మహాభారతం · అధ్యాయం 14.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.61.1
कथयन्नेव तु तदा वासुदेवः प्रतापवान् ।
महाभारतयुद्धं तत्कथान्ते पितुरग्रतः ॥ १४.६१.१ ॥
అప్పుడు ప్రతాపవంతుడైన వాసుదేవుడు ఆ కథ ముగింపులో, తండ్రి ఎదుట మహాభారత యుద్ధాన్ని చెబుతూ ఉండగా.
14.61.2
अभिमन्योर्वधं वीरः सोत्यक्रामन्महामतिः ।
अप्रियं वसुदेवस्य माभूदिति महामनाः ॥ १४.६१.२ ॥
ఆ వీరుడు, మహామతి, అభిమన్యు వధ విషయాన్ని దాటవేసి ముందుకు సాగాడు; వసుదేవునికి అప్రియం కలగకూడదని ఆలోచించిన మహామనస్కుడు.
14.61.3
मा दौहित्रवधं श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम् ।
दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेदिति महामतिः ॥ १४.६१.३ ॥
మనవడి వధ అనే మహా ఘోరాన్ని విని వసుదేవుడు దుఃఖశోకాలతో బాధపడకూడదని ఆలోచించిన మహామతి అతడు.
14.61.4
सुभद्रा तु तमुत्क्रान्तमात्मजस्य वधं रणे ।
आचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधमित्यपतद्भुवि ॥ १४.६१.४ ॥
కానీ సుభద్ర, యుద్ధంలో తన కుమారుని వధ జరిగిందని విని, "కృష్ణా, సౌభద్రుని వధను చెప్పు" అని పలికి నేలపై పడిపోయింది.
14.61.5
तामपश्यन्निपतितां वसुदेवः क्षितौ तदा ।
दृष्ट्वैव च पपातोर्व्यां सोऽपि दुःखेन मूर्छितः ॥ १४.६१.५ ॥
ఆమె నేలపై పడి ఉండటం వసుదేవుడు చూశాడు; చూడగానే దుఃఖంతో మూర్ఛపోయి అతడు కూడా నేలపై పడిపోయాడు.
14.61.6
तषः स दौहित्रवदाद्दुःखशोकसमाहतः ।
वसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १४.६१.६ ॥
అప్పుడు మనవడి వధతో దుఃఖశోకాలతో బాధితుడైన వసుదేవుడు, మహారాజా, కృష్ణునితో ఈ మాటలు పలికాడు.
14.61.7
ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग्भुवि विश्रुतः ।
यद्दौहित्रवधं मेऽद्य न ख्यापयसि शत्रुहन् ॥ १४.६१.७ ॥
ఓ పుండరీకాక్షా, నీవు భూమిపై సత్యవాక్కుగా ప్రసిద్ధుడవు. ఓ శత్రుహంతా, నేడు నా దౌహిత్రుని వధను నీవు ఎందుకు ప్రకటించడం లేదు?
14.61.8
तद्भागिनेयनिधनं तत्त्वेनाचक्ष्व मे प्रभो ।
सदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे। ॥ १४.६१.८ ॥
ప్రభూ, ఆ భాగినేయుని మరణాన్ని నాకు యథార్థంగా చెప్పు. నీ వంటి కన్నులు గల అతడు రణంలో శత్రువుల చేత ఎలా హతుడయ్యాడు?
14.61.9
दुर्भरं बत वार्ष्णेय कालेऽप्राप्ते नृभिः सह ।
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतधा न विदीर्यते ॥ १४.६१.९ ॥
ఓ వార్ష్ణేయా, మనుషులతో కలిసి ఉన్నప్పుడు, కాలం రాకముందే, ఈ దుఃఖాన్ని భరించడం కష్టం; దుఃఖంతో నా హృదయం వంద ముక్కలుగా చీలిపోలేదే.
14.61.10
किमब्रवीत्त्वां सङ्ग्रामे सुभद्रां मातरं प्रति ।
मां चापि पुण्डरीकाक्षि चपलाक्षः प्रियो मम ॥ १४.६१.१० ॥
ఓ పుండరీకాక్షా, యుద్ధంలో అతడు నీతో, తల్లి సుభద్రతో ఏమన్నాడు? నాతో కూడా చంచల నేత్రుడు, నా ప్రియుడు ఏమి చెప్పాడు?
14.61.11
आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहतः परैः ।
कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजौ विकृतं कृतम् ॥ १४.६१.११ ॥
యుద్ధం నుండి వెనుకకు తిరిగి, శత్రువులు అతన్ని చంపారా? ఓ గోవిందా, యుద్ధంలో అతని ముఖం వికారం చేయబడిందా?
14.61.12
स हि कृष्ण महातेजाः श्लाघन्निव ममाग्रतः ।
बालभावेन विजयमात्मनोऽकथयत्प्रभुः। ॥ १४.६१.१२ ॥
ఓ కృష్ణా, ఆ మహాతేజస్వి నా ఎదుట గర్వంగా మాట్లాడుతున్నట్లు, బాలసహజంగా తన విజయాన్ని చెప్పుకున్నాడు.
14.61.13
कच्चिन्न निकृतो बालो द्रोणकर्णाकृपादिभिः ।
धरण्यां निहतः शेते तन्ममाचक्ष्वि केशव ॥ १४.६१.१३ ॥
ద్రోణ, కర్ణ, కృప మొదలైనవారు ఆ బాలుడిని అన్యాయంగా చంపి నేలపై పడి ఉన్నాడా? ఓ కేశవా, అది నాకు చెప్పు.
14.61.14
स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्णं च बलीनां वरम् ।
स्पर्धते स्म रणे नित्यं दुहितुः पुत्रको मम ॥ १४.६१.१४ ॥
అతడు — నా కుమార్తె కుమారుడు — యుద్ధంలో ఎప్పుడూ ద్రోణ, భీష్మ, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన కర్ణులతో పోటీపడేవాడు.
14.61.15
एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम् ।
पितरं दुःखिततरं गोविन्दो वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.६१.१५ ॥
అప్పుడు ఇలా ఎంతగానో విలపిస్తూ, అతి దుఃఖంతో ఉన్న తండ్రితో, మరింత దుఃఖితుడైన అతనితో గోవిందుడు ఈ మాటలు పలికాడు.
14.61.16
न तेनि विकृतं वक्त्रं कृतं सङ्ग्राममूर्धनि ।
न पृष्ठतः कृतश्चापि सङ्ग्रामस्तेन दुस्तरः ॥ १४.६१.१६ ॥
యుద్ధాగ్రంలో అతడు తన ముఖాన్ని వికృతంగా చేసుకోలేదు, వెనుకనుంచి యుద్ధం చేయలేదు; అతడి వల్ల ఆ యుద్ధం దుర్జయమైంది.
14.61.17
निहत्य पृथिवीपालान्सहस्रशतसङ्घशः ।
खेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गतः ॥ १४.६१.१७ ॥
వేల వందల మంది రాజులను గుంపులు గుంపులుగా చంపి, ద్రోణ, కర్ణులచేత అలసి, దుశ్శాసనుని కుమారుని వశమయ్యాడు.
14.61.18
एको ह्येकेन सततं युध्यमानो यदि प्रभो ।
न स शक्येत सङ्ग्रामे निहन्तुमपि वज्रिणा ॥ १४.६१.१८ ॥
ప్రభూ, ఒకడు ఒకనితో నిరంతరం యుద్ధం చేస్తుంటే, యుద్ధంలో అతడిని వజ్రధారి ఇంద్రుడైనా చంపలేడు.
14.61.19
समाहूते च सङ्ग्रामे पार्थे संशप्तकैस्तदा ।
पर्यवार्यत संक्रुद्धैः स द्रोणादिभिराहवे ॥ १४.६१.१९ ॥
యుద్ధంలో పార్థుడు సవాలు చేయబడినప్పుడు, అప్పుడు కోపోద్రిక్తులైన సంశప్తకులు ద్రోణాదులతో కలిసి యుద్ధంలో ఆయనను చుట్టుముట్టారు.
14.61.20
ततः शत्रुवधं कृत्वा सुमहान्तं रेणे पितः ।
दौहित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गतः ॥ १४.६१.२० ॥
అప్పుడు, తండ్రీ, యుద్ధంలో శత్రువులను మహా సంహారం చేసిన తర్వాత, మీ దౌహిత్రుడు వార్ష్ణేయుడు దుశ్శాసనుని కుమారుని వశమయ్యాడు.
14.61.21
नूनं च स गतः स्वर्गं जहि शोकं महामते ।
न हि व्यसनमासाद्य सीदन्ति कृतबुद्धयः ॥ १४.६१.२१ ॥
నిశ్చయంగా అతడు స్వర్గానికి వెళ్లాడు. మహామతీ, శోకాన్ని విడిచిపెట్టు; స్థిరబుద్ధిగల వారు విపత్తును పొందినా కృంగిపోరు.
14.61.22
द्रोणकर्णप्रभृतयो येन प्रतिसमासिताः ।
रणे महेन्द्रप्रतिमाः स कथं नाप्नुयाद्दिवम् ॥ १४.६१.२२ ॥
ద్రోణ, కర్ణ మొదలైనవారిని యుద్ధంలో మహేంద్రునితో సమానుడై ఎదుర్కొన్నవాడు స్వర్గాన్ని ఎలా పొందకుండా ఉంటాడు?
14.61.23
स शोकं जहि जुर्धर्ष मा च मन्युवशं गमः ।
शस्त्रपूतां हि स गतिं गतः परपुरंजयः ॥ १४.६१.२३ ॥
ఓ దుర్ధర్షుడా, శోకాన్ని విడిచిపెట్టు; కోపానికి వశుడవు కావద్దు. శత్రునగరాలను జయించినవాడు ఆయుధ పవిత్రతతో కూడిన గతిని పొందాడు.
14.61.24
तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्वसा मम ।
दुःखार्ताऽथो सुतं प्राप्य कुररीव ननाद ह ॥ १४.६१.२४ ॥
ఆ వీరుడు మరణించగా, నా సోదరి సుభద్ర దుఃఖంతో పీడితురాలై, కొడుకును పొందినా, కురరీ పక్షిలా విలపించింది.
14.61.25
द्रौपदीं च समासाद्य पर्यतप्यत दुःखिता ।
आर्ये क्व दारकाः सर्वे द्रष्टुमिच्छामि तानहम् ॥ १४.६१.२५ ॥
ద్రౌపది వద్దకు చేరి దుఃఖితురాలై ఆమె విలపించింది. ఆర్యా, నా పిల్లలందరూ ఎక్కడ? నేను వారిని చూడాలనుకుంటున్నాను.
14.61.26
अस्यास्तु वचनं श्रुत्वा सर्वास्ताः कुरुयोषितः ।
भुजाभ्यां परिगृह्यैनां चुक्रुशुः परमार्तवत् ॥ १४.६१.२६ ॥
ఆమె మాటలు విని కురు స్త్రీలంతా ఆమెను భుజాలతో ఆలింగనం చేసుకొని అత్యంత వేదనతో ఏడ్చారు.
14.61.27
उत्तरां चाब्रवीद्भद्रे भर्ता स क्व नु ते गतः ।
क्षिप्रमागमनं मह्यं तस्य त्वं वेदयस्व ह ॥ १४.६१.२७ ॥
ఉత్తరతో ఆమె ఇలా అన్నది: “శుభురాలా, నీ భర్త ఎక్కడికి వెళ్లాడు? అతడు త్వరగా నా దగ్గరికి రావడాన్ని నాకు తెలియజెయ్యి.”
14.61.28
ननु नामाद्य वैराटि श्रुत्वा मम गिरं सदा ।
भवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पतिः ॥ १४.६१.२८ ॥
విరాటుని కుమార్తెా, నా మాటను ఎల్లప్పుడూ విని నీ భర్త ఈ రోజు ఇంటి నుండి వేగంగా బయటకు రావడం లేదా? అతడు నా దగ్గరికి ఎందుకు రావడం లేదు?
14.61.29
अभिमन्योऽनुशयिनो मातुलास्ते महारथाः ।
कुशलं चाब्रुवन्सर्वे त्वां युयुत्सुमिहागतम् ॥ १४.६१.२९ ॥
అభిమన్యు, నీ మేనమామలు మహారథులందరూ నీ క్షేమాన్ని అడిగారు, ఇక్కడ యుయుత్సు వచ్చాడని చెప్పారు.
14.61.30
आचक्ष्व मेऽद्य सङ्ग्रामं यथापूर्वमरिन्दम ।
कस्मादेवं विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे। ॥ १४.६१.३० ॥
అరిందమా, మునుపటిలా ఇప్పుడు యుద్ధ వృత్తాంతాన్ని నాకు చెప్పు. నేను ఇలా విలపిస్తుంటే నువ్వు ఇక్కడ ఈరోజు ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదు?
14.61.31
एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तस्यास्तत्परिदेवितम् ।
श्रुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १४.६१.३१ ॥
సుభద్ర చేసిన ఈ మొదలైన విలాపాన్ని విని, అత్యంత దుఃఖార్తురాలైన పృథ (కుంతి) నెమ్మదిగా ఈ మాటలు పలికింది.
14.61.32
सुभद्रे वासुदेवेन तथा सात्यकिना रणे ।
पित्रा च लालितो बालः स हतः कालधर्मणा ॥ १४.६१.३२ ॥
ఓ సుభద్రా! వాసుదేవుడు, సాత్యకి, తండ్రి లాలించి పెంచిన ఆ బాలుడు యుద్ధంలో కాలధర్మంవల్ల హతుడయ్యాడు.
14.61.33
ईदृशो मर्त्यधर्मोऽयं मा शुचो यदुनन्दिनि ।
पुत्रो हि तव दुर्धर्षः सम्प्राप्तः परमां गतिम् ॥ १४.६१.३३ ॥
ఓ యదునందినీ! మర్త్యుల ధర్మం ఇలాంటిదే; శోకించకు. నీ దుర్ధర్షుడైన కుమారుడు పరమ గతిని పొందాడు.
14.61.34
कुले महति जातासि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।
मा शुचश्चपलाक्षं त्वं पद्मपत्रनिभेक्षणे ॥ १४.६१.३४ ॥
నీవు గొప్ప క్షత్రియ మహాత్ముల వంశంలో జన్మించావు; చలించు కన్నులు గలదానా, పద్మదళ నేత్రాలు గలదానా, శోకించకు.
14.61.35
उत्तरां त्वमवेक्षस्व गुर्विणीं मा शुचः शुभे ।
पुत्रमेषा हि तस्याशु जनयिष्यति भामिनी ॥ १४.६१.३५ ॥
గర్భవతియైన ఉత్తరను చూడు; ఓ శుభురాలా, శోకించకు. ఈ సుందరి త్వరలో అతని కుమారుని కంటుంది.
14.61.36
एवमाश्वासयित्वैनां कुन्ती यदुकुलोद्वह ।
विहाय शोकं दुर्धर्षं श्राद्धमस्य ह्यकल्पयत् ॥ १४.६१.३६ ॥
ఓ యదుకులోద్వహా! ఇలా ఆమెను ఓదార్చి, కుంతి దుర్ధర్షమైన శోకాన్ని విడిచి అతనికి శ్రాద్ధ కర్మను ఏర్పాటు చేసింది.
14.61.37
समनुज्ञाप्य धर्मज्ञं राजानं भीममेव च ।
यमौ यमोपमौ चैव ददौ दानान्यनेकशः ॥ १४.६१.३७ ॥
ధర్మజ్ఞుడైన రాజును, భీమును అనుమతి అడిగి, యముడితో సమానులైన ఇద్దరు సోదరులకు కూడా ఆమె అనేక విధాలుగా దానాలు ఇచ్చింది.
14.61.38
ततः प्रदाय बह्वीर्गा ब्राह्मणेभ्यो यदूद्वह ।
समाहृष्य तु वार्ष्णेयी वैराटीमब्रवीदिदम् ॥ १४.६१.३८ ॥
యదువంశ శ్రేష్ఠుడా! తరువాత అనేక ఆవులను బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చి, సంతోషించిన వార్ష్ణేయి (సుభద్ర) వైరాటి (ఉత్తర)తో ఇలా అన్నది.
14.61.39
वैराटि नेह संतापस्त्वया कार्यो ह्यनिन्दिते ।
भर्तारं प्रति सुश्रोणि गर्भस्थं रक्ष वै शिशुम् ॥ १४.६१.३९ ॥
వైరాటి! నిర్దోషురాలా! అందమైన నడుము గలదానా! ఇక్కడ నీవు భర్తకోసం దుఃఖపడకూడదు; గర్భంలో ఉన్న శిశువును రక్షించు.
14.61.40
एवमुक्त्वा ततः कुन्ती विरराम महाद्युते ।
तामनुज्ञाप्य चैवेमां सुभद्रां समुपानयम् ॥ १४.६१.४० ॥
మహాతేజస్వీ! ఇలా చెప్పి కుంతి మౌనం వహించింది; ఆమె అనుమతి తీసుకుని ఈ సుభద్రను నేను దగ్గరకు తీసుకువచ్చాను.
14.61.41
एवं स निधनं प्राप्तो दौहित्रस्तव मानद ।
संतापं त्यज दुर्धर्ष मा च शोके मनः कृथाः ॥ १४.६१.४१ ॥
ఈ విధంగా నీ దౌహిత్రుడు (అభిమన్యుడు) మరణాన్ని పొందాడు. మానదా! దుర్ధర్షా! సంతాపాన్ని విడిచిపెట్టు; మనసును శోకంలో ఉంచకు.