वर्तामि नागवत् ।
यक्षराक्षसयोन्योस्तु यथावद्विचराम्यहम् ॥ १४.५४.२१ ॥
ਨਾਗ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਦ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਯੱਖ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯਥਾਯੋਗ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ।
14.54.22
मानुष्ये वर्तमाने तु कृपणं याचिता मया ।
न च ते जातसम्मोहा वचोऽगृह्णन्त मोहिताः ॥ १४.५४.२२ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੀਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ।
14.54.23
भयं च महदुद्दिश्य त्रासिताः कुरवो मया ।
क्रुद्धेन भूत्वा तु पुर्यथावदनुदर्शिताः ॥ १४.५४.२३ ॥
ਵੱਡਾ ਭੈ ਦਿਖਾ ਕੇ ਮੈਂ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਸਿਤ ਕੀਤਾ; ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਦਿਖਾਇਆ।
14.54.24
तेऽधर्मेणेह संयुक्ताः परीताःक कालधर्मणा ।
धर्मेण निहता युद्धे गताः स्वर्गं न संशयः ॥ १४.५४.२४ ॥
ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕਾਲ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
14.54.25
लोकेषु पाण्डवाश्चैव गताः ख्यातिं द्विजोत्तम ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १४.५४.२५ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।