महाभारत · अध्याय 14.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.72.1
एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यासमामन्त्र्य् मेधावी ततो वाचनमब्रवीत् ॥ १४.७२.१ ॥
कृष्णाने असे सांगितल्यावर धर्मपुत्र युधिष्ठिर बुद्धिमान व्यासांना संबोधून म्हणाला.
14.72.2
यदा कालं भवान्वेत्ति हयमेधस्य तत्त्वतः ।
दीक्षयस्व तदा मां त्वं त्वय्यायत्तो हि मे क्रुतुः ॥ १४.७२.२ ॥
अश्वमेधाचा योग्य काळ आपण यथार्थपणे जाणता तेव्हा मला दीक्षा द्या, कारण माझा यज्ञ आपल्यावरच अवलंबून आहे.
14.72.3
अयं पैलोथ कौन्तेय याज्ञवल्क्यस्तथैव च ।
विधानं यद्यथा कालं तत्कर्तारौ न संशयः ॥ १४.७२.३ ॥
हा पैल आहे; हे कौन्तेया, याज्ञवल्क्यही तसाच आहे; विधी यथाकाळ पार पाडणारे हे दोघेच आहेत, यात संशय नाही.
14.72.4
चैत्र्यां हि पौर्णमास्यां तु तव दीक्षा भविष्यति ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां च यज्ञार्थं पुरुषर्षभ ॥ १४.७२.४ ॥
चैत्र पौर्णिमेलाच तुमची दीक्षा होईल; हे पुरुषश्रेष्ठा, यज्ञासाठी आवश्यक साहित्य जमवावे.
14.72.5
अश्वविद्याविदश्चैव सूता विप्राश्च तद्विदः ।
मेध्यमश्वं परीक्षन्तां तव यज्ञार्थसिद्धये ॥ १४.७२.५ ॥
अश्वविद्या जाणणारे सूत आणि ती विद्या जाणणारे ब्राह्मण यज्ञास योग्य अश्वाची परीक्षा करावी, तुमचा यज्ञ सिद्ध व्हावा म्हणून.
14.72.6
तमुत्सृज यथाशास्त्रं पृथिवीं सागराम्बराम् ।
सपर्येतु यशो नाम्ना तव पार्थिव वर्धयन् ॥ १४.७२.६ ॥
हे पार्थिवा, शास्त्रानुसार त्याला सोडून द्या; सागर हेच वस्त्र असलेल्या पृथ्वीवर तो फिरू दे, तुझ्या नावाने तुझे यश वाढवत.
14.72.7
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पाण्डवः पृथिवीपतिः ।
चकार सर्वं राजेन्द्र यथोक्तं ब्रह्मवादिना ॥ १४.७२.७ ॥
असे सांगितले असता पांडव पृथ्वीपती 'तसेच' म्हणून, हे राजेंद्रा, ब्रह्मवाद्याने सांगितल्याप्रमाणे सर्व काही केले.
14.72.8
सम्भारश्चैव राजेन्द्र सर्वे सङ्कल्पितास्तता ॥ १४.७२.८ ॥
हे राजेंद्रा, सर्व साहित्य तसेच संकल्पित (जमवले) गेले.
14.72.9
स सम्भारान्समाहृत्य नृपो धर्मसुतस्तदा ।
न्यवेदयदमेयात्मा कृष्णद्वैपायनाय वै ॥ १४.७२.९ ॥
तेव्हा धर्मपुत्र तो राजा सर्व साहित्य जमवून अमेयात्मा कृष्णद्वैपायनांना कळवता झाला.
14.72.10
ततोऽब्रवीन्महातेजा व्यासो धर्मात्मजं नृपम् ।
यथाकालं यथायोगं सज्जाः स्म तव दीक्षणे ॥ १४.७२.१० ॥
तेव्हा महातेजस्वी व्यास धर्मात्म्याच्या पुत्र त्या राजाला म्हणाले: 'यथाकाल, यथायोग्य तुझ्या दीक्षेसाठी सर्व सज्ज आहे.'
14.72.11
स्फ्यश्च कूर्चश्च सौवर्णो यच्चान्यदपि कौरव ।
यत्तु योग्यं भवेत्किञ्चिद्रौक्मं तत्क्रियतामिति ॥ १४.७२.११ ॥
हे कौरवा, स्फ्य आणि कूर्च तसेच सोन्याचे इतर जे काही, आणि जे काही सोन्याचे करणे योग्य असेल ते करवून घ्यावे.
14.72.12
अश्वश्चोत्सृज्यतामद्य पृथ्व्यामथ यथाक्रमम् ।
सुगुप्तं चरतां चापि यथाशास्त्रं यथाविधि ॥ १४.७२.१२ ॥
आजच अश्व पृथ्वीवर यथाक्रम सोडावा; त्याच्यासोबत फिरणाऱ्यांनी त्याचे नीट रक्षण करावे, शास्त्र आणि विधीप्रमाणे.
14.72.13
अयमश्वो यता ब्रह्मन्नुत्सृष्टः पृथिवीमिमाम् ।
चरिष्यति यथाकामं तत्र वै संविदीयताम् ॥ १४.७२.१३ ॥
हे ब्राह्मणा, बांधून या पृथ्वीवर सोडलेला हा घोडा इच्छेनुसार संचार करील; तेथे व्यवस्था केली जावी.
14.72.14
पृथिवीं पर्यटन्तं हि तुरगं कामचारिणम् ।
कः पालयेदिति मुने तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.७२.१४ ॥
हे मुने, पृथ्वीवर इच्छेनुसार फिरणार्‍या या घोड्याचे रक्षण कोण करील? ते सांगण्यास आपणच योग्य आहात.
14.72.15
इत्युक्तः स तु राजेन्द्र कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
भीमसेनादवरजः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्।
जिष्णुः सहिष्णुर्धृष्णुस्च स एनं पालयिष्यति ॥ १४.७२.१५ ॥
हे राजेंद्रा, असे विचारले असता कृष्णद्वैपायन म्हणाले: भीमसेनाचा धाकटा, धनुर्धरांत श्रेष्ठ, जिष्णु, सहनशील आणि धीट असा तो हा घोडा रक्षील.
14.72.16
शक्तः स हि महीं जेतुं निवातकवचान्तकः ।
तस्मिन्ह्यस्त्राणि दिव्यानि दिव्यं संहननं तथा।
दिव्यं धनश्चेषुधी च स एनमनुयास्यति ॥ १४.७२.१६ ॥
तो पृथ्वी जिंकण्यास समर्थ आहे, निवातकवचांचा संहारक आहे. त्याच्याजवळ दिव्य अस्त्रे, दिव्य शरीरसंपदा, दिव्य धनुष्य आणि दोन भाते आहेत; तो या घोड्याच्या मागे जाईल.
14.72.17
स हि धर्मार्थकुशलः सर्वविद्याविशारदः ।
यथाशास्त्रं नृपश्रेष्ठ चारयिष्यति ते हयम् ॥ १४.७२.१७ ॥
तो धर्म आणि अर्थात कुशल, सर्व विद्यांत पारंगत आहे. हे नृपश्रेष्ठा, तो शास्त्राप्रमाणे तुमचा घोडा संचार करवील.
14.72.18
राजपुत्रो महाबाहुः श्यामो राजीवलोचनः ।
अभिमन्योः पिता वीरः स एनमनुयास्यति ॥ १४.७२.१८ ॥
राजपुत्र, महाबाहू, श्यामवर्ण, कमलनयन, वीर, अभिमन्यूचा पिता — तो या घोड्याच्या मागे जाईल.
14.72.19
भीमसेनोपि तेजस्वी कौन्तेयोऽमितविक्रमः ।
समर्थो रक्षितुं राष्ट्रं नकुलश्च विशाम्पते ॥ १४.७२.१९ ॥
तेजस्वी भीमसेनही, आणि अमित पराक्रमी कौंतेय, तसेच नकुलही राष्ट्राचे रक्षण करण्यास समर्थ आहेत, हे प्रजापते.
14.72.20
सहदेवस्तु कौरव्य समायास्यति बुद्धिमान् ।
कुटुम्बतन्त्रं विधिवत्सर्वमेव महायशाः ॥ १४.७२.२० ॥
हे कौरव्या, बुद्धिमान सहदेवही येईल; महायशस्वी तो कुटुंबाचे सर्व व्यवहार विधिपूर्वक सांभाळील.
14.72.21
स तु सर्वं यथान्यायमुक्त कुरुकुलोद्वहः ।
चकार फल्गुनं चापि संदिदेश हयं प्रति ॥ १४.७२.२१ ॥
कुरुकुलाचा भार वाहणाऱ्याने सर्व काही न्यायानुसार सांगितले व केले; आणि फाल्गुनालाही घोड्याविषयी आज्ञा दिली.
14.72.22
एह्यर्जुन त्वया वीर हयोऽयं परिपाल्यताम् ।
त्वमर्हो रक्षितुं ह्येनं नान्यः कश्चन मानवः ॥ १४.७२.२२ ॥
ये अर्जुना, वीरा, हा घोडा तुझ्याकडून संरक्षित केला जावा; त्याचे रक्षण करण्यास तूच योग्य आहेस, दुसरा कोणीही मनुष्य नाही.
14.72.23
ये चापि त्वां महाबाहो प्रत्युद्यान्ति नराधिपाः ।
तैर्विग्रहो यथा न स्यात्तथा कार्यं त्वयाऽनघ ॥ १४.७२.२३ ॥
जे राजे तुला भेटण्यासाठी येतील, त्यांच्याशी कलह होणार नाही अशा रीतीने तू वागावेस, हे महाबाहो, निष्पापा.
14.72.24
आख्यातव्यश्च भता यज्ञोऽयं मम सर्वशः ।
पार्थिवेभ्यो महाबाहो समये गम्यतामिति ॥ १४.७२.२४ ॥
राजांना माझा हा यज्ञ सर्वप्रकारे चालला आहे हे सांगितले पाहिजे; हे महाबाहो, ठरलेल्या वेळी या असे सांगून जा.
14.72.25
एवमुक्त्वा स धर्मात्मा भ्रातरं सव्यसाचिनम् ।
भीमं च नकुलं चैव पुरगुप्तौ समादधत् ॥ १४.७२.२५ ॥
असे सांगून त्या धर्मात्म्याने आपला बंधू सव्यसाची (अर्जुन), भीम आणि नकुल यांना नगररक्षणावर नेमले.
14.72.26
कुटुम्बतन्त्रे च तदा सहदेवं युधांपतिम् ।
अनुमान्य महीपालं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ॥ १४.७२.२६ ॥
तेव्हा कुटुंबव्यवस्थेत युधांपती सहदेवाची नेमणूक करून आणि महीपाल धृतराष्ट्राची संमती घेऊन युधिष्ठिराने (असे केले).