મહાભારત · અધ્યાય 14.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.57.1
स तं दृष्ट्वा तथाभूतं राजानं घोरदर्शनम् ।
दीर्घश्मश्रुधरं नॄणां शोणितेन समुक्षितम् ॥ १४.५७.१ ॥
તેણે તે રાજાને તેવી સ્થિતિમાં જોયો; ભયંકર રૂપવાળો, લાંબી દાઢી ધારણ કરેલો, મનુષ્યોના લોહીથી ભીંજાયેલો.
14.57.2
चकार न व्यथां विप्रो राजा त्वेनमथाब्रवीत् ।
प्रत्युत्थाय महातेजा भयकर्ता यमोपमः ॥ १४.५७.२ ॥
તે બ્રાહ્મણ જરા પણ વિચલિત ન થયો; પરંતુ મહાતેજસ્વી રાજા, ભય ઉપજાવનાર અને યમ સમાન, ઊભો થઈને તેને બોલ્યો.
14.57.3
दिष्ट्या त्वमसि कल्याण षष्ठे काले ममान्तिकम् ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य सम्प्राप्तो द्विजसत्तम ॥ १४.५७.३ ॥
સદ્ભાગ્યે તું, હે કલ્યાણ, છઠ્ઠા સમયે મારી પાસે આવ્યો છે; ભોજન શોધી રહેલા મારી પાસે, હે દ્વિજોત્તમ, તું આવી પહોંચ્યો છે.
14.57.4
राजन्गुर्वर्थिनं विद्धि चरन्तं मामिहागतम् ।
न च गुर्वर्थमुद्युक्तं हिंस्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १४.५७.४ ॥
હે રાજન્, ગુરુદક્ષિણાની ઇચ્છાથી ફરતો હું અહીં આવ્યો છું એમ જાણ; અને ગુરુદક્ષિણા માટે પ્રયત્નશીલ માણસને જ્ઞાનીઓ હિંસા યોગ્ય કહેતા નથી.
14.57.5
षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम ।
न शक्यस्त्वं समुत्स्रष्टुं क्षुधितेन मयाऽद्य वै ॥ १४.५७.५ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, છઠ્ઠા સમયે મારો આહાર નિયત છે; આજે ભૂખ્યો એવો હું તને છોડવા સમર્થ નથી.
14.57.6
एवमस्तु महाराजि समयः क्रियतां तु मे ।
गुर्वर्थमभिनिर्वर्त्य पुनरेष्यामि ते वशम् ॥ १४.५७.६ ॥
એમ જ થાઓ, હે મહારાજ; પરંતુ મારા માટે એક શરત રાખો: ગુરુદક્ષિણા પૂરી કરીને હું ફરી તમારા વશમાં આવીશ.
14.57.7
संश्रुतश्च मया योऽर्थो गुरवे राजसत्तम ।
त्वदधीनः स राजेन्द्र तं त्वां भिक्षे नरेश्वर ॥ १४.५७.७ ॥
હે રાજશ્રેષ્ઠ, ગુરુ માટે મેં જે વચન આપ્યું હતું તે કાર્ય તમારા પર આધારિત છે. હે રાજેન્દ્ર, નરેશ્વર, તેના માટે જ હું તમારી યાચના કરું છું.
14.57.8
ददासि विप्रमुख्येभ्यस्त्वं हि रत्नानि नित्यदा ।
दाता च त्वं नरव्याघ्र पात्रभूतः क्षिताविह।
पात्रं प्रतिग्रहे चापि विद्धि मां नृपसत्तम ॥ १४.५७.८ ॥
તમે હંમેશાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને રત્નો દાન કરો છો. હે નરવ્યાઘ્ર, આ પૃથ્વી પર તમે દાતા અને પાત્ર પણ છો. હે નૃપશ્રેષ્ઠ, દાન સ્વીકારવા માટે મને પણ પાત્ર જાણો.
14.57.9
उपाहृत्य गुरोरर्थं त्वदायत्तमरिंदम ।
समयेनेह राजेन्द्र पुनरेष्यामि ते वशम् ॥ १४.५७.९ ॥
હે અરિંદમ, ગુરુ માટેની વસ્તુ લાવીને, જે તમારા અધીન છે, હે રાજેન્દ્ર, આ કરાર મુજબ હું ફરી તમારા વશમાં આવીશ.
14.57.10
सत्यं ते प्रतिजानामि नात्र मिथ्या कथञ्चन ।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥ १४.५७.१० ॥
હું તમને સત્યની જ પ્રતિજ્ઞા કરું છું; આમાં કોઈ પણ રીતે અસત્ય નથી. મેં પહેલાં ક્યારેય અસત્ય બોલ્યું નથી, મજાકમાં પણ નહીં; તો પછી બીજું કેવી રીતે હોય?
14.57.11
यदि मत्तस्तवायत्तो गुर्वर्थः कृत एव सः ।
यदि चास्ति प्रतिग्राह्यं साम्प्रतं तद्वदस्व मे ॥ १४.५७.११ ॥
મારા દ્વારા તમારા અધીન ગુરુનું કાર્ય થયું હોય, અને હવે સ્વીકારવા યોગ્ય કંઈ હોય, તો તે મને કહો.
14.57.12
प्रतिग्राह्यो मतो मे त्वं सदैव पुरुषर्षभ ।
सोहं त्वामनुसम्प्राप्तो भिक्षितुं मणिकुण्डले ॥ १४.५७.१२ ॥
હે પુરુષર્ષભ, મારા મત પ્રમાણે તમે જ સદા સ્વીકારવા યોગ્ય છો. તેથી હું હવે મણિકુંડળ માગવા તમારી પાસે આવ્યો છું.
14.57.13
पत्न्यास्ते मम विप्रर्षे उचिते मणिकुण्डले ।
वरयार्थं त्वमन्यं वै तं ते दास्यामि सुव्रत ॥ १४.५७.१३ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, મારી પત્નીને યોગ્ય એ મણિકુંડળ છે. હે સુવ્રત, તેના બદલે બીજો વર માગો; તે હું તમને આપીશ.
14.57.14
अलं ते व्यपदेशेन प्रमाणं यदि ते वयम् ।
प्रयच्छ कुण्डले मह्यं सत्यवाग्भव पार्थिव ॥ १४.५७.१४ ॥
બહાનાં બસ કરો. જો તમે અમને પ્રમાણ માનતા હો, તો મને કુંડળ આપો. હે રાજન્, સત્યવાદી બનો.
14.57.15
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्राजा तमुदङ्कं पुनर्वचः ।
गच्छ मद्वचनाद्देवीं ब्रूहि देहीति सत्तम ॥ १४.५७.१५ ॥
એમ કહેવાતાં રાજાએ ઉતંકને ફરી કહ્યું: "હે સત્તમ, મારા કહેવાથી દેવી પાસે જાઓ અને કહો, 'આપો'."
14.57.16
सैवमुक्ता त्वया नूनं मद्वाक्येन शुचिव्रता ।
प्रदास्यति द्विजश्रेष्ठ कुण्डले ते न संशयः ॥ १४.५७.१६ ॥
તમે મારા કહેવાથી એમ કહેશો, તો શુચિવ્રતા તે ચોક્કસ તમને કુંડળ આપશે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એમાં શંકા નથી.
14.57.17
क्व पत्नी भवतः शक्या मया द्रष्टुं नरेश्वर ।
स्वयं वाऽपि भवान्पत्नीं किमर्थं नोपसर्पति ॥ १४.५७.१७ ॥
હે નરેશ્વર, તમારી પત્ની ક્યાં છે, શું હું તેને જોઈ શકું? અથવા તમે પોતે તમારી પત્ની પાસે કેમ જતા નથી?
14.57.18
तां द्रक्ष्यति भवानद्य कास्मिंश्चिद्वननिर्झरे ।
षष्ठे काले न हि मया सा शक्या द्रष्टुमद्य वै ॥ १४.५७.१८ ॥
તમે આજે કોઈ વનઝરણા પાસે તેને જોશો. છઠ્ઠા કાળે મારાથી આજે તેને જોવી શક્ય નથી.
14.57.19
उदङ्कस्तु तथोक्तः स जगाम भरतर्षभ ।
मदयन्तीं च दृष्ट्वा स ज्ञापयत्स्वप्रयोजनम् ॥ १४.५७.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ રીતે કહેવાયેલા ઉત્તંક ગયા. મદયંતીને જોઈને તેમણે પોતાનો હેતુ જણાવ્યો.
14.57.20
सौदासवचनं श्रुत्वा ततः सा पृथुलोचना ।
प्रत्युवाच महावुद्धिमुदङ्कं जनमेजय ॥ १४.५७.२० ॥
સૌદાસના વચન સાંભળીને પછી તે વિશાળ નેત્રોવાળી, હે જનમેજય, મહાબુદ્ધિ ઉત્તંકને બોલી.
14.57.21
एवमेतन्महाब्रह्मन्नानृतं वदसेऽनघ ।
अभिज्ञानं तु किञ्चित्त्वं समानयितुमर्हसि ॥ १४.५७.२१ ॥
હે મહાબ્રાહ્મણ, હે નિષ્પાપ, તમે કહો છો તે આમ જ છે; તમે અસત્ય બોલતા નથી. પરંતુ તમારે કોઈ ઓળખચિહ્ન લાવવું જોઈએ.
14.57.22
इमे हि दिव्ये मणिकुण्डले मे ।
देवाश्च यक्षाश्च महर्षयश्च।
तैस्तैरुपायैरपहर्तुकामा-
श्छिद्रेषु नित्यं परितर्कयन्ति ॥ १४.५७.२२ ॥
આ દિવ્ય મણિ-કુંડળ મારાં છે. દેવો, યક્ષો અને મહર્ષિઓ પણ વિવિધ ઉપાયોથી તે ચોરવા ઇચ્છે છે અને અવસરની રાહ જોતા રહે છે.
14.57.23
निक्षिप्तमेतद्भुवि पन्नगास्तु ।
रत्नं समासाद्य परामृशेयुः।
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं सुराश्च ।
निद्रावशाद्वा परिधर्षयेयुः ॥ १४.५७.२३ ॥
આ રત્ન ભૂમિ પર મૂકેલું હોય તો નાગો તેને પામીને સ્પર્શ કરશે; યક્ષો અને દેવો પણ અશુદ્ધ હાથે ઉપાડીને અથવા નિદ્રાને વશ થઈને તેના પર હુમલો કરી શકે છે.
14.57.24
छिद्रेष्वेतेष्विमे नित्यं ह्रियते द्विजसत्तम ।
देवराक्षसनागानामप्रमत्तेनि धार्यते ॥ १४.५७.२४ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ અવકાશોમાં તે સદા હરાઈ જાય છે; દેવો, રાક્ષસો અને નાગોથી બચાવવા સાવધ રહીને તેને ધારણ કરવી પડે છે.
14.57.25
एते दिवापि भासेते रात्रौ च द्विजसत्तम ।
नक्तं नक्षत्रताराणां प्रभामाक्षिप्य वर्ततः ॥ १४.५७.२५ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, આ દિવસે પણ ચમકે છે અને રાત્રે પણ ચમકે છે. રાત્રે નક્ષત્રો અને તારાઓની પ્રભાને ઝાંખી પાડીને આ રહે છે.
14.57.26
एते ह्यामुच्य भगन्क्षुत्पिपासाभयं कुतः ।
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च भयं जातु न विद्यते ॥ १४.५७.२६ ॥
હે ભગવન્, આ ધારણ કરનારને ભૂખ-તરસનો ભય ક્યાંથી? ઝેર, અગ્નિ અને હિંસક પશુઓથી પણ ક્યારેય ભય રહેતો નથી.
14.57.27
ह्रस्वेन चैते आमुक्ते भवतो ह्रस्वके तदा ।
अनुरूपेण चामुक्ते जायेते तत्प्रमाणके ॥ १४.५७.२७ ॥
નાનો પહેરે ત્યારે આ તારા માટે ત્યારે નાના બને છે; યોગ્ય રીતે પહેરે ત્યારે તે જ માપના થાય છે.
14.57.28
एवंविधे ममैते वै कुण्डले परमार्चिते ।
त्रिषु लोकेषु विज्ञाते तदभिज्ञानमानय ॥ १४.५७.२८ ॥
આવાં મારાં આ કુંડળ અત્યંત પૂજનીય છે, ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે. તેમની ઓળખ માટે તે ઓળખચિહ્ન લાવ.