มหาภารตะ · อัธยายะ 14.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.61.1
कथयन्नेव तु तदा वासुदेवः प्रतापवान् ।
महाभारतयुद्धं तत्कथान्ते पितुरग्रतः ॥ १४.६१.१ ॥
ขณะที่วาสุเทพผู้ทรงานุภาพกำลังเล่าถึงสงครามมหาภารตะเมื่อจบเรื่องนั้น ก็ตรัสต่อหน้าบิดาของพระองค์
14.61.2
अभिमन्योर्वधं वीरः सोत्यक्रामन्महामतिः ।
अप्रियं वसुदेवस्य माभूदिति महामनाः ॥ १४.६१.२ ॥
วีรบุรุษผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ผู้มีใจกว้างได้ละเว้นการกล่าวถึงการสังหารอภิมันยุ โดยคิดว่า ขออย่าให้เป็นที่ไม่พอพระทัยของวสุเทพเลย
14.61.3
मा दौहित्रवधं श्रुत्वा वसुदेवो महात्ययम् ।
दुःखशोकाभिसंतप्तो भवेदिति महामतिः ॥ १४.६१.३ ॥
ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่คิดว่า อย่าให้วสุเทพได้ยินเรื่องการสังหารหลานชายผู้เป็นบุตรของธิดาอันเป็นความหายนะครั้งใหญ่ แล้วต้องเดือดร้อนด้วยความทุกข์และความโศกเลย
14.61.4
सुभद्रा तु तमुत्क्रान्तमात्मजस्य वधं रणे ।
आचक्ष्व कृष्ण सौभद्रवधमित्यपतद्भुवि ॥ १४.६१.४ ॥
ส่วนสุภัทราได้ยินในสนามรบถึงการสังหารบุตรชายของตน จึงกล่าวว่า กฤษณะ จงบอกเรื่องการสังหารโสภัทรเถิด แล้วก็ล้มลงกับพื้นดิน
14.61.5
तामपश्यन्निपतितां वसुदेवः क्षितौ तदा ।
दृष्ट्वैव च पपातोर्व्यां सोऽपि दुःखेन मूर्छितः ॥ १४.६१.५ ॥
วสุเทพเห็นนางล้มลงบนพื้นดินในขณะนั้น ครั้นเห็นนางแล้วก็ล้มลงบนแผ่นดินเช่นกัน สลบไปด้วยความเศร้าโศก
14.61.6
तषः स दौहित्रवदाद्दुःखशोकसमाहतः ।
वसुदेवो महाराज कृष्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १४.६१.६ ॥
ครั้นแล้ว วสุเทพผู้ถูกความทุกข์และความโศกเพราะการสังหารหลานชายครอบงำ ผู้ทรงเป็นพระราชาผู้ยิ่งใหญ่ ได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่กฤษณะ
14.61.7
ननु त्वं पुण्डरीकाक्ष सत्यवाग्भुवि विश्रुतः ।
यद्दौहित्रवधं मेऽद्य न ख्यापयसि शत्रुहन् ॥ १४.६१.७ ॥
ท่านผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว ท่านเป็นที่รู้จักในโลกว่าซื่อสัตย์ต่อคำพูด ท่านผู้ปราบศัตรู ไฉนวันนี้ท่านจึงไม่บอกข่าวการสังหารหลานชายของข้าเล่า
14.61.8
तद्भागिनेयनिधनं तत्त्वेनाचक्ष्व मे प्रभो ।
सदृशाक्षस्तव कथं शत्रुभिर्निहतो रणे। ॥ १४.६१.८ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอทรงบอกข้าตามความจริงถึงการสิ้นชีพของหลานชายผู้เป็นบุตรของน้องสาวนั้นเถิด ไฉนผู้ที่มีดวงตาเหมือนพระองค์จึงถูกศัตรูฆ่าตายในสนามรบได้
14.61.9
दुर्भरं बत वार्ष्णेय कालेऽप्राप्ते नृभिः सह ।
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतधा न विदीर्यते ॥ १४.६१.९ ॥
ข้าแต่บุตรของวฤษณี อนิจจา นี่เป็นเรื่องที่ทนได้ยาก เมื่อยังไม่ถึงเวลาอันควร ท่ามกลางมนุษย์ เหตุใดหัวใจของข้าจึงไม่แตกเป็นร้อยชิ้นด้วยความทุกข์นี้เล่า
14.61.10
किमब्रवीत्त्वां सङ्ग्रामे सुभद्रां मातरं प्रति ।
मां चापि पुण्डरीकाक्षि चपलाक्षः प्रियो मम ॥ १४.६१.१० ॥
ท่านผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว เขากล่าวอะไรกับท่านและกับสุภัทราผู้เป็นมารดาของเขาในสนามรบบ้าง และลูกรักตาไวของข้าได้กล่าวอะไรกับข้าบ้าง
14.61.11
आहवं पृष्ठतः कृत्वा कच्चिन्न निहतः परैः ।
कच्चिन्मुखं न गोविन्द तेनाजौ विकृतं कृतम् ॥ १४.६१.११ ॥
เขาหันหลังให้การรบแล้วจึงถูกศัตรูฆ่าตายหรือไม่ ข้าแต่โควินท์ ใบหน้าของเขาถูกทำให้เสียโฉมในการต่อสู้หรือไม่
14.61.12
स हि कृष्ण महातेजाः श्लाघन्निव ममाग्रतः ।
बालभावेन विजयमात्मनोऽकथयत्प्रभुः। ॥ १४.६१.१२ ॥
ข้าแต่กฤษณะ ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่นั้นได้บอกชัยชนะของตนแก่ข้าด้วยท่าทีอวดอ้างต่อหน้าข้าอย่างเด็กๆ ราวกับโอ้อวด
14.61.13
कच्चिन्न निकृतो बालो द्रोणकर्णाकृपादिभिः ।
धरण्यां निहतः शेते तन्ममाचक्ष्वि केशव ॥ १४.६१.१३ ॥
เด็กคนนั้นถูกโทรณะ กรรณะ กฤปะ และคนอื่นๆ กลั่นแกล้งไปหรือไม่ จึงถูกฆ่าตายและนอนอยู่บนพื้นดิน ข้าแต่เกศวะ ขอบอกข้าเรื่องนั้นเถิด
14.61.14
स हि द्रोणं च भीष्मं च कर्णं च बलीनां वरम् ।
स्पर्धते स्म रणे नित्यं दुहितुः पुत्रको मम ॥ १४.६१.१४ ॥
เขาซึ่งเป็นบุตรของธิดาของข้า แม้ในสนามรบก็แข่งขันกับโทรณะ ภีษมะ และกรรณะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงพลังอยู่เสมอ
14.61.15
एवंविधं बहु तदा विलपन्तं सुदुःखितम् ।
पितरं दुःखिततरं गोविन्दो वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.६१.१५ ॥
ครั้นนั้น โควินท์ได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่บิดา ผู้กำลังคร่ำครวญอย่างนี้มากมาย เศร้าโศกยิ่งนัก และทุกข์ระทมยิ่งกว่าเดิม
14.61.16
न तेनि विकृतं वक्त्रं कृतं सङ्ग्राममूर्धनि ।
न पृष्ठतः कृतश्चापि सङ्ग्रामस्तेन दुस्तरः ॥ १४.६१.१६ ॥
เขามิได้ทำให้ใบหน้าเสียโฉมในแนวหน้าของการสงคราม และมิได้สู้รบจากด้านหลัง การต่อสู้นั้นยากที่จะข้ามพ้นสำหรับเขา
14.61.17
निहत्य पृथिवीपालान्सहस्रशतसङ्घशः ।
खेदितो द्रोणकर्णाभ्यां दौःशासनिवशं गतः ॥ १४.६१.१७ ॥
เขาสังหารกษัตริย์เป็นร้อยเป็นพันเป็นกลุ่มๆ แต่ถูกโทรณะและกรรณะทำให้อ่อนล้าและทรมาน จนตกอยู่ในอำนาจของบุตรของทุศศาสน
14.61.18
एको ह्येकेन सततं युध्यमानो यदि प्रभो ।
न स शक्येत सङ्ग्रामे निहन्तुमपि वज्रिणा ॥ १४.६१.१८ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า หากผู้หนึ่งสู้กับอีกผู้หนึ่งอย่างไม่หยุดยั้ง แม้แต่พระอินทร์ผู้ถือสายฟ้า ก็ไม่อาจสังหารเขาในสนามรบได้
14.61.19
समाहूते च सङ्ग्रामे पार्थे संशप्तकैस्तदा ।
पर्यवार्यत संक्रुद्धैः स द्रोणादिभिराहवे ॥ १४.६१.१९ ॥
เมื่อปารถะถูกท้าสู้ในสนามรบ เหล่าสังศปตกะผู้โกรธจัด พร้อมด้วยโทรณะและคนอื่นๆ ได้ล้อมเขาไว้ในการต่อสู้
14.61.20
ततः शत्रुवधं कृत्वा सुमहान्तं रेणे पितः ।
दौहित्रस्तव वार्ष्णेय दौःशासनिवशं गतः ॥ १४.६१.२० ॥
ข้าแต่บิดา ครั้นนั้น หลานชายของพระองค์ บุตรแห่งวารษเณยะ ได้ฆ่าศัตรูจำนวนมากในสนามรบ แล้วก็ตกอยู่ในอำนาจของบุตรของทุศศาสน
14.61.21
नूनं च स गतः स्वर्गं जहि शोकं महामते ।
न हि व्यसनमासाद्य सीदन्ति कृतबुद्धयः ॥ १४.६१.२१ ॥
แน่นอนว่าเขาได้ไปสู่สวรรค์แล้ว ดูก่อนผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ จงละความเศร้าโศกเสียเถิด เพราะผู้มีปัญญาที่มั่นคงย่อมไม่จมอยู่ในความสิ้นหวังเมื่อเคราะห์กรรมมาถึง
14.61.22
द्रोणकर्णप्रभृतयो येन प्रतिसमासिताः ।
रणे महेन्द्रप्रतिमाः स कथं नाप्नुयाद्दिवम् ॥ १४.६१.२२ ॥
ผู้ที่เผชิญหน้าโทรณะ กรรณะ และคนอื่น ๆ ในสนามรบ ดุจพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ เขาจะไม่ได้ไปสู่สวรรค์ได้อย่างไรเล่า
14.61.23
स शोकं जहि जुर्धर्ष मा च मन्युवशं गमः ।
शस्त्रपूतां हि स गतिं गतः परपुरंजयः ॥ १४.६१.२३ ॥
ดูก่อนผู้ที่ไม่มีใครเอาชนะได้ จงละความเศร้าโศกเสียเถิด และอย่าตกอยู่ในอำนาจของความโกรธ เขาผู้พิชิตนครของศัตรูได้บรรลุคติที่ชำระด้วยศัสตราแล้ว
14.61.24
तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्वसा मम ।
दुःखार्ताऽथो सुतं प्राप्य कुररीव ननाद ह ॥ १४.६१.२४ ॥
เมื่อวีรบุรุษนั้นถูกสังหาร สุภัทราน้องสาวของข้า แม้ได้พบบุตรชายของนางแล้ว ก็ถูกความทุกข์โศกครอบงำ จึงร่ำไห้ดุจนกกุรารี
14.61.25
द्रौपदीं च समासाद्य पर्यतप्यत दुःखिता ।
आर्ये क्व दारकाः सर्वे द्रष्टुमिच्छामि तानहम् ॥ १४.६१.२५ ॥
นางเข้าไปหาเทราปที แล้วคร่ำครวญด้วยความทุกข์ว่า "ท่านผู้เจริญ บรรดาบุตรของข้าทั้งหมดอยู่ที่ไหนเล่า ข้าอยากจะเห็นพวกเขาเหลือเกิน"
14.61.26
अस्यास्तु वचनं श्रुत्वा सर्वास्ताः कुरुयोषितः ।
भुजाभ्यां परिगृह्यैनां चुक्रुशुः परमार्तवत् ॥ १४.६१.२६ ॥
บรรดาสตรีแห่งกุรุทั้งหมดได้ยินคำพูดของนาง จึงโอบกอดนางด้วยแขนทั้งสอง แล้วร้องไห้คร่ำครวญด้วยความทุกข์อย่างยิ่ง
14.61.27
उत्तरां चाब्रवीद्भद्रे भर्ता स क्व नु ते गतः ।
क्षिप्रमागमनं मह्यं तस्य त्वं वेदयस्व ह ॥ १४.६१.२७ ॥
นางตรัสกับอุตตรา "ดูก่อนหญิงผู้เจริญ สามีของเจ้าไปอยู่ที่ไหนเล่า จงแจ้งให้ข้ารู้โดยเร็วว่าเขาจะมาหาข้าเมื่อใด"
14.61.28
ननु नामाद्य वैराटि श्रुत्वा मम गिरं सदा ।
भवनान्निष्पतत्याशु कस्मान्नाभ्येति ते पतिः ॥ १४.६१.२८ ॥
ดูก่อนธิดาของพระวิราฏ เจ้าสามีของเจ้าได้ฟังเสียงของข้าเสมอมา วันนี้เหตุใดเขาจึงไม่รีบออกมาจากเรือนเล่า เหตุใดเขาจึงไม่มาหาเจ้า
14.61.29
अभिमन्योऽनुशयिनो मातुलास्ते महारथाः ।
कुशलं चाब्रुवन्सर्वे त्वां युयुत्सुमिहागतम् ॥ १४.६१.२९ ॥
ดูก่อนอภิมนยุ บรรดาลุงฝ่ายมารดาของเจ้า มหารถทั้งหลาย ต่างถามถึงความสุขสวัสดีของเจ้า และกล่าวว่ายุยุตสุมาถึงที่นี่แล้ว
14.61.30
आचक्ष्व मेऽद्य सङ्ग्रामं यथापूर्वमरिन्दम ।
कस्मादेवं विलपतीं नाद्येह प्रतिभाषसे। ॥ १४.६१.३० ॥
ดูก่อนผู้ปราบศัตรู วันนี้จงเล่าการสงครามให้ข้าฟังเหมือนเช่นเคยเถิด เหตุใดวันนี้เจ้าจึงไม่ตอบข้า ขณะที่ข้าคร่ำครวญอยู่เช่นนี้
14.61.31
एवमादि तु वार्ष्णेय्यास्तस्यास्तत्परिदेवितम् ।
श्रुत्वा पृथा सुदुःखार्ता शनैर्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १४.६१.३१ ॥
เมื่อปฤถาได้ฟังคำคร่ำครวญเหล่านี้และอื่น ๆ ของวารษเณยีนั้น นางผู้ทุกข์ระทมอย่างยิ่ง จึงค่อย ๆ กล่าวถ้อยคำเหล่านี้
14.61.32
सुभद्रे वासुदेवेन तथा सात्यकिना रणे ।
पित्रा च लालितो बालः स हतः कालधर्मणा ॥ १४.६१.३२ ॥
ดูก่อนสุภัทรา บุตรน้อยที่วาสุเทพ สาตยกี และบิดาของเขารักใคร่เลี้ยงดู ถูกสังหารในสนามรบด้วยกฎแห่งกาลเวลา
14.61.33
ईदृशो मर्त्यधर्मोऽयं मा शुचो यदुनन्दिनि ।
पुत्रो हि तव दुर्धर्षः सम्प्राप्तः परमां गतिम् ॥ १४.६१.३३ ॥
ดูก่อนธิดาแห่งยาทพ นี่คือกฎของมนุษย์ อย่าโศกเศร้าเลย บุตรของเจ้าผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ ได้บรรลุคติอันสูงสุดแล้ว
14.61.34
कुले महति जातासि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ।
मा शुचश्चपलाक्षं त्वं पद्मपत्रनिभेक्षणे ॥ १४.६१.३४ ॥
เจ้าเกิดในตระกูลอันยิ่งใหญ่ของกษัตริย์ผู้มีจิตใจสูงส่ง อย่าโศกเศร้าเลย ดูก่อนผู้มีดวงตาหวั่นไหว ดูก่อนสตรีผู้มีดวงตาดุจกลีบบัวเอ๋ย
14.61.35
उत्तरां त्वमवेक्षस्व गुर्विणीं मा शुचः शुभे ।
पुत्रमेषा हि तस्याशु जनयिष्यति भामिनी ॥ १४.६१.३५ ॥
จงมองดูอุตตรา ผู้กำลังตั้งครรภ์ อย่าโศกเศร้าเลย ดูก่อนผู้เป็นมงคล หญิงงามผู้นี้จะให้กำเนิดบุตรของเขาในไม่ช้า
14.61.36
एवमाश्वासयित्वैनां कुन्ती यदुकुलोद्वह ।
विहाय शोकं दुर्धर्षं श्राद्धमस्य ह्यकल्पयत् ॥ १४.६१.३६ ॥
ดูก่อนผู้เป็นยอดแห่งวงศ์ยาทพ เมื่อกุนตีปลอบโยนนางเช่นนี้แล้ว จึงละความเศร้าโศกอันท่วมท้นเสีย แล้วจัดพิธีศราทธให้แก่เขา
14.61.37
समनुज्ञाप्य धर्मज्ञं राजानं भीममेव च ।
यमौ यमोपमौ चैव ददौ दानान्यनेकशः ॥ १४.६१.३७ ॥
นางขออนุญาตพระราชาผู้รู้ธรรม และภีมะด้วย แล้วมอบทานมากมายให้แก่ฝาแฝดทั้งสองผู้เปรียบดุจยม
14.61.38
ततः प्रदाय बह्वीर्गा ब्राह्मणेभ्यो यदूद्वह ।
समाहृष्य तु वार्ष्णेयी वैराटीमब्रवीदिदम् ॥ १४.६१.३८ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐแห่งยาทพ ครั้นแล้วนางได้มอบโคจำนวนมากแก่พราหมณ์ทั้งหลาย แล้วสุภัทราผู้เป็นวารษเณยีมีความยินดี จึงตรัสถ้อยคำนี้กับไวราฏี คืออุตตรา
14.61.39
वैराटि नेह संतापस्त्वया कार्यो ह्यनिन्दिते ।
भर्तारं प्रति सुश्रोणि गर्भस्थं रक्ष वै शिशुम् ॥ १४.६१.३९ ॥
ดูก่อนธิดาของพระวิราฏ ดูก่อนผู้ไร้ที่ติ เจ้าไม่ควรเศร้าโศกที่นี่เพราะสามีของเจ้า ดูก่อนหญิงผู้มีสะโพกงาม จงปกป้องทารกที่อยู่ในครรภ์ของเจ้าเถิด
14.61.40
एवमुक्त्वा ततः कुन्ती विरराम महाद्युते ।
तामनुज्ञाप्य चैवेमां सुभद्रां समुपानयम् ॥ १४.६१.४० ॥
ดูก่อนผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ เมื่อกุนตีกล่าวดังนี้แล้วก็นิ่งเงียบไป ข้าพเจ้าได้ขออนุญาตนาง แล้วพาสุภัทรานี้มาเฝ้า
14.61.41
एवं स निधनं प्राप्तो दौहित्रस्तव मानद ।
संतापं त्यज दुर्धर्ष मा च शोके मनः कृथाः ॥ १४.६१.४१ ॥
ดังนั้น หลานของท่านได้สิ้นชีพไปแล้ว โอ้ผู้ให้เกียรติแก่ผู้อื่น โอ้ผู้ที่ไม่มีใครพ่ายแพ้ได้ จงละความเศร้าโศกเสีย และอย่าให้จิตใจของท่านจมอยู่ในความโศก