મહાભારત · અધ્યાય 14.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.61.1
कथयन्नेव तु तदा वासुदेवः प्रतापवान् ।
महाभारतयुद्धं तत्कथान्ते पितुरग्रतः ॥ १४.६१.१ ॥
ત્યારે પ્રતાપી વાસુદેવ એ કથાના અંતે, પિતાની સામે મહાભારત યુદ્ધનું વર્ણન કરી રહ્યા હતા.
14.61.2
अभिमन्योर्वधं वीरः सोत्यक्रामन्महामतिः ।
अप्रियं वसुदेवस्य माभूदिति महामनाः ॥ १४.६१.२ ॥
એ વીર, મહામતિ, અભિમન્યુના વધની વાત ટાળીને આગળ વધ્યા; વસુદેવને અપ્રિય ન થાય એવું વિચારનારા મહામના તેઓ હતા.
14.61.3
मा दौहित्रवधं श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम् ।
दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेदिति महामतिः ॥ १४.६१.३ ॥
દોહિત્રના વધનું મહાસંકટ સાંભળીને વસુદેવ દુઃખ-શોકથી સંતપ્ત ન થાય, એવું વિચારનારા તે મહામતિ હતા.
14.61.4
सुभद्रा तु तमुत्क्रान्तमात्मजस्य वधं रणे ।
आचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधमित्यपतद्भुवि ॥ १४.६१.४ ॥
પરંતુ સુભદ્રા, યુદ્ધમાં પોતાના પુત્રના વધની વાત સાંભળીને, "કૃષ્ણ, સૌભદ્રના વધની વાત કહો" એમ કહીને ભૂમિ પર પડી ગઈ.
14.61.5
तामपश्यन्निपतितां वसुदेवः क्षितौ तदा ।
दृष्ट्वैव च पपातोर्व्यां सोऽपि दुःखेन मूर्छितः ॥ १४.६१.५ ॥
તેને ભૂમિ પર પડેલી જોઈને વસુદેવે પણ જોયું; જોતાં જ દુઃખથી મૂર્છિત થઈને તેઓ પણ ભૂમિ પર પડી ગયા.
14.61.6
तषः स दौहित्रवदाद्दुःखशोकसमाहतः ।
वसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १४.६१.६ ॥
ત્યારે દોહિત્રના વધથી દુઃખ-શોકથી આહત વસુદેવ, હે મહારાજ, કૃષ્ણને આ વાક્ય બોલ્યા.
14.61.7
ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग्भुवि विश्रुतः ।
यद्दौहित्रवधं मेऽद्य न ख्यापयसि शत्रुहन् ॥ १४.६१.७ ॥
હે પુંડરીકાક્ષ, તું પૃથ્વી પર સત્યવાદી તરીકે પ્રખ્યાત છે. હે શત્રુહંતા, આજે મારા દૌહિત્રના વધની તું કેમ જાહેરાત કરતો નથી?
14.61.8
तद्भागिनेयनिधनं तत्त्वेनाचक्ष्व मे प्रभो ।
सदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे। ॥ १४.६१.८ ॥
હે પ્રભુ, તે ભાગિનેયના મૃત્યુની વાત મને સાચી રીતે કહે. તારા જેવા નેત્રોવાળો તે રણમાં શત્રુઓથી કેવી રીતે હણાયો?
14.61.9
दुर्भरं बत वार्ष्णेय कालेऽप्राप्ते नृभिः सह ।
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतधा न विदीर्यते ॥ १४.६१.९ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, મનુષ્યો સાથે રહીને, કાળ આવ્યા વિના આ દુઃખ સહેવું કઠિન છે; દુઃખથી મારું હૃદય સો ટુકડા થઈને કેમ ફાટતું નથી!
14.61.10
किमब्रवीत्त्वां सङ्ग्रामे सुभद्रां मातरं प्रति ।
मां चापि पुण्डरीकाक्षि चपलाक्षः प्रियो मम ॥ १४.६१.१० ॥
હે પુંડરીકાક્ષી, યુદ્ધમાં તેણે તને અને માતા સુભદ્રાને શું કહ્યું? ચંચળ નેત્રોવાળો મારો પ્રિય મને પણ શું કહી ગયો?
14.61.11
आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहतः परैः ।
कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजौ विकृतं कृतम् ॥ १४.६१.११ ॥
યુદ્ધથી પીઠ ફેરવીને શત્રુઓએ તેને માર્યો શું? હે ગોવિંદ, યુદ્ધમાં તેનું મુખ વિકૃત કરાયું શું?
14.61.12
स हि कृष्ण महातेजाः श्लाघन्निव ममाग्रतः ।
बालभावेन विजयमात्मनोऽकथयत्प्रभुः। ॥ १४.६१.१२ ॥
હે કૃષ્ણ, તે મહાતેજસ્વી મારી સામે જાણે ગર્વ કરતો હોય તેમ, બાલસહજ રીતે પોતાનો વિજય કહેતો હતો.
14.61.13
कच्चिन्न निकृतो बालो द्रोणकर्णाकृपादिभिः ।
धरण्यां निहतः शेते तन्ममाचक्ष्वि केशव ॥ १४.६१.१३ ॥
દ્રોણ, કર્ણ, કૃપ વગેરેએ એ બાળકને અન્યાયથી મારીને તે ધરતી પર પડ્યો છે શું? હે કેશવ, તે મને કહે.
14.61.14
स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्णं च बलीनां वरम् ।
स्पर्धते स्म रणे नित्यं दुहितुः पुत्रको मम ॥ १४.६१.१४ ॥
તે — મારી પુત્રીનો પુત્ર — યુદ્ધમાં હંમેશાં દ્રોણ, ભીષ્મ અને બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણ સાથે પણ સ્પર્ધા કરતો.
14.61.15
एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम् ।
पितरं दुःखिततरं गोविन्दो वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.६१.१५ ॥
ત્યારે આ રીતે ઘણો વિલાપ કરતા, અત્યંત દુઃખી પિતાને, જે વધુ શોકગ્રસ્ત હતા, ગોવિંદે આ વચન કહ્યાં.
14.61.16
न तेनि विकृतं वक्त्रं कृतं सङ्ग्राममूर्धनि ।
न पृष्ठतः कृतश्चापि सङ्ग्रामस्तेन दुस्तरः ॥ १४.६१.१६ ॥
યુદ્ધના અગ્રભાગમાં તેણે પોતાનું મુખ વિકૃત કર્યું નહોતું, પીઠ પાછળથી યુદ્ધ પણ કર્યું નહોતું; તેના વડે એ સંગ્રામ દુસ્તર બન્યો.
14.61.17
निहत्य पृथिवीपालान्सहस्रशतसङ्घशः ।
खेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गतः ॥ १४.६१.१७ ॥
સેંકડો-હજારો રાજાઓને ટોળે ટોળે મારીને, દ્રોણ અને કર્ણથી થાકીને, દુઃશાસનના પુત્રના વશમાં ગયો.
14.61.18
एको ह्येकेन सततं युध्यमानो यदि प्रभो ।
न स शक्येत सङ्ग्रामे निहन्तुमपि वज्रिणा ॥ १४.६१.१८ ॥
હે પ્રભુ, જો એક જ વ્યક્તિ એકની સામે સતત યુદ્ધ કરતો હોય, તો યુદ્ધમાં તેને વજ્રધારી ઇન્દ્ર પણ મારી શકે નહિ.
14.61.19
समाहूते च सङ्ग्रामे पार्थे संशप्तकैस्तदा ।
पर्यवार्यत संक्रुद्धैः स द्रोणादिभिराहवे ॥ १४.६१.१९ ॥
યુદ્ધમાં પાર્થને પડકારવામાં આવ્યો ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા સંશપ્તકોએ દ્રોણ વગેરે સાથે તેને યુદ્ધમાં ઘેરી લીધો.
14.61.20
ततः शत्रुवधं कृत्वा सुमहान्तं रेणे पितः ।
दौहित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गतः ॥ १४.६१.२० ॥
પછી, હે પિતા, યુદ્ધમાં શત્રુઓનો મહાન સંહાર કરીને તમારો દૌહિત્ર વાર્ષ્ણેય દુઃશાસનના પુત્રને વશ થયો.
14.61.21
नूनं च स गतः स्वर्गं जहि शोकं महामते ।
न हि व्यसनमासाद्य सीदन्ति कृतबुद्धयः ॥ १४.६१.२१ ॥
નિશ્ચે તે સ્વર્ગે ગયો. હે મહામતિ, શોક છોડી દો; દૃઢબુદ્ધિવાળા લોકો વિપત્તિ પામીને પણ ડૂબતા નથી.
14.61.22
द्रोणकर्णप्रभृतयो येन प्रतिसमासिताः ।
रणे महेन्द्रप्रतिमाः स कथं नाप्नुयाद्दिवम् ॥ १४.६१.२२ ॥
દ્રોણ, કર્ણ વગેરેનો યુદ્ધમાં મહેન્દ્રસમાન થઈને જેણે સામનો કર્યો, તે સ્વર્ગ કેમ ન પામે?
14.61.23
स शोकं जहि जुर्धर्ष मा च मन्युवशं गमः ।
शस्त्रपूतां हि स गतिं गतः परपुरंजयः ॥ १४.६१.२३ ॥
હે દુર્ધર્ષ, શોક છોડ; ક્રોધને વશ ન થા. શત્રુનગરોને જીતનાર તે શસ્ત્રથી પવિત્ર થયેલી ગતિ પામ્યો.
14.61.24
तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्वसा मम ।
दुःखार्ताऽथो सुतं प्राप्य कुररीव ननाद ह ॥ १४.६१.२४ ॥
તે વીર મરાયો ત્યારે મારી બહેન સુભદ્રા દુઃખથી પીડાઈને, પુત્રને પામીને પણ કુરરી પક્ષીની જેમ રડી ઊઠી.
14.61.25
द्रौपदीं च समासाद्य पर्यतप्यत दुःखिता ।
आर्ये क्व दारकाः सर्वे द्रष्टुमिच्छामि तानहम् ॥ १४.६१.२५ ॥
દ્રૌપદી પાસે પહોંચીને દુઃખી થઈને તે વિલાપ કરવા લાગી. હે આર્યે, મારાં બધાં બાળકો ક્યાં છે? હું તેમને જોવા ઇચ્છું છું.
14.61.26
अस्यास्तु वचनं श्रुत्वा सर्वास्ताः कुरुयोषितः ।
भुजाभ्यां परिगृह्यैनां चुक्रुशुः परमार्तवत् ॥ १४.६१.२६ ॥
તેનાં વચન સાંભળીને કુરુ સ્ત્રીઓ બધી તેને બાહુઓથી વળગીને અત્યંત પીડાથી રડી ઊઠી.
14.61.27
उत्तरां चाब्रवीद्भद्रे भर्ता स क्व नु ते गतः ।
क्षिप्रमागमनं मह्यं तस्य त्वं वेदयस्व ह ॥ १४.६१.२७ ॥
ઉત્તરાને તે બોલી, “હે ભદ્રે, તારો પતિ ક્યાં ગયો છે? તેનું મારી પાસે જલદી આવવું મને જણાવ.”
14.61.28
ननु नामाद्य वैराटि श्रुत्वा मम गिरं सदा ।
भवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पतिः ॥ १४.६१.२८ ॥
હે વૈરાટી, મારા વચન સદા સાંભળીને તારો પતિ આજે ઘરમાંથી જલદી બહાર આવતો નથી? તે મારી પાસે કેમ આવતો નથી?
14.61.29
अभिमन्योऽनुशयिनो मातुलास्ते महारथाः ।
कुशलं चाब्रुवन्सर्वे त्वां युयुत्सुमिहागतम् ॥ १४.६१.२९ ॥
હે અભિમન્યુ, તારા મામા મહારથીઓ બધા તારી કુશળતા પૂછતા હતા અને કહેતા હતા કે અહીં યુયુત્સુ આવ્યો છે.
14.61.30
आचक्ष्व मेऽद्य सङ्ग्रामं यथापूर्वमरिन्दम ।
कस्मादेवं विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे। ॥ १४.६१.३० ॥
હે શત્રુદમન, પહેલાંની જેમ હવે મને યુદ્ધનો વૃત્તાંત કહે. હું આમ વિલાપ કરું છું, છતાં તું આજે અહીં કેમ જવાબ આપતો નથી?
14.61.31
एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तस्यास्तत्परिदेवितम् ।
श्रुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १४.६१.३१ ॥
સુભદ્રાનો આ અને આવો બીજો વિલાપ સાંભળીને અત્યંત દુઃખથી પીડિત પૃથા (કુંતી) ધીમેથી આ વચન બોલી.
14.61.32
सुभद्रे वासुदेवेन तथा सात्यकिना रणे ।
पित्रा च लालितो बालः स हतः कालधर्मणा ॥ १४.६१.३२ ॥
હે સુભદ્રે! વાસુદેવ, સાત્યકિ અને પિતાએ લાડથી ઉછેરેલો તે બાળક યુદ્ધમાં કાળધર્મથી હણાયો.
14.61.33
ईदृशो मर्त्यधर्मोऽयं मा शुचो यदुनन्दिनि ।
पुत्रो हि तव दुर्धर्षः सम्प्राप्तः परमां गतिम् ॥ १४.६१.३३ ॥
હે યદુનંદિની! મરણશીલોનો ધર્મ આવો જ છે; શોક ન કર. તારો તે દુર્ધર્ષ પુત્ર પરમ ગતિ પામ્યો છે.
14.61.34
कुले महति जातासि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।
मा शुचश्चपलाक्षं त्वं पद्मपत्रनिभेक्षणे ॥ १४.६१.३४ ॥
તું મહાન ક્ષત્રિય મહાત્માઓના કુળમાં જન્મી છે; હે ચપળ નેત્રોવાળી, કમળની પાંખડી જેવા નેત્રોવાળી, શોક ન કર.
14.61.35
उत्तरां त्वमवेक्षस्व गुर्विणीं मा शुचः शुभे ।
पुत्रमेषा हि तस्याशु जनयिष्यति भामिनी ॥ १४.६१.३५ ॥
ગર્ભવતી ઉત્તરાને જો; હે શુભે, શોક ન કર. આ સુંદરી જલ્દી તેના પુત્રને જન્મ આપશે.
14.61.36
एवमाश्वासयित्वैनां कुन्ती यदुकुलोद्वह ।
विहाय शोकं दुर्धर्षं श्राद्धमस्य ह्यकल्पयत् ॥ १४.६१.३६ ॥
હે યદુકુલોદ્વહ! આ રીતે તેને આશ્વાસન આપીને કુંતીએ દુર્ધર્ષ શોક છોડી દીધો અને તેનું શ્રાદ્ધ આયોજિત કર્યું.
14.61.37
समनुज्ञाप्य धर्मज्ञं राजानं भीममेव च ।
यमौ यमोपमौ चैव ददौ दानान्यनेकशः ॥ १४.६१.३७ ॥
ધર્મજ્ઞ રાજા અને ભીમની અનુજ્ઞા લઈને, યમ સમાન બંને ભાઈઓને પણ તેણે અનેક પ્રકારનાં દાન આપ્યાં.
14.61.38
ततः प्रदाय बह्वीर्गा ब्राह्मणेभ्यो यदूद्वह ।
समाहृष्य तु वार्ष्णेयी वैराटीमब्रवीदिदम् ॥ १४.६१.३८ ॥
હે યદુવંશશ્રેષ્ઠ! પછી બ્રાહ્મણોને ઘણી ગાયો આપીને, હર્ષિત થયેલી વાર્ષ્ણેયી (સુભદ્રા) વૈરાટીને (ઉત્તરાને) આ પ્રમાણે બોલી.
14.61.39
वैराटि नेह संतापस्त्वया कार्यो ह्यनिन्दिते ।
भर्तारं प्रति सुश्रोणि गर्भस्थं रक्ष वै शिशुम् ॥ १४.६१.३९ ॥
હે વૈરાટી! હે નિર્દોષ! હે સુંદર કટિવાળી! અહીં તારે પતિ માટે સંતાપ ન કરવો; ગર્ભમાં રહેલા શિશુનું રક્ષણ કર.
14.61.40
एवमुक्त्वा ततः कुन्ती विरराम महाद्युते ।
तामनुज्ञाप्य चैवेमां सुभद्रां समुपानयम् ॥ १४.६१.४० ॥
હે મહાતેજસ્વી! આ પ્રમાણે કહીને કુંતી મૌન રહી; તેની અનુજ્ઞા લઈને મેં આ સુભદ્રાને પાસે લાવી.
14.61.41
एवं स निधनं प्राप्तो दौहित्रस्तव मानद ।
संतापं त्यज दुर्धर्ष मा च शोके मनः कृथाः ॥ १४.६१.४१ ॥
આ રીતે તારો દૌહિત્ર (અભિમન્યુ) મૃત્યુ પામ્યો. હે માનદ! હે દુર્ધર્ષ! સંતાપ છોડી દે; મનને શોકમાં ન ડુબાડ.