మహాభారతం · అధ్యాయం 14.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.60.1
श्रुतवानस्मि वार्ष्णेय सङ्ग्रामं परमाद्भुतम् ।
नराणां वदतां पुत्र कथोद्धातेषु नित्यशः ॥ १४.६०.१ ॥
వసుదేవుడు ఇలా అన్నాడు: వార్ష్ణేయా, పుత్రా, కథలు చెప్పే మనుషుల నుండి ఎల్లప్పుడూ ఆ అత్యద్భుతమైన యుద్ధం గురించి నేను విన్నాను.
14.60.2
त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च कार्यज्ञश्च महाभुजः ।
तस्मात्प्रब्रूहि सङ्ग्रामं याथातथ्येन मेऽनघ ॥ १४.६०.२ ॥
నీవు ప్రత్యక్షంగా చూసినవాడివి, కార్యాలను తెలిసినవాడివి, మహాబాహూ. కాబట్టి, పాపరహితుడా, ఆ యుద్ధాన్ని యథాతథంగా నాకు చెప్పు.
14.60.3
यथा तदभवद्युद्धं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिरनुत्तमम् ॥ १४.६०.३ ॥
మహాత్ముడైన పాండవులకు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, కృపుడు, ద్రోణుడు, శల్యుడు మొదలైన వారికి మధ్య జరిగిన ఆ యుద్ధం ఎలా జరిగిందో, అది అనుపమమైనది.
14.60.4
अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणामनेकशः ।
नानावेषाकृतिमतां नानादेशनिवासिनाम् ॥ १४.६०.४ ॥
అనేక అస్త్రాలలో నేర్పరులైన, వివిధ వేషధారణలు, రూపాలు కలిగిన, వివిధ దేశాలలో నివసించిన ఇతర క్షత్రియులను గురించి కూడా.
14.60.5
इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षः पित्रा मातुस्तदाऽन्तिके ।
शशंस कुरुवीराणां सङ्ग्रामे निधनं यथा ॥ १४.६०.५ ॥
తండ్రి ఇలా చెప్పగా, అప్పుడు తల్లి సమక్షంలో పుండరీకాక్షుడు కౌరవ వీరుల యుద్ధంలో మరణం ఎలా జరిగిందో వివరించాడు.
14.60.6
अत्यद्भुतानि कर्माणि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।
बहुलत्वान्न सङ्ख्यातुं शक्यान्यब्दशतैरपि ॥ १४.६०.६ ॥
మహాత్ముడైన క్షత్రియుల కార్యాలు అత్యద్భుతమైనవి; వాటి అధిక సంఖ్య కారణంగా వందల సంవత్సరాలలోనూ వాటిని లెక్కించలేము.
14.60.7
प्राधान्यतस्तु गदतः समासेनैव मे शृणु ।
कर्माणि पृथिवीशानां यथावदमरद्युते ॥ १४.६०.७ ॥
కానీ ప్రధానంగా సంక్షిప్తంగా నేను చెబుతాను, వినుము. అమరుల వంటి తేజస్సు గలవాడా, భూపాలుల కర్మలను యథార్థంగా విను.
14.60.8
भीष्मः सेनापतिरभूदेकादशचमूपतिः ।
कौरव्यः कौरवेन्द्राणां देवानामिव पावकिः ॥ १४.६०.८ ॥
భీష్ముడు సేనాపతి అయ్యాడు, పదకొండు సేనలకు అధిపతి, కౌరవ వంశీయుడు; కౌరవ రాజులలో దేవతలలో అగ్నిపుత్రుడిలా.
14.60.9
शिखण्डी पाण्डुपुत्राणां नेता सप्तचमूपतिः ।
बभूव रक्षितो धीमाञ्श्रीमता सव्यसाचिना ॥ १४.६०.९ ॥
శిఖండి పాండుపుత్రుల నాయకుడై, ఏడు సేనలకు అధిపతి అయ్యాడు; బుద్ధిమంతుడైన అతడు శ్రీమంతుడైన సవ్యసాచి (అర్జునుడు) చేత రక్షింపబడ్డాడు.
14.60.10
तेषां तदभवद्युद्धं दशाहानि महात्मनाम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च सुमहद्रोमहर्षणम् ॥ १४.६०.१० ॥
ఆ మహాత్ములైన కురువులకు, పాండవులకు మధ్య ఆ యుద్ధం పది రోజులు జరిగింది; అది ఎంతో భయంకరమై రోమాంచం కలిగించింది.
14.60.11
अयुध्यमानं गाङ्गेयं शिखण्डी तं महाद्युतिम् ।
जघान बहुभिर्बाणैः सह गाण्डीवधन्वना ॥ १४.६०.११ ॥
యుద్ధం చేయకున్న గంగాపుత్రుడిని, ఆ మహాతేజస్వి భీష్ముడిని, శిఖండి గాండీవధారి (అర్జునుడు) తో కలిసి అనేక బాణాలతో కొట్టాడు.
14.60.12
अकरोत्स ततः कालं शरतल्पगतो मुनिः ।
अयनं दक्षिणं हित्वा सम्प्राप्ते चोत्तरायणे ॥ १४.६०.१२ ॥
అప్పుడు బాణశయ్యపై పడి ఉన్న ఆ ముని కాలాన్ని గడిపాడు; దక్షిణాయనాన్ని విడిచి, ఉత్తరాయణం వచ్చినప్పుడు.
14.60.13
ततः सेनापतिरभूद्द्रोणोऽस्त्रविदुषांवरः ।
प्रवीरः कौरवेन्द्रस्य काव्यो दैत्यपतेरिव ॥ १४.६०.१३ ॥
అప్పుడు అస్త్రవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్రోణుడు కౌరవేంద్రునికి వీర సేనాపతి అయ్యాడు, దైత్యపతికి కావ్యుడు వలె.
14.60.14
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्नवभिर्द्विजसत्तमः ।
संवृतः समरश्लाघी गुप्तः कृपसुतादिभिः ॥ १४.६०.१४ ॥
మిగిలిన తొమ్మిది అక్షౌహిణులతో చుట్టబడి, యుద్ధంలో గర్వించే ద్విజశ్రేష్ఠుడు, కృపుని కుమారుడు మొదలైనవారిచే రక్షించబడ్డాడు.
14.60.15
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता पाण्डवानां महास्त्रवित् ।
गुप्तो भीमेन मेधावी मित्रेण वरुणो यथा ॥ १४.६०.१५ ॥
ధృష్టద్యుమ్నుడు పాండవులకు నాయకుడయ్యాడు, మహాస్త్రాలను ఎరిగినవాడు; మేధావి భీముడిచే రక్షించబడ్డాడు, మిత్రునిచే వరుణుడివలె.
14.60.16
स च सेनापरिवृतो द्रोणप्रेप्सुर्महामनाः ।
पितुर्निकारान्संस्मृत्य रणे कर्माकरोन्महत् ॥ १४.६०.१६ ॥
ఆ మహామనస్వి సైన్యంతో చుట్టబడి, ద్రోణుని పొందాలనే కోరికతో, తండ్రి అవమానాలను స్మరించి యుద్ధంలో గొప్ప కర్మ చేశాడు.
14.60.17
तस्मिंस्ते पृथिवीपाला द्रोणपार्षतसङ्गरे ।
नानादिगागता वीराः प्रायशो निधनं गताः ॥ १४.६०.१७ ॥
ద్రోణ-పార్షత యుద్ధంలో, వివిధ దిశల నుండి వచ్చిన ఆ భూపాలురు, వీరులు ఎక్కువగా మరణించారు.
14.60.18
दिनानि पञ्च तद्युद्धमभूत्परमदारुणम् ।
ततो द्रोणः परिश्रान्तो धृष्टद्युम्नवशं गतः ॥ १४.६०.१८ ॥
ఆ యుద్ధం ఐదు రోజులు అత్యంత భయంకరంగా సాగింది. అప్పుడు ద్రోణుడు అలసిపోయి ధృష్టద్యుమ్నుని వశమయ్యాడు.
14.60.19
ततः सेनापतिरभूत्कर्णो दौर्योधने बले ।
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्वृतः पञ्चभिराहवे ॥ १४.६०.१९ ॥
అప్పుడు దుర్యోధనుని సేనలో కర్ణుడు సేనాపతి అయ్యాడు; యుద్ధంలో మిగిలిన ఐదు అక్షౌహిణి సేనలు అతన్ని చుట్టుముట్టాయి.
14.60.20
तिस्रस्तु पाण्डुपुत्राणां चम्वो बीभत्सुपालिताः ।
हतप्रवीरभूयिष्ठा बभूवुः समवस्थिताः ॥ १४.६०.२० ॥
పాండుపుత్రుల మూడు సేనలు, బీభత్సు (అర్జునుడు) రక్షిస్తుండగా, ఎక్కువ మంది వీరులు హతమైన స్థితిలో అక్కడ నిలిచి ఉన్నాయి.
14.60.21
ततः पार्थं समासाद्य पतङ्ग इव पावकम् ।
पञ्चत्वमगमत्सौतिर्द्वितीयेऽहनि दारुणः ॥ १४.६०.२१ ॥
అప్పుడు పార్థుడిని (అర్జునుని) చేరి, అగ్నిని చేరిన పురుగులా, సూతపుత్రుడు భయంకర కర్ణుడు రెండవ రోజు మృత్యువును పొందాడు.
14.60.22
हते कर्णे तु कौरव्या निरुत्साहा हतौजसः ।
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्मद्रेशं पर्यवारयन् ॥ १४.६०.२२ ॥
కర్ణుడు హతమైనప్పుడు, కౌరవులు ఉత్సాహం కోల్పోయి, తేజస్సు తగ్గి, మూడు అక్షౌహిణి సేనలతో మద్రరాజు (శల్యుని) చుట్టుముట్టారు.
14.60.23
हतिवाहनभूयिष्ठाः पाण्डिवास्तु युधिष्ठिरम् ।
अक्षौहिण्या निरुत्साहाः शिष्टया पर्यवारयन् ॥ १४.६०.२३ ॥
ఏనుగులు, వాహనాలు ఎక్కువగా హతమవడంతో, ఉత్సాహం కోల్పోయిన పాండవులు మిగిలిన ఒక అక్షౌహిణి సేనతో యుధిష్ఠిరుని చుట్టుముట్టారు.
14.60.24
अवधीन्मद्रराजानं कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
तस्मिंस्तदाऽर्धदिवसे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १४.६०.२४ ॥
కురురాజు యుధిష్ఠిరుడు మద్రరాజు (శల్యుని) వధించాడు. ఆ సమయంలో, మధ్యాహ్నం, అతి కష్టమైన కార్యాన్ని సాధించాడు.
14.60.25
हते शल्ये तु शकुनिं सहदेवो महामनाः ।
आहर्तारं कलेस्तस्य जगानामितविक्रमः ॥ १४.६०.२५ ॥
శల్యుడు చంపబడ్డాక, మహామనస్కుడైన సహదేవుడు అమిత పరాక్రమంతో కలిని రేపిన ఆ శకునిని సంహరించాడు.
14.60.26
निहते शकुनौ राजा धार्तराष्ट्रः सुदुर्मनाः ।
अपाक्रामद्गदापाणिर्हतभूयिष्ठसैनिकः ॥ १४.६०.२६ ॥
శకుని చంపబడగా, ఎక్కువ సైన్యం హతమై ఉండగా, ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడైన రాజు తీవ్ర విషాదంతో గదను చేతబట్టి వెనుదిరిగాడు.
14.60.27
तमन्वधावत्संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान् ।
ह्रदे द्वैपायने चापि सलिलस्थं ददर्श तम् ॥ १४.६०.२७ ॥
కోపంతో ప్రతాపవంతుడైన భీమసేనుడు అతనిని వెంబడించాడు; ద్వైపాయన సరస్సులో నీటిలో నిలిచి ఉన్న అతడిని చూశాడు.
14.60.28
इतशिष्टेन सैन्येन समन्तात्पर्यवार्य तम् ।
अथोपविविशुर्हृष्टा ह्रदस्थं पञ्च पाण्डवाः ॥ १४.६०.२८ ॥
మిగిలిన సైన్యంతో నలువైపుల నుండి అతనిని చుట్టుముట్టి, సరస్సులో ఉన్న అతని చుట్టూ ఐదుగురు పాండవులు ఆనందంతో కూర్చున్నారు.
14.60.29
विगाह्य सलिलं त्वाशु वाग्बाणैर्भृशविक्षतः ।
उत्थाय स गदापाणिर्युद्धाय समुपस्थितः ॥ १४.६०.२९ ॥
నీటిలో దిగి, మాటల బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపడి, వెంటనే లేచి, గదను చేతబట్టి యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చాడు.
14.60.30
ततः स निहतो राजा धार्तराष्ट्रो महारणे ।
भीमसेनेन विक्रम्य पश्यतां पृथिवीक्षिताम् ॥ १४.६०.३० ॥
అప్పుడు ఆ ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడైన రాజు మహాయుద్ధంలో, భూమిని పాలించే రాజులు చూస్తుండగా, భీమసేనుని పరాక్రమంతో హతమయ్యాడు.
14.60.31
ततस्तत्पाण्डवं सैन्यं प्रसुप्तं शिबिरे निशि ।
निहतं द्रोणपुत्रेण पितुर्वधममृष्यता ॥ १४.६०.३१ ॥
అప్పుడు రాత్రివేళ శిబిరంలో నిద్రిస్తున్న ఆ పాండవ సైన్యాన్ని, తండ్రి వధను సహించలేని ద్రోణ పుత్రుడు చంపాడు.
14.60.32
हतपुत्रा हतबला हतमित्रा मया सह ।
युयुधानसहायेन पञ्च शिष्टास्तु पाण्डवाः ॥ १४.६०.३२ ॥
కుమారులు, బలగం, మిత్రులు హతులైనప్పుడు, నాతోను యుయుధానుని సహాయంతోను ఐదుగురు పాండవులే మిగిలారు.
14.60.33
सहैव कृपभोजाभ्यां द्रौणिर्युद्धादमुच्यत ।
युयुत्सुश्चापि कौरव्यो मुक्तः पाण्डवसंश्रयात् ॥ १४.६०.३३ ॥
కృపుడు, కృతవర్మలతో కలిసి ద్రోణపుత్రుడు యుద్ధం నుండి తప్పించుకున్నాడు; కౌరవుడు యుయుత్సుడు కూడా పాండవుల ఆశ్రయంతో విముక్తి పొందాడు.
14.60.34
निहते कौरवेन्द्रे तु सानुबन्धे सुयोधने ।
विदुरः संजयश्चैव धर्मराजमुपस्थितौ ॥ १४.६०.३४ ॥
అనుచరులతో కౌరవేంద్రుడు సుయోధనుడు హతుడైన తరువాత, విదురుడు, సంజయుడు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వచ్చారు.
14.60.35
एवं तदभवद्युद्दमहान्यष्टादश प्रभो ।
यत्र ते पृथिवीपाला निहताः स्वर्गमावसन् ॥ १४.६०.३५ ॥
ప్రభూ, ఈ విధంగా ఆ యుద్ధం పద్దెనిమిది రోజులు సాగింది; అందులో ఆ రాజులు హతులై స్వర్గంలో నివసించారు.
14.60.36
शृण्वतां तु महाराज कथां तां रोमहर्षणीम् ।
दुःखशोकपरिक्लेशा वृष्णीनामभवंस्तदा ॥ १४.६०.३६ ॥
మహారాజా, ఆ రోమాంచకరమైన కథను వింటున్నప్పుడు, అప్పుడు వృష్ణివంశీయులకు దుఃఖం, శోకం, వేదన కలిగాయి.