মহাভারত · অধ্যায় 14.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.72.1
एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यासमामन्त्र्य् मेधावी ततो वाचनमब्रवीत् ॥ १४.७२.१ ॥
কৃষ্ণ এরূপ বললে ধর্মপুত্র যুধিষ্ঠির মেধাবী ব্যাসকে সম্বোধন করে এই কথা বললেন।
14.72.2
यदा कालं भवान्वेत्ति हयमेधस्य तत्त्वतः ।
दीक्षयस्व तदा मां त्वं त्वय्यायत्तो हि मे क्रुतुः ॥ १४.७२.२ ॥
অশ্বমেধের যথার্থ কাল আপনি যখন জানেন, তখন আমাকে দীক্ষা দিন; কারণ আমার যজ্ঞ আপনারই উপর নির্ভরশীল।
14.72.3
अयं पैलोथ कौन्तेय याज्ञवल्क्यस्तथैव च ।
विधानं यद्यथा कालं तत्कर्तारौ न संशयः ॥ १४.७२.३ ॥
ইনি পৈল; হে কৌন্তেয়, যাজ্ঞবল্ক্যও তেমনই; বিধান যথাকালে যথাযথভাবে সম্পাদনকারী এই দুজনই, এতে সংশয় নেই।
14.72.4
चैत्र्यां हि पौर्णमास्यां तु तव दीक्षा भविष्यति ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां च यज्ञार्थं पुरुषर्षभ ॥ १४.७२.४ ॥
চৈত্রের পূর্ণিমাতেই আপনার দীক্ষা হবে; হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, যজ্ঞের জন্য সামগ্রী সংগ্রহ করা হোক।
14.72.5
अश्वविद्याविदश्चैव सूता विप्राश्च तद्विदः ।
मेध्यमश्वं परीक्षन्तां तव यज्ञार्थसिद्धये ॥ १४.७२.५ ॥
অশ্ববিদ্যায় পারদর্শী সূতগণ ও সেই বিদ্যা জানা ব্রাহ্মণেরা যজ্ঞযোগ্য অশ্ব পরীক্ষা করুন, আপনার যজ্ঞ সিদ্ধ হোক।
14.72.6
तमुत्सृज यथाशास्त्रं पृथिवीं सागराम्बराम् ।
सपर्येतु यशो नाम्ना तव पार्थिव वर्धयन् ॥ १४.७२.६ ॥
হে পার্থিব, শাস্ত্রানুসারে তাকে ছেড়ে দাও; সাগররূপ বস্ত্র পরিহিতা পৃথিবীতে সে ভ্রমণ করুক, তোমার নামে তোমার যশ বর্ধন করে।
14.72.7
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पाण्डवः पृथिवीपतिः ।
चकार सर्वं राजेन्द्र यथोक्तं ब्रह्मवादिना ॥ १४.७२.७ ॥
এইরূপ কথিত হয়ে পাণ্ডুপুত্র পৃথিবীপতি 'তথাস্তু' বলে, হে রাজেন্দ্র, ব্রহ্মবাদী যেমন বলেছিলেন সবই করলেন।
14.72.8
सम्भारश्चैव राजेन्द्र सर्वे सङ्कल्पितास्तता ॥ १४.७२.८ ॥
হে রাজেন্দ্র, সমস্ত উপকরণও সেভাবেই সংগ্রহ করা হল।
14.72.9
स सम्भारान्समाहृत्य नृपो धर्मसुतस्तदा ।
न्यवेदयदमेयात्मा कृष्णद्वैपायनाय वै ॥ १४.७२.९ ॥
তখন ধর্মপুত্র সেই রাজা সমস্ত উপকরণ সংগ্রহ করে অমেয়াত্মা কৃষ্ণদ্বৈপায়নকে জানালেন।
14.72.10
ततोऽब्रवीन्महातेजा व्यासो धर्मात्मजं नृपम् ।
यथाकालं यथायोगं सज्जाः स्म तव दीक्षणे ॥ १४.७२.१० ॥
তখন মহাতেজস্বী ব্যাস ধর্মাত্মার পুত্র সেই রাজাকে বললেন: 'যথাসময়ে ও যথাযথভাবে তোমার দীক্ষার জন্য সবকিছু প্রস্তুত।'
14.72.11
स्फ्यश्च कूर्चश्च सौवर्णो यच्चान्यदपि कौरव ।
यत्तु योग्यं भवेत्किञ्चिद्रौक्मं तत्क्रियतामिति ॥ १४.७२.११ ॥
হে কৌরব, স্ফ্য ও কূর্চ এবং সোনার তৈরি আর যা কিছু, আর যা কিছু সোনায় তৈরি করা উচিত, তা তৈরি করানো হোক।
14.72.12
अश्वश्चोत्सृज्यतामद्य पृथ्व्यामथ यथाक्रमम् ।
सुगुप्तं चरतां चापि यथाशास्त्रं यथाविधि ॥ १४.७२.१२ ॥
আজই অশ্বকে পৃথিবীতে যথাক্রমে ছেড়ে দেওয়া হোক; যারা তার সঙ্গে বিচরণ করবে তারা তাকে সুরক্ষিত রাখবে, শাস্ত্র ও বিধি অনুসারে।
14.72.13
अयमश्वो यता ब्रह्मन्नुत्सृष्टः पृथिवीमिमाम् ।
चरिष्यति यथाकामं तत्र वै संविदीयताम् ॥ १४.७२.१३ ॥
হে ব্রাহ্মণ, এই পৃথিবীতে মুক্ত করা এই অশ্ব ইচ্ছামতো বিচরণ করবে; অতএব সেখানে ব্যবস্থা করা হোক।
14.72.14
पृथिवीं पर्यटन्तं हि तुरगं कामचारिणम् ।
कः पालयेदिति मुने तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.७२.१४ ॥
হে মুনি, পৃথিবীতে ইচ্ছামতো ঘুরে বেড়ানো এই অশ্বকে কে রক্ষা করবে? তা বলার যোগ্য আপনিই।
14.72.15
इत्युक्तः स तु राजेन्द्र कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
भीमसेनादवरजः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्।
जिष्णुः सहिष्णुर्धृष्णुस्च स एनं पालयिष्यति ॥ १४.७२.१५ ॥
হে রাজেন্দ্র, এভাবে জিজ্ঞাসিত হয়ে কৃষ্ণদ্বৈপায়ন বললেন: ভীমসেনের কনিষ্ঠ, ধনুর্ধরদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, জয়ী, সহিষ্ণু ও নির্ভীক সে (অর্জুন) এই অশ্বকে রক্ষা করবে।
14.72.16
शक्तः स हि महीं जेतुं निवातकवचान्तकः ।
तस्मिन्ह्यस्त्राणि दिव्यानि दिव्यं संहननं तथा।
दिव्यं धनश्चेषुधी च स एनमनुयास्यति ॥ १४.७२.१६ ॥
তিনি পৃথিবী জয়ে সমর্থ, নিবাতকবচদের বিনাশকারী। তাঁর কাছে দিব্য অস্ত্র, দিব্য দেহগঠন, দিব্য ধনু ও দুটি তূণ আছে; তিনি এই অশ্বের অনুসরণ করবেন।
14.72.17
स हि धर्मार्थकुशलः सर्वविद्याविशारदः ।
यथाशास्त्रं नृपश्रेष्ठ चारयिष्यति ते हयम् ॥ १४.७२.१७ ॥
তিনি ধর্ম ও অর্থে নিপুণ, সর্ববিদ্যায় পারদর্শী। হে নৃপশ্রেষ্ঠ, তিনি শাস্ত্রানুসারে আপনার অশ্বকে বিচরণ করাবেন।
14.72.18
राजपुत्रो महाबाहुः श्यामो राजीवलोचनः ।
अभिमन्योः पिता वीरः स एनमनुयास्यति ॥ १४.७२.१८ ॥
রাজপুত্র, মহাবাহু, শ্যামবর্ণ, পদ্মনয়ন, বীর, অভিমন্যুর পিতা — তিনি এই অশ্বের অনুসরণ করবেন।
14.72.19
भीमसेनोपि तेजस्वी कौन्तेयोऽमितविक्रमः ।
समर्थो रक्षितुं राष्ट्रं नकुलश्च विशाम्पते ॥ १४.७२.१९ ॥
তেজস্বী ভীমসেনও, এবং অমিতবিক্রম কৌন্তেয়, আর নকুলও রাষ্ট্র রক্ষা করতে সমর্থ, হে প্রজাপতি।
14.72.20
सहदेवस्तु कौरव्य समायास्यति बुद्धिमान् ।
कुटुम्बतन्त्रं विधिवत्सर्वमेव महायशाः ॥ १४.७२.२० ॥
হে কৌরব্য, বুদ্ধিমান সহদেবও আসবেন; মহাযশস্বী তিনি বিধিমতো পরিবারের সমস্ত কাজ সম্পন্ন করবেন।
14.72.21
स तु सर्वं यथान्यायमुक्त कुरुकुलोद्वहः ।
चकार फल्गुनं चापि संदिदेश हयं प्रति ॥ १४.७२.२१ ॥
কুরুকুলের ধারক তিনি সবকিছু ন্যায়ানুসারে বলে ও করে দিলেন; এবং ফাল্গুনকে ঘোড়াটি সম্পর্কে নির্দেশও দিলেন।
14.72.22
एह्यर्जुन त्वया वीर हयोऽयं परिपाल्यताम् ।
त्वमर्हो रक्षितुं ह्येनं नान्यः कश्चन मानवः ॥ १४.७२.२२ ॥
এসো অর্জুন, বীর, এই ঘোড়াটিকে তোমার দ্বারা রক্ষা করা হোক; একে রক্ষা করার যোগ্য তুমিই, অন্য কোনো মানুষ নয়।
14.72.23
ये चापि त्वां महाबाहो प्रत्युद्यान्ति नराधिपाः ।
तैर्विग्रहो यथा न स्यात्तथा कार्यं त्वयाऽनघ ॥ १४.७२.२३ ॥
যে রাজারা তোমাকে অভ্যর্থনা জানাতে আসবেন, তাঁদের সঙ্গে যেন বিবাদ না হয় এমনভাবে তোমাকে কাজ করতে হবে, হে মহাবাহু, হে নিষ্পাপ।
14.72.24
आख्यातव्यश्च भता यज्ञोऽयं मम सर्वशः ।
पार्थिवेभ्यो महाबाहो समये गम्यतामिति ॥ १४.७२.२४ ॥
রাজাদের কাছে আমার এই যজ্ঞ সর্বপ্রকারে চলছে তা জানানো উচিত; হে মহাবাহু, নির্ধারিত সময়ে আসুন এই কথা বলে যাও।
14.72.25
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा भ्रातरं सव्यसाचिनम् ।
भीमं च नकुलं चैव पुरगुप्तौ समादधत् ॥ १४.७२.२५ ॥
এইরূপ বলে সেই ধর্মাত্মা তাঁর ভ্রাতা সব্যসাচী (অর্জুন), ভীম ও নকুলকে নগররক্ষার দায়িত্বে নিযুক্ত করলেন।
14.72.26
कुटुम्बतन्त्रे च तदा सहदेवं युधांपतिम् ।
अनुमान्य महीपालं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ॥ १४.७२.२६ ॥
তখন পরিবার-পরিচালনায় যুদ্ধপতি সহদেবকে নিযুক্ত করে এবং মহীপাল ধৃতরাষ্ট্রের সম্মতি নিয়ে যুধিষ্ঠির (তা করলেন)।