મહાભારત · અધ્યાય 14.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.60.1
श्रुतवानस्मि वार्ष्णेय सङ्ग्रामं परमाद्भुतम् ।
नराणां वदतां पुत्र कथोद्धातेषु नित्यशः ॥ १४.६०.१ ॥
વસુદેવે કહ્યું: હે વાર્ષ્ણેય, પુત્ર, કથા કહેનારા માણસો પાસેથી હું હંમેશાં એ પરમ અદ્ભુત યુદ્ધ વિશે સાંભળતો આવ્યો છું.
14.60.2
त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च कार्यज्ञश्च महाभुजः ।
तस्मात्प्रब्रूहि सङ्ग्रामं याथातथ्येन मेऽनघ ॥ १४.६०.२ ॥
તું પ્રત્યક્ષદર્શી અને કાર્યોનો જ્ઞાતા છે, હે મહાબાહુ. તેથી, હે નિષ્પાપ, એ યુદ્ધ જેવું બન્યું હતું તેવું મને કહે.
14.60.3
यथा तदभवद्युद्धं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिरनुत्तमम् ॥ १४.६०.३ ॥
મહાત્મા પાંડવોનું અને ભીષ્મ, કર્ણ, કૃપ, દ્રોણ, શલ્ય વગેરે સાથેનું એ યુદ્ધ કેવી રીતે થયું, તે અનુપમ હતું.
14.60.4
अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणामनेकशः ।
नानावेषाकृतिमतां नानादेशनिवासिनाम् ॥ १४.६०.४ ॥
અનેક અસ્ત્રોમાં કુશળ, વિવિધ વેશ અને આકૃતિ ધરાવતા, વિવિધ દેશોમાં વસતા અન્ય ક્ષત્રિયો વિશે પણ.
14.60.5
इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षः पित्रा मातुस्तदाऽन्तिके ।
शशंस कुरुवीराणां सङ्ग्रामे निधनं यथा ॥ १४.६०.५ ॥
પિતાએ આમ કહ્યું ત્યારે, માતાની હાજરીમાં કમળનયન (કૃષ્ણ)એ કુરુવીરોનું યુદ્ધમાં મૃત્યુ જેમ થયું હતું તેમ કહ્યું.
14.60.6
अत्यद्भुतानि कर्माणि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।
बहुलत्वान्न सङ्ख्यातुं शक्यान्यब्दशतैरपि ॥ १४.६०.६ ॥
મહાત્મા ક્ષત્રિયોનાં કર્મો અત્યંત અદ્ભુત છે; તેમની અધિકતાને કારણે સો વર્ષમાં પણ તેમની ગણતરી થઈ શકે નહીં.
14.60.7
प्राधान्यतस्तु गदतः समासेनैव मे शृणु ।
कर्माणि पृथिवीशानां यथावदमरद्युते ॥ १४.६०.७ ॥
પરંતુ મુખ્યત્વે સંક્ષેપમાં હું કહું છું, સાંભળ. અમર સમાન તેજસ્વી, પૃથ્વીના સ્વામીઓનાં કર્મો યથાર્થ રીતે સાંભળ.
14.60.8
भीष्मः सेनापतिरभूदेकादशचमूपतिः ।
कौरव्यः कौरवेन्द्राणां देवानामिव पावकिः ॥ १४.६०.८ ॥
ભીષ્મ સેનાપતિ બન્યા, અગિયાર સેનાઓના અધિપતિ, કૌરવવંશી; કૌરવ રાજાઓમાં દેવોમાં અગ્નિપુત્રની જેમ.
14.60.9
शिखण्डी पाण्डुपुत्राणां नेता सप्तचमूपतिः ।
बभूव रक्षितो धीमाञ्श्रीमता सव्यसाचिना ॥ १४.६०.९ ॥
શિખંડી પાંડુપુત્રોના નેતા બન્યા, સાત સેનાઓના અધિપતિ; બુદ્ધિમાન તે શ્રીમાન સવ્યસાચી (અર્જુન) વડે રક્ષિત થયા.
14.60.10
तेषां तदभवद्युद्धं दशाहानि महात्मनाम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च सुमहद्रोमहर्षणम् ॥ १४.६०.१० ॥
તે મહાત્મા કુરુઓ અને પાંડવો વચ્ચે તે યુદ્ધ દસ દિવસ ચાલ્યું; તે અતિ ભયાનક અને રોમાંચ ઉપજાવનારું હતું.
14.60.11
अयुध्यमानं गाङ्गेयं शिखण्डी तं महाद्युतिम् ।
जघान बहुभिर्बाणैः सह गाण्डीवधन्वना ॥ १४.६०.११ ॥
યુદ્ધ ન કરતા ગંગાપુત્ર, તે મહાતેજસ્વીને, શિખંડીએ ગાંડીવધારી (અર્જુન) સાથે મળીને અનેક બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
14.60.12
अकरोत्स ततः कालं शरतल्पगतो मुनिः ।
अयनं दक्षिणं हित्वा सम्प्राप्ते चोत्तरायणे ॥ १४.६०.१२ ॥
ત્યારે શરશય્યા પર પડેલા તે મુનિએ કાળ વિતાવ્યો; દક્ષિણાયન છોડીને, ઉત્તરાયણ આવતા.
14.60.13
ततः सेनापतिरभूद्द्रोणोऽस्त्रविदुषांवरः ।
प्रवीरः कौरवेन्द्रस्य काव्यो दैत्यपतेरिव ॥ १४.६०.१३ ॥
ત્યારે અસ્ત્રવિદોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ કૌરવેન્દ્રના વીર સેનાપતિ બન્યા, દૈત્યપતિના કાવ્ય (શુક્ર) જેવા.
14.60.14
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्नवभिर्द्विजसत्तमः ।
संवृतः समरश्लाघी गुप्तः कृपसुतादिभिः ॥ १४.६०.१४ ॥
બાકીની નવ અક્ષૌહિણી સેનાથી ઘેરાયેલા, યુદ્ધમાં ગર્વ કરનારા દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કૃપના પુત્ર વગેરેથી સુરક્ષિત.
14.60.15
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता पाण्डवानां महास्त्रवित् ।
गुप्तो भीमेन मेधावी मित्रेण वरुणो यथा ॥ १४.६०.१५ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પાંડવોના નેતા બન્યા, મહાસ્ત્રોના જ્ઞાતા; બુદ્ધિમાન ભીમ દ્વારા સુરક્ષિત, જેમ મિત્ર દ્વારા વરુણ.
14.60.16
स च सेनापरिवृतो द्रोणप्रेप्सुर्महामनाः ।
पितुर्निकारान्संस्मृत्य रणे कर्माकरोन्महत् ॥ १४.६०.१६ ॥
સેનાથી ઘેરાયેલા તે મહામનસ્વી, દ્રોણને પામવાની ઇચ્છાથી, પિતાના અપમાનો સ્મરીને રણમાં મહાન કર્મ કરવા લાગ્યા.
14.60.17
तस्मिंस्ते पृथिवीपाला द्रोणपार्षतसङ्गरे ।
नानादिगागता वीराः प्रायशो निधनं गताः ॥ १४.६०.१७ ॥
દ્રોણ-પાર્ષત યુદ્ધમાં, જુદી જુદી દિશાઓથી આવેલા તે પૃથ્વીપાલ વીરો મોટે ભાગે મૃત્યુ પામ્યા.
14.60.18
दिनानि पञ्च तद्युद्धमभूत्परमदारुणम् ।
ततो द्रोणः परिश्रान्तो धृष्टद्युम्नवशं गतः ॥ १४.६०.१८ ॥
તે યુદ્ધ પાંચ દિવસ અત્યંત ભયંકર રહ્યું. પછી દ્રોણ થાકીને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના વશમાં આવ્યા.
14.60.19
ततः सेनापतिरभूत्कर्णो दौर्योधने बले ।
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्वृतः पञ्चभिराहवे ॥ १४.६०.१९ ॥
પછી દુર્યોધનની સેનામાં કર્ણ સેનાપતિ બન્યો; યુદ્ધમાં બાકી રહેલી પાંચ અક્ષૌહિણી સેનાથી તે ઘેરાયેલો હતો.
14.60.20
तिस्रस्तु पाण्डुपुत्राणां चम्वो बीभत्सुपालिताः ।
हतप्रवीरभूयिष्ठा बभूवुः समवस्थिताः ॥ १४.६०.२० ॥
પાંડુપુત્રોની ત્રણ સેનાઓ, જેમની રક્ષા બીભત્સુ (અર્જુન) કરતા હતા, મોટાભાગના વીરો હણાઈ જવાથી ત્યાં ઊભી હતી.
14.60.21
ततः पार्थं समासाद्य पतङ्ग इव पावकम् ।
पञ्चत्वमगमत्सौतिर्द्वितीयेऽहनि दारुणः ॥ १४.६०.२१ ॥
પછી પાર્થ (અર્જુન)ની સામે પહોંચીને, અગ્નિ પાસે પતંગિયાની જેમ, સૂતપુત્ર ભયંકર કર્ણ બીજા દિવસે મૃત્યુ પામ્યો.
14.60.22
हते कर्णे तु कौरव्या निरुत्साहा हतौजसः ।
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्मद्रेशं पर्यवारयन् ॥ १४.६०.२२ ॥
કર્ણ હણાતાં કૌરવો ઉત્સાહહીન અને તેજહીન થઈને ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાથી મદ્રરાજ (શલ્ય)ને ઘેરી વળ્યા.
14.60.23
हतिवाहनभूयिष्ठाः पाण्डिवास्तु युधिष्ठिरम् ।
अक्षौहिण्या निरुत्साहाः शिष्टया पर्यवारयन् ॥ १४.६०.२३ ॥
હાથી અને વાહનો મોટેભાગે હણાઈ જવાથી ઉત્સાહહીન પાંડવોએ બાકી રહેલી એક અક્ષૌહિણી સેનાથી યુધિષ્ઠિરને ઘેરી લીધા.
14.60.24
अवधीन्मद्रराजानं कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
तस्मिंस्तदाऽर्धदिवसे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १४.६०.२४ ॥
કુરુરાજ યુધિષ્ઠિરે મદ્રરાજ (શલ્ય)ને વધ કર્યો. તે સમયે, મધ્યાહ્ને, તેમણે અતિ દુષ્કર કર્મ કર્યું.
14.60.25
हते शल्ये तु शकुनिं सहदेवो महामनाः ।
आहर्तारं कलेस्तस्य जगानामितविक्रमः ॥ १४.६०.२५ ॥
શલ્ય હણાયા પછી મહામના સહદેવે અમિત પરાક્રમથી કલિને પ્રેરનાર તે શકુનિને હણ્યો.
14.60.26
निहते शकुनौ राजा धार्तराष्ट्रः सुदुर्मनाः ।
अपाक्रामद्गदापाणिर्हतभूयिष्ठसैनिकः ॥ १४.६०.२६ ॥
શકુનિ હણાયા પછી, મોટાભાગનું સૈન્ય હણાઈ ગયું હોવાથી, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર રાજાએ અત્યંત ખિન્ન થઈ ગદા હાથમાં લઈ પાછા ફર્યા.
14.60.27
तमन्वधावत्संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान् ।
ह्रदे द्वैपायने चापि सलिलस्थं ददर्श तम् ॥ १४.६०.२७ ॥
ક્રોધિત અને પ્રતાપી ભીમસેને તેનો પીછો કર્યો; દ્વૈપાયન સરોવરમાં પાણીમાં ઊભેલો તેને જોયો.
14.60.28
इतशिष्टेन सैन्येन समन्तात्पर्यवार्य तम् ।
अथोपविविशुर्हृष्टा ह्रदस्थं पञ्च पाण्डवाः ॥ १४.६०.२८ ॥
બાકી રહેલા સૈન્યથી ચારેય બાજુએ તેને ઘેરીને, સરોવરમાં રહેલા તેની આસપાસ પાંચ પાંડવો હર્ષપૂર્વક બેઠા.
14.60.29
विगाह्य सलिलं त्वाशु वाग्बाणैर्भृशविक्षतः ।
उत्थाय स गदापाणिर्युद्धाय समुपस्थितः ॥ १४.६०.२९ ॥
પાણીમાં ઊતરીને, શબ્દબાણોથી અત્યંત ઘાયલ થઈને, તે તરત ઊભો થયો અને ગદા હાથમાં લઈ યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યો.
14.60.30
ततः स निहतो राजा धार्तराष्ट्रो महारणे ।
भीमसेनेन विक्रम्य पश्यतां पृथिवीक्षिताम् ॥ १४.६०.३० ॥
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તે રાજા મહાયુદ્ધમાં, પૃથ્વીના રાજાઓની સામે જ, ભીમસેન દ્વારા પરાક્રમથી હણાયો.
14.60.31
ततस्तत्पाण्डवं सैन्यं प्रसुप्तं शिबिरे निशि ।
निहतं द्रोणपुत्रेण पितुर्वधममृष्यता ॥ १४.६०.३१ ॥
ત્યારે રાત્રે છાવણીમાં સૂતેલી તે પાંડવસેનાને, પિતાના વધને સહન ન કરી શકતા દ્રોણપુત્રે મારી નાખી.
14.60.32
हतपुत्रा हतबला हतमित्रा मया सह ।
युयुधानसहायेन पञ्च शिष्टास्तु पाण्डवाः ॥ १४.६०.३२ ॥
પુત્રો, સેના અને મિત્રો હણાયા પછી, મારી અને યુયુધાનની સહાયથી માત્ર પાંચ પાંડવો બચ્યા.
14.60.33
सहैव कृपभोजाभ्यां द्रौणिर्युद्धादमुच्यत ।
युयुत्सुश्चापि कौरव्यो मुक्तः पाण्डवसंश्रयात् ॥ १४.६०.३३ ॥
કૃપ અને કૃતવર્મા સાથે દ્રોણપુત્ર યુદ્ધમાંથી છૂટ્યો; કૌરવ યુયુત્સુ પણ પાંડવોના આશ્રયથી મુક્ત થયો.
14.60.34
निहते कौरवेन्द्रे तु सानुबन्धे सुयोधने ।
विदुरः संजयश्चैव धर्मराजमुपस्थितौ ॥ १४.६०.३४ ॥
અનુચરો સહિત કૌરવેન્દ્ર સુયોધન હણાયા પછી, વિદુર અને સંજય ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર પાસે આવ્યા.
14.60.35
एवं तदभवद्युद्दमहान्यष्टादश प्रभो ।
यत्र ते पृथिवीपाला निहताः स्वर्गमावसन् ॥ १४.६०.३५ ॥
હે પ્રભુ, આ રીતે તે યુદ્ધ અઢાર દિવસ ચાલ્યું; તેમાં તે રાજાઓ હણાઈને સ્વર્ગમાં વસ્યા.
14.60.36
शृण्वतां तु महाराज कथां तां रोमहर्षणीम् ।
दुःखशोकपरिक्लेशा वृष्णीनामभवंस्तदा ॥ १४.६०.३६ ॥
હે મહારાજ, તે રોમાંચક કથા સાંભળતાં, તે સમયે વૃષ્ણિઓને દુઃખ, શોક અને ક્લેશ થયા.