มหาภารตะ · อัธยายะ 14.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.60.1
श्रुतवानस्मि वार्ष्णेय सङ्ग्रामं परमाद्भुतम् ।
नराणां वदतां पुत्र कथोद्धातेषु नित्यशः ॥ १४.६०.१ ॥
วาสุเทพกล่าวว่า ข้าพเจ้าได้ยินมาแล้ว โอ วารษเณยะ ผู้เป็นบุตรของข้า เรื่องการสู้รบอันมหัศจรรย์ยิ่งนั้น จากคนทั้งหลายที่เล่าขานถึงมันอยู่เป็นนิตย์ในการเล่าเรื่องต่าง ๆ
14.60.2
त्वं तु प्रत्यक्षदर्शी च कार्यज्ञश्च महाभुजः ।
तस्मात्प्रब्रूहि सङ्ग्रामं याथातथ्येन मेऽनघ ॥ १४.६०.२ ॥
ท่านเองเป็นผู้เห็นเหตุการณ์กับตา และรู้เรื่องราวของกิจการทั้งปวง โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง ดังนั้นโอ้ผู้ไร้บาป โปรดเล่าการสงครามนั้นให้ข้าพเจ้าฟังตามที่เป็นจริงเถิด
14.60.3
यथा तदभवद्युद्धं पाण्डवानां महात्मनाम् ।
भीष्मकर्णकृपद्रोणशल्यादिभिरनुत्तमम् ॥ १४.६०.३ ॥
การรบของบรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ได้เกิดขึ้นอย่างไร กับภีษมะ กรรณะ กฤปะ โทรณะ ศัลยะ และคนอื่นๆ ซึ่งไม่มีผู้ใดเทียบได้
14.60.4
अन्येषां क्षत्रियाणां च कृतास्त्राणामनेकशः ।
नानावेषाकृतिमतां नानादेशनिवासिनाम् ॥ १४.६०.४ ॥
และเกี่ยวกับนักรบกษัตริย์อื่นๆ ผู้ชำนาญในอาวุธหลายประการ มีเครื่องแต่งกายและรูปร่างต่างๆ กัน อาศัยอยู่ในแคว้นต่างๆ
14.60.5
इत्युक्तः पुण्डरीकाक्षः पित्रा मातुस्तदाऽन्तिके ।
शशंस कुरुवीराणां सङ्ग्रामे निधनं यथा ॥ १४.६०.५ ॥
เมื่อบิดาตรัสถามเช่นนั้นต่อหน้ามารดาในขณะนั้น พระผู้มีดวงตาดุจดอกบัวก็ทรงเล่าถึงการที่วีรบุรุษแห่งกุรุพบจุดจบในการสงคราม
14.60.6
अत्यद्भुतानि कर्माणि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।
बहुलत्वान्न सङ्ख्यातुं शक्यान्यब्दशतैरपि ॥ १४.६०.६ ॥
กรรมของวีรบุรุษผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นอัศจรรย์ยิ่งนัก เพราะมีมากมายนัก แม้นับเป็นร้อยปีก็ยังนับไม่หมด
14.60.7
प्राधान्यतस्तु गदतः समासेनैव मे शृणु ।
कर्माणि पृथिवीशानां यथावदमरद्युते ॥ १४.६०.७ ॥
ข้าพเจ้าจะเล่าโดยสังเขป เฉพาะส่วนสำคัญที่สุด จงฟังเถิด โอ้ผู้รุ่งเรืองดุจเทวดา กรรมของบรรดาจอมกษัตริย์แห่งแผ่นดินตามที่เป็นจริงนั้นมีอย่างไร
14.60.8
भीष्मः सेनापतिरभूदेकादशचमूपतिः ।
कौरव्यः कौरवेन्द्राणां देवानामिव पावकिः ॥ १४.६०.८ ॥
ภีษมะได้เป็นแม่ทัพ เป็นจอมทัพแห่งสิบเอ็ดกองทัพ เป็นผู้สืบเชื้อสายกุรุ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์เการพ ดุจพระบุตรแห่งไฟในหมู่เทวดา
14.60.9
शिखण्डी पाण्डुपुत्राणां नेता सप्तचमूपतिः ।
बभूव रक्षितो धीमाञ्श्रीमता सव्यसाचिना ॥ १४.६०.९ ॥
ศิขัณฑีได้เป็นผู้นำของบรรดาโอรสแห่งปาณฑุ และเป็นจอมทัพแห่งเจ็ดกองทัพ ผู้มีปัญญาผู้นั้นได้รับการคุ้มครองจากอรชุนผู้รุ่งเรือง
14.60.10
तेषां तदभवद्युद्धं दशाहानि महात्मनाम् ।
कुरूणां पाण्डवानां च सुमहद्रोमहर्षणम् ॥ १४.६०.१० ॥
การรบระหว่างบรรดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้น คือระหว่างกุรุกับปาณฑพ ได้ดำเนินไปสิบวัน เป็นศึกที่ยิ่งใหญ่และน่าหวาดหวั่นยิ่งนัก
14.60.11
अयुध्यमानं गाङ्गेयं शिखण्डी तं महाद्युतिम् ।
जघान बहुभिर्बाणैः सह गाण्डीवधन्वना ॥ १४.६०.११ ॥
ศิขัณฑีได้ยิงภีษมะผู้เป็นโอรสแห่งคงคา ผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ยิ่ง ซึ่งไม่ได้ต่อสู้อยู่ด้วยลูกศรมากมาย พร้อมกับผู้ทรงคันธนูคาณฑีวะ
14.60.12
अकरोत्स ततः कालं शरतल्पगतो मुनिः ।
अयनं दक्षिणं हित्वा सम्प्राप्ते चोत्तरायणे ॥ १४.६०.१२ ॥
แล้วพระฤๅษีผู้นั้นซึ่งนอนอยู่บนเตียงลูกศรก็ทรงรอคอยเวลาของตน เมื่อพ้นระยะการโคจรทางใต้ของพระอาทิตย์ และเมื่อการโคจรทางเหนือมาถึง
14.60.13
ततः सेनापतिरभूद्द्रोणोऽस्त्रविदुषांवरः ।
प्रवीरः कौरवेन्द्रस्य काव्यो दैत्यपतेरिव ॥ १४.६०.१३ ॥
ต่อมา โทรณะผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชำนาญอาวุธได้เป็นแม่ทัพ เป็นวีรบุรุษของจอมกษัตริย์เการพ ดุจกาวยะเป็นวีรบุรุษของจอมอสูรไทตยะ
14.60.14
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्नवभिर्द्विजसत्तमः ।
संवृतः समरश्लाघी गुप्तः कृपसुतादिभिः ॥ १४.६०.१४ ॥
โทรณะผู้ประเสริฐแห่งพราหมณ์ ผู้ภูมิใจในการรบ มีกองทัพเก้าอักษหิณีที่เหลืออยู่ล้อมรอบ ได้รับการคุ้มครองจากบุตรของกฤปะและคนอื่นๆ
14.60.15
धृष्टद्युम्नस्त्वभून्नेता पाण्डवानां महास्त्रवित् ।
गुप्तो भीमेन मेधावी मित्रेण वरुणो यथा ॥ १४.६०.१५ ॥
ส่วนธฤษฏัทยุมนได้เป็นผู้นำของปาณฑพ ผู้รู้อาวุธทิพย์อันยิ่งใหญ่ ผู้มีปัญญานั้นได้รับการคุ้มครองจากภีมะ ดุจวรุณได้รับการคุ้มครองจากมิตร
14.60.16
स च सेनापरिवृतो द्रोणप्रेप्सुर्महामनाः ।
पितुर्निकारान्संस्मृत्य रणे कर्माकरोन्महत् ॥ १४.६०.१६ ॥
และท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น ล้อมรอบด้วยกองทัพ ปรารถนาจะเผชิญโทรณะ ระลึกถึงความอัปยศที่กระทำต่อบิดา ได้กระทำกรรมอันยิ่งใหญ่ในสนามรบ
14.60.17
तस्मिंस्ते पृथिवीपाला द्रोणपार्षतसङ्गरे ।
नानादिगागता वीराः प्रायशो निधनं गताः ॥ १४.६०.१७ ॥
ในการสงครามระหว่างโทรณะกับปารษตะนั้น บรรดาผู้พิทักษ์แผ่นดิน วีรบุรุษที่มาจากทิศต่างๆ ส่วนใหญ่ได้พบจุดจบ
14.60.18
दिनानि पञ्च तद्युद्धमभूत्परमदारुणम् ।
ततो द्रोणः परिश्रान्तो धृष्टद्युम्नवशं गतः ॥ १४.६०.१८ ॥
การรบนั้นได้ดำเนินไปห้าวันอย่างน่าสะพรึงยิ่งนัก ต่อมาโทรณะซึ่งอ่อนล้าได้ตกอยู่ในอำนาจของธฤษฏัทยุมน
14.60.19
ततः सेनापतिरभूत्कर्णो दौर्योधने बले ।
अक्षौहिणीभिः शिष्टाभिर्वृतः पञ्चभिराहवे ॥ १४.६०.१९ ॥
ต่อมา กรรณะได้เป็นแม่ทัพของกองทัพของทุรโยธน์ ล้อมรอบด้วยกองทัพอักษหิณีห้ากองที่เหลืออยู่ในการรบ
14.60.20
तिस्रस्तु पाण्डुपुत्राणां चम्वो बीभत्सुपालिताः ।
हतप्रवीरभूयिष्ठा बभूवुः समवस्थिताः ॥ १४.६०.२० ॥
ส่วนสามกองทัพของบรรดาโอรสแห่งปาณฑุ ซึ่งมีอรชุนคุ้มครองอยู่ ได้ตั้งมั่นอยู่ที่นั่น โดยมีวีรบุรุษส่วนใหญ่ถูกสังหารแล้ว
14.60.21
ततः पार्थं समासाद्य पतङ्ग इव पावकम् ।
पञ्चत्वमगमत्सौतिर्द्वितीयेऽहनि दारुणः ॥ १४.६०.२१ ॥
ครั้นเข้าใกล้ปารถ (อรชุน) ดุจแมลงเม่าเข้าหาไฟ บุตรแห่งสารถีผู้ดุร้ายนั้นก็ถึงความตายในวันที่สอง
14.60.22
हते कर्णे तु कौरव्या निरुत्साहा हतौजसः ।
अक्षौहिणीभिस्तिसृभिर्मद्रेशं पर्यवारयन् ॥ १४.६०.२२ ॥
เมื่อกรรณะถูกสังหาร เการพทั้งหลายหมดกำลังใจและสิ้นเรี่ยวแรง จึงล้อมพระเจ้ามัทรราช (ศัลย์) ไว้ด้วยกองทัพอักโษหิณีสามกอง
14.60.23
हतिवाहनभूयिष्ठाः पाण्डिवास्तु युधिष्ठिरम् ।
अक्षौहिण्या निरुत्साहाः शिष्टया पर्यवारयन् ॥ १४.६०.२३ ॥
ปาณฑพผู้หมดกำลังใจ ซึ่งช้างและพาหนะส่วนใหญ่ถูกฆ่าตายแล้ว จึงล้อมพระยุธิษฐิระไว้ด้วยกองทัพอักโษหิณีเพียงกองเดียวที่เหลืออยู่
14.60.24
अवधीन्मद्रराजानं कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
तस्मिंस्तदाऽर्धदिवसे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ १४.६०.२४ ॥
พระยุธิษฐิระ กษัตริย์แห่งกุรุ ได้สังหารพระเจ้ามัทรราช (ศัลย์) ในขณะนั้น ยามเที่ยงวัน พระองค์ได้กระทำกิจอันยากยิ่ง
14.60.25
हते शल्ये तु शकुनिं सहदेवो महामनाः ।
आहर्तारं कलेस्तस्य जगानामितविक्रमः ॥ १४.६०.२५ ॥
เมื่อศัลย์ถูกสังหารแล้ว สหเทพผู้มีใจยิ่งใหญ่ มีวิกรมหาที่สุดมิได้ ได้ปราบศกุนีผู้ยุยงให้เกิดการทะเลาะวิวาท
14.60.26
निहते शकुनौ राजा धार्तराष्ट्रः सुदुर्मनाः ।
अपाक्रामद्गदापाणिर्हतभूयिष्ठसैनिकः ॥ १४.६०.२६ ॥
เมื่อศกุนีถูกสังหาร และทหารของพระองค์ตายไปส่วนใหญ่แล้ว พระราชาพระโอรสของธฤตราษฎร์ ทรงเสียพระทัยยิ่งนัก ได้ถอยหนีไปพร้อมคทาในพระหัตถ์
14.60.27
तमन्वधावत्संक्रुद्धो भीमसेनः प्रतापवान् ।
ह्रदे द्वैपायने चापि सलिलस्थं ददर्श तम् ॥ १४.६०.२७ ॥
ภีมเสนผู้ทรงพลังและกริ้วยิ่ง ได้ไล่ตามพระองค์ไป และที่ทะเลสาบไทวปายนะ ก็ได้เห็นพระองค์ยืนอยู่ในน้ำ
14.60.28
इतशिष्टेन सैन्येन समन्तात्पर्यवार्य तम् ।
अथोपविविशुर्हृष्टा ह्रदस्थं पञ्च पाण्डवाः ॥ १४.६०.२८ ॥
ปาณฑพทั้งห้าพร้อมด้วยกองทัพที่เหลืออยู่ ได้ล้อมพระองค์ไว้โดยรอบ แล้วจึงนั่งลงด้วยความยินดี ขณะที่พระองค์ยืนอยู่กลางทะเลสาบ
14.60.29
विगाह्य सलिलं त्वाशु वाग्बाणैर्भृशविक्षतः ।
उत्थाय स गदापाणिर्युद्धाय समुपस्थितः ॥ १४.६०.२९ ॥
พระองค์ลงไปในน้ำอย่างรวดเร็ว ทรงบาดเจ็บสาหัสด้วยลูกศรคือถ้อยคำ จึงลุกขึ้นพร้อมคทาในพระหัตถ์ และเข้ามาเตรียมรบ
14.60.30
ततः स निहतो राजा धार्तराष्ट्रो महारणे ।
भीमसेनेन विक्रम्य पश्यतां पृथिवीक्षिताम् ॥ १४.६०.३० ॥
ครั้นนั้น พระราชาพระโอรสของธฤตราษฎร์ถูกสังหารในมหาสงครามโดยภีมเสน ผู้แสดงวิกรมต่อหน้าเหล่ากษัตริย์แห่งปฐพีที่กำลังมองดูอยู่
14.60.31
ततस्तत्पाण्डवं सैन्यं प्रसुप्तं शिबिरे निशि ।
निहतं द्रोणपुत्रेण पितुर्वधममृष्यता ॥ १४.६०.३१ ॥
ครั้นนั้น ในยามค่ำคืน ขณะที่กองทัพปาณฑพกำลังหลับใหลอยู่ในค่าย บุตรของโทรณะซึ่งทนไม่ได้ที่บิดาถูกฆ่า จึงได้สังหารกองทัพนั้น
14.60.32
हतपुत्रा हतबला हतमित्रा मया सह ।
युयुधानसहायेन पञ्च शिष्टास्तु पाण्डवाः ॥ १४.६०.३२ ॥
บุตร กองทัพ และพันธมิตรถูกสังหารหมดแล้ว มีเพียงปาณฑพทั้งห้าเท่านั้นที่เหลืออยู่ พร้อมกับข้าพเจ้า และยุยุธานเป็นผู้ช่วยเหลือ
14.60.33
सहैव कृपभोजाभ्यां द्रौणिर्युद्धादमुच्यत ।
युयुत्सुश्चापि कौरव्यो मुक्तः पाण्डवसंश्रयात् ॥ १४.६०.३३ ॥
บุตรของโทรณะพร้อมด้วยกฤปและโภชะ หลุดพ้นจากการรบไปได้ และยุยุตสุแห่งเการพก็ได้รับการปล่อยตัวเพราะเข้าพึ่งปาณฑพ
14.60.34
निहते कौरवेन्द्रे तु सानुबन्धे सुयोधने ।
विदुरः संजयश्चैव धर्मराजमुपस्थितौ ॥ १४.६०.३४ ॥
เมื่อสุยोธน์ เจ้าแห่งเการพ ถูกสังหารพร้อมกับบริวารแล้ว วิทุระและสัญชัยก็เข้าเฝ้าพระยุธิษฐิระ พระราชาผู้เป็นเจ้าแห่งธรรม
14.60.35
एवं तदभवद्युद्दमहान्यष्टादश प्रभो ।
यत्र ते पृथिवीपाला निहताः स्वर्गमावसन् ॥ १४.६०.३५ ॥
ดังนี้ ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า สงครามนั้นได้ดำเนินอยู่สิบแปดวัน ในสงครามนั้น เหล่าผู้ปกครองแผ่นดินเหล่านั้นถูกสังหารและได้ไปประทับอยู่ในสวรรค์
14.60.36
शृण्वतां तु महाराज कथां तां रोमहर्षणीम् ।
दुःखशोकपरिक्लेशा वृष्णीनामभवंस्तदा ॥ १४.६०.३६ ॥
ข้าแต่มหาราช ขณะที่พวกเขาฟังเรื่องราวอันชวนให้ขนลุกนั้น ความทุกข์ โศก และความลำบากใจก็เกิดขึ้นแก่วฤษณิทั้งหลายในครั้งนั้น