महाभारत · अध्याय 14.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.57.1
स तं दृष्ट्वा तथाभूतं राजानं घोरदर्शनम् ।
दीर्घश्मश्रुधरं नॄणां शोणितेन समुक्षितम् ॥ १४.५७.१ ॥
त्याने त्या राजाला अशा स्थितीत पाहिले; भयंकर रूप असलेला, लांब दाढी धारण केलेला, माणसांच्या रक्ताने भिजलेला.
14.57.2
चकार न व्यथां विप्रो राजा त्वेनमथाब्रवीत् ।
प्रत्युत्थाय महातेजा भयकर्ता यमोपमः ॥ १४.५७.२ ॥
तो ब्राह्मण विचलित झाला नाही; पण महातेजस्वी राजा, भय निर्माण करणारा आणि यमासारखा, उठून त्याला म्हणाला.
14.57.3
दिष्ट्या त्वमसि कल्याण षष्ठे काले ममान्तिकम् ।
भक्ष्यं मृगयमाणस्य सम्प्राप्तो द्विजसत्तम ॥ १४.५७.३ ॥
सुदैवाने तू, हे कल्याणा, सहाव्या वेळी माझ्याजवळ आला आहेस; भक्ष्य शोधणाऱ्या माझ्याजवळ, हे द्विजश्रेष्ठा, तू येऊन पोहोचला आहेस.
14.57.4
राजन्गुर्वर्थिनं विद्धि चरन्तं मामिहागतम् ।
न च गुर्वर्थमुद्युक्तं हिंस्यमाहुर्मनीषिणः ॥ १४.५७.४ ॥
हे राजा, गुरुदक्षिणेची इच्छा करीत फिरत मी येथे आलो आहे हे जाण; आणि गुरुदक्षिणेसाठी प्रयत्नशील माणसाला ज्ञानी लोक हिंसा करण्यायोग्य म्हणत नाहीत.
14.57.5
षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम ।
न शक्यस्त्वं समुत्स्रष्टुं क्षुधितेन मयाऽद्य वै ॥ १४.५७.५ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, सहाव्या वेळी माझा आहार ठरलेला आहे; आज भुकेलेल्या मला तुला सोडणे शक्य नाही.
14.57.6
एवमस्तु महाराजि समयः क्रियतां तु मे ।
गुर्वर्थमभिनिर्वर्त्य पुनरेष्यामि ते वशम् ॥ १४.५७.६ ॥
तसेच होवो, हे महाराजा; पण माझ्यासाठी एक अट ठरवावी: गुरुदक्षिणा पूर्ण करून मी पुन्हा तुझ्या स्वाधीन येईन.
14.57.7
संश्रुतश्च मया योऽर्थो गुरवे राजसत्तम ।
त्वदधीनः स राजेन्द्र तं त्वां भिक्षे नरेश्वर ॥ १४.५७.७ ॥
हे राजश्रेष्ठा, गुरूसाठी मी दिलेले वचन असलेले ते कार्य तुझ्यावर अवलंबून आहे. हे राजेंद्रा, नरेश्वरा, त्यासाठीच मी तुझी याचना करतो.
14.57.8
ददासि विप्रमुख्येभ्यस्त्वं हि रत्नानि नित्यदा ।
दाता च त्वं नरव्याघ्र पात्रभूतः क्षिताविह।
पात्रं प्रतिग्रहे चापि विद्धि मां नृपसत्तम ॥ १४.५७.८ ॥
तू नेहमी श्रेष्ठ ब्राह्मणांना रत्ने दान देतोस. हे नरव्याघ्रा, या पृथ्वीवर तू दाता आणि पात्रही आहेस. हे नृपश्रेष्ठा, दान स्वीकारण्यास मलाही पात्र समज.
14.57.9
उपाहृत्य गुरोरर्थं त्वदायत्तमरिंदम ।
समयेनेह राजेन्द्र पुनरेष्यामि ते वशम् ॥ १४.५७.९ ॥
हे अरिंदमा, गुरूसाठीची वस्तू आणून, जी तुझ्या अधीन आहे, हे राजेंद्रा, या करारानुसार मी पुन्हा तुझ्या स्वाधीन होईन.
14.57.10
सत्यं ते प्रतिजानामि नात्र मिथ्या कथञ्चन ।
अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा ॥ १४.५७.१० ॥
मी तुला सत्याचीच प्रतिज्ञा करतो; यात कोणत्याही प्रकारे असत्य नाही. मी यापूर्वी कधी असत्य बोललो नाही, खेळातही नाही; मग वेगळे कसे होईल?
14.57.11
यदि मत्तस्तवायत्तो गुर्वर्थः कृत एव सः ।
यदि चास्ति प्रतिग्राह्यं साम्प्रतं तद्वदस्व मे ॥ १४.५७.११ ॥
माझ्याकडून तुझ्या अधीन असलेले गुरूचे कार्य झाले असेल, आणि आता स्वीकारण्याजोगे काही असेल, तर ते मला सांग.
14.57.12
प्रतिग्राह्यो मतो मे त्वं सदैव पुरुषर्षभ ।
सोहं त्वामनुसम्प्राप्तो भिक्षितुं मणिकुण्डले ॥ १४.५७.१२ ॥
हे पुरुषर्षभा, माझ्या मते तूच नेहमी स्वीकारण्यायोग्य आहेस. म्हणूनच मी आता मण्याची कुंडले मागण्यासाठी तुझ्याकडे आलो आहे.
14.57.13
पत्न्यास्ते मम विप्रर्षे उचिते मणिकुण्डले ।
वरयार्थं त्वमन्यं वै तं ते दास्यामि सुव्रत ॥ १४.५७.१३ ॥
हे विप्रर्षे, माझ्या पत्नीला योग्य अशी ही मणिकुंडले आहेत. हे सुव्रता, त्याऐवजी दुसरा वर मागा; तो मी तुम्हाला देईन.
14.57.14
अलं ते व्यपदेशेन प्रमाणं यदि ते वयम् ।
प्रयच्छ कुण्डले मह्यं सत्यवाग्भव पार्थिव ॥ १४.५७.१४ ॥
सबब सांगणे पुरे. जर तुम्ही आम्हाला प्रमाण मानता, तर मला कुंडले द्या. हे राजा, सत्यवादी व्हा.
14.57.15
इत्युक्तस्त्वब्रवीद्राजा तमुदङ्कं पुनर्वचः ।
गच्छ मद्वचनाद्देवीं ब्रूहि देहीति सत्तम ॥ १४.५७.१५ ॥
असे सांगितल्यावर राजा उतंकांना पुन्हा म्हणाला: "हे सत्तमा, माझ्या सांगण्यावरून देवीकडे जा आणि 'दे' असे सांग."
14.57.16
सैवमुक्ता त्वया नूनं मद्वाक्येन शुचिव्रता ।
प्रदास्यति द्विजश्रेष्ठ कुण्डले ते न संशयः ॥ १४.५७.१६ ॥
तुम्ही माझ्या सांगण्यावरून असे म्हटले, तर ती शुचिव्रता निश्चितच तुम्हाला कुंडले देईल. हे द्विजश्रेष्ठा, यात संशय नाही.
14.57.17
क्व पत्नी भवतः शक्या मया द्रष्टुं नरेश्वर ।
स्वयं वाऽपि भवान्पत्नीं किमर्थं नोपसर्पति ॥ १४.५७.१७ ॥
हे नरेश्वरा, तुमची पत्नी कुठे आहे, मला तिला पाहता येईल का? किंवा तुम्ही स्वतः पत्नीकडे का जात नाही?
14.57.18
तां द्रक्ष्यति भवानद्य कास्मिंश्चिद्वननिर्झरे ।
षष्ठे काले न हि मया सा शक्या द्रष्टुमद्य वै ॥ १४.५७.१८ ॥
तुम्ही आज एखाद्या वनझऱ्याजवळ तिला पाहाल. सहाव्या काळात मला आज तिला पाहता येणार नाही.
14.57.19
उदङ्कस्तु तथोक्तः स जगाम भरतर्षभ ।
मदयन्तीं च दृष्ट्वा स ज्ञापयत्स्वप्रयोजनम् ॥ १४.५७.१९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, असे सांगितल्यावर उत्तंक निघून गेला. मदयंतीला पाहून त्याने आपले प्रयोजन सांगितले.
14.57.20
सौदासवचनं श्रुत्वा ततः सा पृथुलोचना ।
प्रत्युवाच महावुद्धिमुदङ्कं जनमेजय ॥ १४.५७.२० ॥
सौदासाचे वचन ऐकून मग ती विशाल नेत्रांची, हे जनमेजया, महाबुद्धी उत्तंकाला म्हणाली.
14.57.21
एवमेतन्महाब्रह्मन्नानृतं वदसेऽनघ ।
अभिज्ञानं तु किञ्चित्त्वं समानयितुमर्हसि ॥ १४.५७.२१ ॥
हे महाब्राह्मणा, हे निष्पाप, तुम्ही म्हणता ते असेच आहे; तुम्ही खोटे बोलत नाही. पण तुम्ही काही ओळखचिन्ह आणावे.
14.57.22
इमे हि दिव्ये मणिकुण्डले मे ।
देवाश्च यक्षाश्च महर्षयश्च।
तैस्तैरुपायैरपहर्तुकामा-
श्छिद्रेषु नित्यं परितर्कयन्ति ॥ १४.५७.२२ ॥
ही दिव्य मणि-कुंडले माझी आहेत. देव, यक्ष आणि महर्षीसुद्धा विविध उपायांनी ती चोरू इच्छितात आणि संधीसाठी सदैव टपून असतात.
14.57.23
निक्षिप्तमेतद्भुवि पन्नगास्तु ।
रत्नं समासाद्य परामृशेयुः।
यक्षास्तथोच्छिष्टधृतं सुराश्च ।
निद्रावशाद्वा परिधर्षयेयुः ॥ १४.५७.२३ ॥
हे रत्न जमिनीवर ठेवले असता नाग ते मिळवून स्पर्श करतील; यक्ष आणि देवसुद्धा अशुद्ध हातांनी धरून किंवा निद्रेच्या वशाने त्यावर हल्ला करू शकतात.
14.57.24
छिद्रेष्वेतेष्विमे नित्यं ह्रियते द्विजसत्तम ।
देवराक्षसनागानामप्रमत्तेनि धार्यते ॥ १४.५७.२४ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, या संधींमध्ये ही सदैव हरण केली जातात; देव, राक्षस आणि नागांपासून वाचवण्यासाठी सावधपणे ती धारण करावी लागतात.
14.57.25
एते दिवापि भासेते रात्रौ च द्विजसत्तम ।
नक्तं नक्षत्रताराणां प्रभामाक्षिप्य वर्ततः ॥ १४.५७.२५ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, हे दिवसाही प्रकाशतात आणि रात्रीही प्रकाशतात. रात्री नक्षत्रे व ताऱ्यांची प्रभा झाकोळून हे विराजमान राहतात.
14.57.26
एते ह्यामुच्य भगन्क्षुत्पिपासाभयं कुतः ।
विषाग्निश्वापदेभ्यश्च भयं जातु न विद्यते ॥ १४.५७.२६ ॥
हे भगवन्, हे धारण केल्यावर भूक व तहानेचे भय कोठून? विष, अग्नी आणि हिंस्र श्वापदांपासूनही कधी भय उरत नाही.
14.57.27
ह्रस्वेन चैते आमुक्ते भवतो ह्रस्वके तदा ।
अनुरूपेण चामुक्ते जायेते तत्प्रमाणके ॥ १४.५७.२७ ॥
लहानाने धारण केल्यावर हे तुझ्यासाठी तेव्हा लहान होतात; योग्य रीतीने धारण केल्यावर त्याच मापाचे होतात.
14.57.28
एवंविधे ममैते वै कुण्डले परमार्चिते ।
त्रिषु लोकेषु विज्ञाते तदभिज्ञानमानय ॥ १४.५७.२८ ॥
असे हे माझे कुंडल अत्यंत पूजनीय आहेत, त्रिलोकात प्रसिद्ध आहेत. त्यांच्या ओळखीसाठी ती ओळख-खूण आण.