महाभारत · अध्याय 14.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.76.1
एवं त्रिरात्रमभवत्तद्युद्धं भरतर्षभ ।
अर्जुनस्य नरेन्द्रेण वृत्रेणेव शतक्रतोः ॥ १४.७६.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, याप्रमाणे इंद्र आणि वृत्र यांचे युद्ध झाले होते, त्याप्रमाणे अर्जुन आणि त्या नरेशांमधील ते युद्ध तीन रात्री चालले.
14.76.2
ततश्चतुर्थे दिवसे यज्ञदत्तो महाबलः ।
जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदमताब्रवीत् ॥ १४.७६.२ ॥
नंतर चौथ्या दिवशी महाबल यज्ञदत्त जोरात हसला आणि हे वचन बोलला.
14.76.3
अर्जुनार्जुन तिष्ठस्व न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ।
त्वां निहत्य करिष्यामि पितुस्तोयं यथाविधि ॥ १४.७६.३ ॥
अर्जुना, अर्जुना, थांब! माझ्या हातून तू जिवंत सुटणार नाहीस. तुला मारून मी विधिपूर्वक माझ्या वडिलांचे तर्पण करीन.
14.76.4
त्वया वृद्धो मम पिता भगदत्तः पितुः सखा ।
हतो वृद्धोऽपि बाधित्वा शिशुं मामद्य योधय ॥ १४.७६.४ ॥
तुझ्या हातून माझे वृद्ध वडील भगदत्त—माझ्या वडिलांचे मित्र—मारले गेले. वृद्ध असूनही त्यांना पीडा देऊन मारले. आज या बालकाशी, मजशी, युद्ध कर.
14.76.5
इत्येवमुक्त्वा संक्रुद्धो यज्ञदत्तो नराधिपः ।
प्रेषयामास कौरव्य वारणं पाण्डवं प्रति ॥ १४.७६.५ ॥
असे बोलून क्रोधित झालेल्या नरेश यज्ञदत्ताने, हे कौरव्या, हत्ती पांडवाच्या दिशेने पाठवला.
14.76.6
सम्प्रेष्यमाणो नागेन्द्रो यज्ञदत्तेन धीमता ।
उत्पतिष्यन्निवाकाशमभिदुद्राव पाण्डवम् ॥ १४.७६.६ ॥
बुद्धिमान यज्ञदत्ताने प्रेरित केलेला तो गजेंद्र जणू आकाशात उडी घेण्याच्या तयारीने पांडवाकडे धावला.
14.76.7
अग्रहस्तसुमुक्तेन शीकरेण स नागराट् ।
समौक्षति गुडाकेशं शैलं नील इवाम्बुदः ॥ १४.७६.७ ॥
त्या गजराजाने सोंडेच्या टोकातून उडवलेल्या तुषारांनी गुडाकेशाला (अर्जुनाला) भिजवले; जसा नील मेघ पर्वताला भिजवतो.
14.76.8
स तेन प्रेषितो राज्ञा मेघवद्विनदन्मुहुः ।
मुखाडम्बरसंह्रादैरभ्यद्रवत फल्गुनम् ॥ १४.७६.८ ॥
राजाने पाठवलेला तो हत्ती मेघासारखा वारंवार गर्जना करत, तोंडातील भीषण गर्जनांसह फल्गुनावर धावून गेला.
14.76.9
स नृत्यन्निव नागेन्द्रो यज्ञदत्तप्रचोदितः ।
आससाद द्रुतं राजन्कौरवाणां महारथम् ॥ १४.७६.९ ॥
यज्ञदत्ताने प्रेरित केलेला तो गजेंद्र जणू नाचत, हे राजा, कौरवांच्या महारथाजवळ त्वरित पोहोचला.
14.76.10
तमायान्तमथालक्ष्य यज्ञदत्तस्य वारणम् ।
गाण्डीवमाश्रित्य बली न व्यकम्पत शत्रुहा ॥ १४.७६.१० ॥
यज्ञदत्ताचा तो हत्ती येताना पाहूनही, बलवान शत्रुहंता गांडीव धनुष्याचा आश्रय घेऊन जरासुद्धा कंपित झाला नाही.
14.76.11
चुक्रोध बलवच्चापि पाण्डवस्तस्य भूपतेः ।
कार्यविघ्नमनुस्मृत्यि पूर्ववैरं च भारत ॥ १४.७६.११ ॥
त्या राजावर पांडव अत्यंत क्रोधित झाला; कार्यातील विघ्न आणि जुने वैर आठवून, हे भारता.
14.76.12
ततस्तं वारणं क्रुद्धः शरजालेन पाण्डवः ।
निवारयामास तदा वेलेव मकरालयम् ॥ १४.७६.१२ ॥
तेव्हा संतप्त पांडवाने शरजालाने त्या हत्तीला अडवले; जसा किनारा समुद्राला अडवतो.
14.76.13
स नागप्रवरः श्रीमानर्जुनेन निवारितः ।
तस्थौ शरैर्विनुन्नाङ्गः श्वाविच्छललितो यथा ॥ १४.७६.१३ ॥
अर्जुनाने अडवलेला तो श्रेष्ठ हत्ती, काटे टोचलेल्या साळिंदरासारखा बाणांनी जखमी अवयवांसह उभा राहिला.
14.76.14
निवारितं गजं दृष्ट्वा भगदत्तसुतो नृपः ।
उत्ससर्ज शितान्बाणानर्जुने क्रोधमूर्छितः ॥ १४.७६.१४ ॥
हत्ती अडवलेला पाहून भगदत्ताचा पुत्र राजा क्रोधाने मूर्च्छित होऊन अर्जुनावर तीक्ष्ण बाण सोडला.
14.76.15
अर्जुनस्तु महाबाहुः शरैररिनिघातिभिः ।
वारयामास तान्बाणांस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ १४.७६.१५ ॥
परंतु महाबाहू अर्जुनाने शत्रुघातक बाणांनी ते बाण अडवले; ते अद्भुतासारखे झाले.
14.76.16
ततः पुनरभिक्रुद्धो राजा प्राग्ज्योतिषाधिपः ।
प्रेषयामास नागेन्द्रं बलवत्पर्वतोपमम् ॥ १४.७६.१६ ॥
मग पुन्हा अत्यंत क्रुद्ध होऊन प्राग्ज्योतिषाधिपती राजाने पर्वतासारख्या बलवान गजेंद्राला पुढे पाठवले.
14.76.17
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य बलवान्पाकशासनिः ।
नाराचमग्निसङ्काशं प्राहिणोद्वारणं प्रति ॥ १४.७६.१७ ॥
धावून येणाऱ्या त्या हत्तीला पाहून बलवान इंद्रपुत्राने अग्नीसारखा नाराच बाण हत्तीच्या दिशेने सोडला.
14.76.18
स तेन वारणो राजन्मर्मस्वभिहतो भृशम् ।
पपात सहसा भूमौ वज्ररुग्ण इवाचलः ॥ १४.७६.१८ ॥
हे राजा, त्या बाणाने हत्तीच्या मर्मस्थानी जबर घाव बसला आणि वज्राने भंगलेल्या पर्वतासारखा तो अचानक भूमीवर कोसळला.
14.76.19
स पतञ्शुशुभे नागो धनंजयशराहतः ।
विशन्निव महाशैलो महीं वज्रप्रपीडितः ॥ १४.७६.१९ ॥
धनंजयाच्या बाणांनी घायाळ होऊन पडणारा तो हत्ती, वज्राने पीडित महापर्वत पृथ्वीत शिरत असल्यासारखा शोभला.
14.76.20
तस्मिन्निपतिते नागे यज्ञदत्तस्य पाण्डवः ।
तं न भेतव्यमित्याह ततो भूमिगतं नृपम् ॥ १४.७६.२० ॥
तो हत्ती पडल्यावर, यज्ञदत्ताच्या पांडवाने भूमीवर पडलेल्या त्या राजाला म्हटले, "भिऊ नकोस."
14.76.21
अब्रवीद्धि महातेजाः प्रस्थितं मां युधिष्ठिरः ।
राजानस्ते न हन्तव्या धनंजय कथञ्चन ॥ १४.७६.२१ ॥
महातेजस्वी युधिष्ठिर मी निघालो तेव्हा मला म्हणाला होता, "हे धनंजया, कोणत्याही प्रकारे राजांना मारू नकोस."
14.76.22
सर्वमेतन्नरव्याघ्र भवत्येतावता कृतम् ।
योधाश्चापि न हन्तव्या धनंजय रणे त्वया ॥ १४.७६.२२ ॥
हे नरव्याघ्रा, एवढ्यानेच हे सर्व झाले आहे. हे धनंजया, युद्धात योद्ध्यांनाही तू मारू नयेस.
14.76.23
वक्तव्याश्चापि राजानः सर्वे सह सुहृज्जनैः ।
युधिष्ठिरस्याश्वमेधो भवद्भिरनुभूयताम् ॥ १४.७६.२३ ॥
सर्व राजांना त्यांच्या मित्रजनांसह सांगितले पाहिजे की तुम्ही युधिष्ठिराच्या अश्वमेधाला मान्यता द्या.
14.76.24
इति भ्रातृवचः श्रुत्वा न हन्मि त्वां नराधिप ।
उत्तिष्ठ न भयं तेऽस्ति स्वस्तिमान्गच्छ पार्थिव ॥ १४.७६.२४ ॥
भावाचे हे शब्द ऐकून मी तुला मारणार नाही. हे नराधिपा, ऊठ; तुला भय नाही. हे पार्थिवा, कुशलपूर्वक जा.
14.76.25
आगच्छेथा महाराज परां चैत्रीमुपस्थिताम् ।
तदाऽश्वमेधो भविता धर्मिराजस्य धीमतः ॥ १४.७६.२५ ॥
हे महाराज, परम चैत्री मास आला की या. तेव्हा बुद्धिमान धर्मराजाचा अश्वमेध होईल.
14.76.26
एवमुक्तः स राजा तु भगदत्तात्मजस्तदा ।
तथेत्वेवाब्रवीद्वाक्यं पाण्डवेनाभिनिर्जितः ॥ १४.७६.२६ ॥
पांडवाने पूर्णपणे पराभूत केलेला भगदत्तपुत्र तो राजा असे सांगितल्यावर म्हणाला, 'तसेच होवो'.