મહાભારત · અધ્યાય 14.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.55.1
अभिजानामि जगतः कर्तारं त्वां जनार्दन ।
नूनं भवत्प्रसादोऽयमिति मे नास्ति संशयः ॥ १४.५५.१ ॥
હે જનાર્દન! જગતના કર્તા આપ જ છો એ હું જાણું છું. નિશ્ચય જ આ આપની કૃપા છે, એમાં મને કોઈ સંશય નથી.
14.55.2
चित्तं च सुप्रसन्नं मे त्वद्भावगतमच्युत ।
विनिवृत्तश्च मे कोप इति विद्धि परंतप ॥ १४.५५.२ ॥
હે અચ્યુત! આપના સ્વભાવમાં લીન થયેલું મારું મન અત્યંત પ્રસન્ન છે; મારો ક્રોધ શાંત થઈ ગયો છે એમ જાણો, હે શત્રુતાપક!
14.55.3
यदि त्वनुग्रहं कञ्चित्त्वत्तोऽर्हामि जनार्दन ।
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपं वैष्णवं तन्निदर्शय ॥ १४.५५.३ ॥
હે જનાર્દન! આપના તરફથી જો કોઈ કૃપાને હું યોગ્ય હોઉં, તો આપનું તે વૈષ્ણવ રૂપ જોવાની મારી ઇચ્છા છે; તે મને બતાવો.
14.55.4
ततः स तस्मै प्रीतात्मा दर्शयामास तद्वपुः ।
शाश्वतं वैष्णवं धीमान्ददृशे यद्धनंजयः ॥ १४.५५.४ ॥
ત્યારે તેમણે પ્રસન્ન મનથી તેને પોતાનું તે શાશ્વત વૈષ્ણવ શરીર બતાવ્યું, જે બુદ્ધિમાન ધનંજયે પણ જોયું હતું.
14.55.5
स ददर्श महात्मानं विश्वरूपं महाभुजम् ।
सहस्रसूर्यप्रतिमं दीप्तिमत्पावकोपमम्।
सर्वमाकाशमावृत्य तिष्ठन्तं सर्वतोमुखम् ॥ १४.५५.५ ॥
તેણે તે મહાત્માને વિશ્વરૂપમાં જોયા—મહાભુજ, હજાર સૂર્ય સમાન, પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા, સમગ્ર આકાશને આવરીને ઊભેલા, સર્વતોમુખ.
14.55.6
तद्दृष्ट्वा परमं रूपं विष्णोर्वैष्णवमद्भुतम् ।
विस्मयं च ययौ विप्रस्तं दृष्ट्वा परमेश्वरम् ॥ १४.५५.६ ॥
વિષ્ણુનું તે પરમ, અદ્ભુત વૈષ્ણવ રૂપ જોઈને, તે પરમેશ્વરને જોઈને તે બ્રાહ્મણ વિસ્મયને પામ્યો.
14.55.7
नमोनमस्ते सर्वात्मन्नारायण परात्मक ।
परमात्मन्पद्मनाभ पुण्डरीकाक्ष माधव ॥ १४.५५.७ ॥
સર્વાત્મા, નારાયણ, પરાત્મા, તમને નમસ્કાર, નમસ્કાર. હે પરમાત્મા, પદ્મનાભ, પુંડરીકાક્ષ, માધવ!
14.55.8
हिरण्यगर्भरूपाय संसारोत्तारणाय च ।
पुरुषाय पुराणाय शान्तश्यामाय ते नमः ॥ १४.५५.८ ॥
હિરણ્યગર્ભરૂપ, સંસારથી ઉદ્ધાર કરનાર, પુરુષ, પુરાણ, શાંત-શ્યામ, તમને નમસ્કાર.
14.55.9
अविद्यातिमिरादित्यं भवव्याधिमहौषधिम् ।
संसारार्णवसारं त्वां प्रणमामि गतिर्भव ॥ १४.५५.९ ॥
અવિદ્યાના અંધકારના સૂર્ય, ભવરોગની મહાઔષધિ, સંસારસાગરના સાર એવા તમને હું પ્રણામ કરું છું; મારી ગતિ બનો.
14.55.10
सर्ववेदैकवेद्याय सर्ववेदमयाय च ।
वासुदेवाय नित्याय नमो भक्तप्रियाय ते ॥ १४.५५.१० ॥
સર્વ વેદોથી એક જ જાણવા યોગ્ય, સર્ વેદમય, વાસુદેવ, નિત્ય, ભક્તપ્રિય, તમને નમસ્કાર.
14.55.11
दयया दुःखमोहान्मां सुमुद्धर्तुमिहार्हसि ।
कर्मभिर्बहुभिः पापैर्बद्धं पाहि जनार्दन ॥ १४.५५.११ ॥
કરુણાથી દુઃખ અને મોહમાંથી મને સારી રીતે ઉદ્ધારવું તને યોગ્ય છે. અનેક કર્મો અને પાપોથી બંધાયેલા મને રક્ષ, હે જનાર્દન.
14.55.12
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वकसम्भव ।
पद्म्यां ते पृथिवी व्याप्ता शिरसा चावृतं नभः ॥ १४.५५.१२ ॥
હે વિશ્વકર્મા, તમને નમસ્કાર હો. હે વિશ્વાત્મા, હે વિશ્વસંભવ! તમારા પગથી પૃથ્વી વ્યાપ્ત છે અને માથાથી આકાશ આવૃત છે.
14.55.13
द्यावापृथिव्योर्यन्मध्यं जठरेण तवावृतम् ।
भुजाभ्यामावृताश्चाशास्त्वमिदं सर्वमच्युत ॥ १४.५५.१३ ॥
હે અચ્યુત! દ્યુલોક અને પૃથ્વી વચ્ચેનો અવકાશ તમારા ઉદરથી ભરેલો છે, અને દિશાઓ તમારી ભુજાઓથી ઘેરાયેલી છે; આ બધું તમે જ છો.
14.55.14
संहरस्व पुनर्देव रूपमक्षय्यमुत्तमम् ।
पुनस्त्वां स्वेन रूपेण द्रष्टुमिच्छामि शाश्वतम् ॥ १४.५५.१४ ॥
હે દેવ! આ અક્ષય અને ઉત્તમ રૂપને ફરીથી સંહરી લો. તમારા શાશ્વત સ્વરૂપમાં ફરી તમને જોવા ઇચ્છું છું.
14.55.15
तमुवाच प्रसन्नात्मा गोविन्दो जनमेजय ।
वरं वृणीष्वेति तदा तमुदङ्कोऽब्रवीदिदम्। ॥ १४.५५.१५ ॥
હે જનમેજય! ત્યારે પ્રસન્ન હૃદયવાળા ગોવિંદે તેને કહ્યું, 'વર માગ.' ત્યારે ઉત્તંકે તેમને આ કહ્યું.
14.55.16
पर्याप्त एष एवाद्य वरस्त्वत्तो महाद्युते ।
यत्ते रूपमिदं कृष्ण पश्यामि प्रभवाप्ययम् ॥ १४.५५.१६ ॥
હે મહાતેજસ્વી! આજે તમારી પાસેથી આ જ વર મારા માટે પૂરતો છે; હે કૃષ્ણ, ઉત્પત્તિ અને લયવાળું તમારું આ રૂપ હું જોઈ રહ્યો છું.
14.55.17
तमब्रकवीत्पुनः कृष्णो मा त्वमत्र विचारय। ॥ १४.५५.१७ ॥
ત્યારે કૃષ્ણે તેને ફરીથી કહ્યું, 'આ વિષયમાં તું વિચાર ન કર.'
14.55.18
अवश्यं करणीयं च यद्येतन्मन्यसे विभो ।
तोयमिच्छामि यत्रेष्टं मरुष्वेतद्धि दुर्लभम् ॥ १४.५५.१८ ॥
હે વિભો! આ કરવું આવશ્યક છે એમ જો તમે માનતા હો, તો મને ઇષ્ટ એવું પાણી હું ઇચ્છું છું; રણમાં તો આ ખરેખર દુર્લભ છે.
14.55.19
ततः संहृत्य तत्तेजः प्रोवाचोदङ्कमीश्वरः ।
एष्टव्ये सति चिन्त्योऽहमित्युक्त्वा द्वारकां ययौ ॥ १४.५५.१९ ॥
પછી ઈશ્વરે પોતાનું તેજ સંહરીને ઉદંકને કહ્યું, "જરૂર પડે ત્યારે મારું સ્મરણ કરજે" એમ કહીને તે દ્વારકા ગયા.
14.55.20
ततः कदाचिद्भगवानुदङ्कस्तोयकाङ्क्षया ।
तृषितः परिचक्राम मरौ सस्मार चाच्युतम् ॥ १४.५५.२० ॥
પછી એક વખત ભગવાન ઉદંક પાણીની ઇચ્છાથી તરસ્યા થઈ રણમાં ફર્યા અને અચ્યુતનું સ્મરણ કર્યું.
14.55.21
ततो दिग्वाससं धीमान्मातङ्गं मलपङ्किनम् ।
अपश्यत मरौ तस्मिञ्श्वयूथपरिवारितम् ॥ १४.५५.२१ ॥
પછી બુદ્ધિમાન ઉદંકે રણમાં દિગંબર, મેલથી ખરડાયેલા, કૂતરાઓના ટોળાથી ઘેરાયેલા એક માતંગને જોયો.
14.55.22
भीषणं बद्धनिस्त्रिंशं बाणकार्मुकधारिणम् ।
तस्याधःस्रोतसोऽपश्यद्वारि भूरि द्विजोत्तमः ॥ १४.५५.२२ ॥
ભયંકર, તલવાર બાંધેલો, બાણ-ધનુષ્ય ધારણ કરેલો તેના નીચેના પ્રવાહમાં દ્વિજોત્તમે પુષ્કળ પાણી જોયું.
14.55.23
स्मरन्नेव च तं प्राह मातङ्गः प्रहसन्निव ।
एह्युदङ्क प्रतीच्छस्व मत्तो वारि भृगूद्वह।
कृपा हि मे सुमहती त्वां दृष्ट्वा तृट्समाश्रितम् ॥ १४.५५.२३ ॥
તેને યાદ કરતાં જ માતંગે હસતાં હોય તેમ કહ્યું, "આવ ઉદંક, મારી પાસેથી પાણી લે, હે ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ! તરસ્યા તને જોઈને મને ઘણી દયા આવે છે."
14.55.24
इत्युक्तस्तेन स मुनिस्तत्तोयं नाभ्यनन्दन ।
चिक्षेप च स तं धीमान्वाग्भिरुग्राभिरच्युतम्। ॥ १४.५५.२४ ॥
તેણે એમ કહેતાં એ મુનિએ તે પાણી સ્વીકાર્યું નહીં; અને એ બુદ્ધિમાને અચ્યુત (માતંગ)ને કઠોર વચનોથી ધિક્કાર્યો.
14.55.25
पुनःपुनश्च मातङ्ग पिबस्वेति तमब्रवीत् ।
न चापिबत्स सक्रोधः क्षुभितेनान्तरात्मना ॥ १४.५५.२५ ॥
તેણે વારંવાર કહ્યું, 'હે માતંગ, પી.' પણ ક્રોધથી, અંતરાત્મા ક્ષુબ્ધ થયેલો તે પીતો ન હતો.
14.55.26
स तथा निश्चयात्तेन प्रत्याख्यातो महात्मना ।
श्वभिः सह महाराज तत्रैवान्तरधीयत ॥ १४.५५.२६ ॥
મહાત્માએ નિશ્ચયપૂર્વક એમ નકારેલો તે, હે મહારાજ, કૂતરાઓ સાથે ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
14.55.27
उदङ्कस्तं तथा दृष्ट्वा ततो व्रीडितमानसः ।
मेने प्रलब्धमात्मानं कृष्णेनामित्रघातिना ॥ १४.५५.२७ ॥
ઉદંકે તેને તેવી રીતે જોઈને, લજ્જિત મનથી વિચાર્યું કે શત્રુઘાતી કૃષ્ણે મને છેતર્યો છે.
14.55.28
अथ तेनैव मार्गेण शङ्कचक्रगदाधरः ।
आजगाम महाबाहुरुदङ्कश्चैनमब्रवीत् ॥ १४.५५.२८ ॥
ત્યારે તે જ માર્ગે શંખ, ચક્ર, ગદા ધારણ કરનાર મહાબાહુ આવ્યા; ઉદંકે તેમને કહ્યું.
14.55.29
न युक्तं तादृशं दातुं त्वया पुरुषसत्तम ।
सलिलं विप्रमुख्येभ्यो मातङ्गस्रोतसा विभो ॥ १४.५५.२९ ॥
હે પુરુષોત્તમ, હે વિભુ, મતંગના પ્રવાહનું એવું પાણી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને આપવું તમને યોગ્ય નથી.
14.55.30
इत्युक्तवचनं तं तु महाबुद्धिर्जनार्दनः ।
उदङ्कं श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ १४.५५.३० ॥
આમ કહેલા ઉદંકને મહાબુદ્ધિ જનાર્દને કોમળ વાણીથી સાંત્વન આપતાં આ કહ્યું.
14.55.31
यादृशेनेह रूपेण योग्यं दातुं धृतेन वै ।
तादृशं खलु ते दत्तं यच्च त्वं नावबुध्यथाः ॥ १४.५५.३१ ॥
અહીં યોગ્ય રૂપે જે આપવા યોગ્ય હતું તે જ તને ખરેખર આપવામાં આવ્યું છે; પણ તું સમજ્યો નહિ.
14.55.32
मया त्वदर्थमुक्तो वै वज्रपाणिः पुरंदरः ।
उदङ्कायामृतं देहि तोयरूपमिति प्रभुः ॥ १४.५५.३२ ॥
તારા માટે વજ્રપાણિ પુરંદરને મેં કહ્યું હતું; પ્રભુએ કહ્યું, 'ઉદંકને જળરૂપે અમૃત આપ'.
14.55.33
स मामुवाच देवेन्द्र न मर्त्योऽमर्त्यतां व्रजेत् ।
अन्यमस्मै वरं देहीत्यसकृद्भृगुनन्दन ॥ १४.५५.३३ ॥
તેણે મને કહ્યું, 'હે દેવેન્દ્ર, મર્ત્ય અમરત્વ ન પામે; તેને બીજું વરદાન આપ.' હે ભૃગુનંદન, એ વાત તેણે વારંવાર કહી.
14.55.34
अमृतं देयमित्येव मयोक्तः स शचीपतिः ।
स मां प्रसाद्य देवेन्द्रः पुनरेवेदमब्रवीत् ॥ १४.५५.३४ ॥
'અમૃત અવશ્ય આપવું જોઈએ' એમ મેં કહ્યું; ત્યારે શચીપતિ દેવેન્દ્રે મને પ્રસન્ન કરીને ફરી આમ કહ્યું.
14.55.35
यदि देयमवश्यं वै मातङ्गोऽहं महामते ।
भूत्वाऽमृतं प्रदास्यामि भार्गवाय महात्मने ॥ १४.५५.३५ ॥
જો અવશ્ય આપવું જ હોય તો, હે મહામતિ, હું માતંગ બનીને ભાર્ગવ મહાત્માને અમૃત આપીશ.
14.55.36
यद्येवं प्रतिगृह्णाति भार्गवोऽमृतमद्य वै ।
प्रदातुमेष गच्छामि भार्गवस्यामृतं विभो।
प्रत्याख्यातस्त्वहं तेन दास्यामि न कथञ्चन ॥ १४.५५.३६ ॥
જો ભાર્ગવ આજે આ રીતે અમૃત સ્વીકારે, તો હે વિભો, હું ભાર્ગવને અમૃત આપવા જાઉં છું. પરંતુ તેણે મને તિરસ્કાર્યો છે; તેથી હું કોઈ રીતે નહીં આપું.
14.55.37
स तथा समयं कृत्वा तेन रूपेण वासवः ।
उपस्थितस्त्वया चापि प्रत्याख्यातोऽमृतं ददत्।
चाण्डालरूपी भगवान्सुमहांस्ते व्यतिक्रमः ॥ १४.५५.३७ ॥
આ રીતે કરાર કરીને તે રૂપે વાસવ આવ્યા હતા. અમૃત આપતા હતા ત્યારે તેં પણ તેમને નકાર્યા. ચાંડાલરૂપી ભગવાન, આ તારો મોટો અપરાધ છે.
14.55.38
यत्तु शक्यं मया कर्तुं भूय एव तवेप्सितम् ।
तोयेप्सां तव दुर्धर्षां करिष्ये सफलामहम् ॥ १४.५५.३८ ॥
પણ જે મારાથી શક્ય છે, તે તારી ઇચ્છા માટે ફરીથી હું કરીશ. તારી દુર્ધર્ષ જળ-ઇચ્છાને હું સફળ બનાવીશ.
14.55.39
येष्वहःसु च ते ब्रह्मन्सलिलेप्सा भविष्यति ।
तदा मरौ भविष्यन्ति जलपूर्णाः पयोधराः ॥ १४.५५.३९ ॥
હે બ્રાહ્મણ, જે દિવસોમાં તને જળની ઇચ્છા થશે, ત્યારે મરુભૂમિમાં જળથી ભરેલા મેઘ હશે.
14.55.40
रसवच्च प्रदास्यन्ति तोयं ते भृगुनन्दन ।
उदङ्गमेघा इत्युक्ताः ख्यातिं यास्यन्ति चापि ते ॥ १४.५५.४० ॥
હે ભૃગુનંદન, તેઓ તને રસપૂર્ણ જળ આપશે. 'ઉદંગ-મેઘ' તરીકે ઓળખાતા તેઓ તારી ખ્યાતિ પણ પામશે.
14.55.41
इत्युक्तः प्रीतिमान्विप्रः कृष्णेन स बभूव ह ।
अद्याप्युदङ्कमेघाश्च मरौ वर्षन्ति भारत ॥ १४.५५.४१ ॥
કૃષ્ણે આમ કહેતાં તે વિપ્ર પ્રસન્ન થયા. હે ભારત, આજે પણ ઉદંક મેઘો મરુભૂમિમાં વરસે છે.