મહાભારત · અધ્યાય 14.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.78.1
ततो गाण्डीवभृच्छूरो युद्धाय समुपस्थितः ।
विबभौ युधि दुर्धर्षो हिमवानचलो यथा ॥ १४.७८.१ ॥
ત્યારે ગાંડીવ ધારણ કરનાર શૂરવીર યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યો. યુદ્ધમાં અજેય એવો તે અચલ હિમાલય જેવો શોભી ઊઠ્યો.
14.78.2
ततस्ते सैन्धवा योधाः पुनरेव व्यवस्थिताः ।
व्यमुञ्चन्त सुसंरब्धाः शरवर्षाणि भारत ॥ १४.७८.२ ॥
ત્યારે તે સૈંધવ યોદ્ધાઓ ફરીથી વ્યૂહમાં ગોઠવાયા અને અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, હે ભારત, બાણોની વર્ષા કરવા લાગ્યા.
14.78.3
तान्प्रहस्य महाबाहुः पुनरेव व्यवस्थितान् ।
ततः प्रोवाच कौन्तेयो मुमूर्षञ्श्लक्ष्णया गिरा ॥ १४.७८.३ ॥
ફરીથી વ્યૂહમાં ઊભેલા તેમને જોઈને મહાબાહુ કૌંતેય હસ્યો. પછી મૃત્યુની નજીક આવેલા તેમને તે મધુર વાણીમાં બોલ્યો.
14.78.4
युध्यध्वं परया शक्त्या यतध्वं विजये मम ।
कुरुध्वं सर्वकार्याणि महद्वो भयमागतम् ॥ १४.७८.४ ॥
પરમ શક્તિથી યુદ્ધ કરો, મારા પર વિજય મેળવવા પ્રયત્ન કરો. તમારાં બધાં કાર્યો કરો, કારણ કે તમારા પર મોટો ભય આવી પડ્યો છે.
14.78.5
एष योत्स्यामि सर्वांस्तु निवार्य शरवागुराम् ।
तिष्ठध्वं युद्धमनसो दर्पं शमयितास्मि वः ॥ १४.७८.५ ॥
હું તમારા બધા સાથે યુદ્ધ કરીશ; બાણોની જાળને રોકીને ઊભો રહીશ. યુદ્ધમાં મન લગાડેલા તમે ઊભા રહો; હું તમારો ગર્વ શમાવીશ.
14.78.6
एतावदुक्त्वा कौरव्यो रोषाद्गाण्डीवभृत्तदा ।
ततोऽथ वचनं स्मृत्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत ॥ १४.७८.६ ॥
આટલું કહીને ગાંડીવધારી કૌરવ્ય ત્યારે ક્રોધે ભરાયો. પછી, હે ભારત, તેણે પોતાના જ્યેષ્ઠ ભાઈનું વચન સ્મરણ કર્યું.
14.78.7
न हन्तव्या रणे तात क्षत्रिया विजिगीषवः ।
जेतव्याश्चेति यत्प्रोक्तं धर्मराज्ञा महात्मना।
चिन्तयामास स तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः ॥ १४.७८.७ ॥
હે તાત, યુદ્ધમાં વિજયની ઇચ્છા રાખનારા ક્ષત્રિયોને મારવા ન જોઈએ, તેમને જીતવા જોઈએ, એમ મહાત્મા ધર્મરાજે કહ્યું હતું. ત્યારે નરશ્રેષ્ઠ ફલ્ગુને (અર્જુને) વિચાર કર્યો.
14.78.8
इत्युक्तोऽहं नरेन्द्रेण न हन्तव्या नृपा इति ।
कथितं न मृषेदं स्याद्धर्मराजवचः शुभम् ॥ १४.७८.८ ॥
નરેન્દ્રે મને આમ કહ્યું હતું: રાજાઓને મારવા ન જોઈએ. આ વાત ખોટી ન થાય; ધર્મરાજના વચન શુભ છે.
14.78.9
न हन्येरंश्च राजानो राज्ञश्चाज्ञा कृता भवेत् ।
इति सञ्चिन्त्य स तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः ॥ १४.७८.९ ॥
રાજાઓને મારવા ન જોઈએ, અને રાજાની આજ્ઞા પાળવી જોઈએ. એમ વિચારીને ત્યારે નરશ્રેષ્ઠ ફલ્ગુને (અર્જુને) નિશ્ચય કર્યો.
14.78.10
प्रोवाच वाक्यं धर्मज्ञः सैन्धवान्युद्धदुर्मदान् ।
बालांस्त्रियो वा युष्माकं न हनिष्ये व्यवस्थितान् ॥ १४.७८.१० ॥
ધર્મજ્ઞે યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત સૈંધવોને કહ્યું: ઊભા રહેલા તમારા બાળકો કે સ્ત્રીઓને હું નહીં મારું.
14.78.11
यश्च वक्ष्यति सङ्ग्रामे तवास्मीति पराजितः ।
एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं कुरुध्वं हितमात्मनः ॥ १४.७८.११ ॥
યુદ્ધમાં પરાજિત થઈને 'હું તમારો છું' એમ જે કહેશે, તે બચી જશે. મારી આ વાત સાંભળીને પોતાનું હિત કરો.
14.78.12
ततोऽन्यथा कृच्छ्रगता भविष्यथ मयाऽर्दिताः ।
एवमुक्त्वा तु तान्वीरान्युयुधे कुरुपुङ्गवः ॥ १४.७८.१२ ॥
નહીં તો મારા વડે પીડાઈને તમે સંકટમાં પડશો. આમ તે વીરોને કહીને કુરુશ્રેષ્ઠે (અર્જુને) યુદ્ધ કર્યું.
14.78.13
अत्वरावानसम्भ्रान्तः संक्रुद्धैर्विजिगीषुभिः ।
शतं शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ॥ १४.७८.१३ ॥
ઉતાવળ વગર, ગભરાટ વગર રહેલો તે, ક્રોધિત અને વિજયની ઇચ્છાવાળા યોદ્ધાઓ પર વળેલી ગાંઠોવાળા સો હજાર બાણ છોડ્યા.
14.78.14
मुमुचुः सैन्धवा राजंस्तदा गाण्डीवधन्वनि ।
शरानापततः क्रूरानाशीविषविषोपमान्।
चिच्छेद निशितैर्बाणैरन्तरा स धनंजयः ॥ १४.७८.१४ ॥
હે રાજન, ત્યારે સૈંધવોએ ગાંડીવધારી પર સાપના ઝેર જેવા ક્રૂર બાણ છોડ્યા; પણ ધનંજયે તીક્ષ્ણ બાણોથી વચ્ચે જ તેમને કાપી નાખ્યા.
14.78.15
छित्त्वा तु तानाशु चैव कङ्कपत्राञ्शिलाशितान् ।
एकैकमेषां समरे बिभेद निशितैः शरैः ॥ १४.७८.१५ ॥
તેમને ઝડપથી કાપીને, કંકપક્ષીના પીંછાવાળા અને પથ્થર પર ધાર કાઢેલા બાણોથી યુદ્ધમાં તેમાંના એક-એકને વીંધ્યા.
14.78.16
ततः प्रास्रांश्च शक्तीस्च पुनरेव धनंजये ।
जयद्रथं हतं स्मृत्वा चिक्षिपुः सैन्धवा नृपाः ॥ १४.७८.१६ ॥
પછી સૈંધવ રાજાઓએ જયદ્રથ હણાયો તે યાદ કરીને ધનંજય પર ફરી ભાલા અને શક્તિઓ ફેંકી.
14.78.17
तेषां किरीटी सङ्कल्पं मोघं चक्रे महाबलः ।
सर्वांस्तानन्तरा च्छित्त्वा तदा चुक्रोश पाण्डवः।
तथैवापततां तेषां योधानां जयगृद्धिनाम्। ॥ १४.७८.१७ ॥
મહાબળવાન કિરીટીએ તેમનો સંકલ્પ નિષ્ફળ બનાવ્યો; તે બધાને વચ્ચે જ કાપીને ત્યારે પાંડવ ગર્જી ઊઠ્યો. એ જ રીતે વિજયના લોભે દોડી આવતા તે યોદ્ધાઓને પણ.
14.78.18
तथैवापततां तेषां योधानां यजगृद्धिनाम् ।
शिरांसि पातयामास भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ १४.७८.१८ ॥
એ જ રીતે વિજયના લોભે દોડી આવતા તે યોદ્ધાઓના માથાં વળેલી ગાંઠોવાળા ભલ્લ બાણોથી તેણે પાડી નાખ્યાં.
14.78.19
तेषां प्रद्रवतां चापि पुनरेवाभिधावताम् ।
निवर्ततां च शब्दोऽभूत्पूर्णस्येव महोदधेः ॥ १४.७८.१९ ॥
ભાગતા, ફરી ધસી આવતા અને પાછા ફરતા તેમનો અવાજ ભરપૂર મહાસાગરના ઘોષ જેવો થયો.
14.78.20
ते वध्यमानास्तु तदा पार्थेनामिततेजसा ।
यथाप्राणं यथोत्साहं योधयामासुरर्जुनम् ॥ १४.७८.२० ॥
ત્યારે અમિત તેજસ્વી પાર્થ દ્વારા મરાતા છતાં તેઓ પ્રાણ રહ્યા ત્યાં સુધી અને ઉત્સાહ રહ્યો ત્યાં સુધી અર્જુન સાથે લડ્યા.
14.78.21
ततस्ते फल्गुनेनाजौ शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृता विसंज्ञा भूयिष्ठा क्लान्तवाहनसैनिकाः ॥ १४.७८.२१ ॥
ત્યારે ફલ્ગુને યુદ્ધમાં વળેલી ગાંઠોવાળા બાણોથી તેમાંના મોટાભાગનાને બેભાન કરી નાખ્યા; તેમનાં વાહનો અને સૈનિકો થાકી ગયા.
14.78.22
तांस्तु सर्वान्परिग्लानान्विदित्वा धृतराष्ट्रजा ।
दुःशला बालमादाय नप्तारं प्रययौ तदा ॥ १४.७८.२२ ॥
તેઓ બધા અત્યંત થાકેલા છે એમ જાણીને ધૃતરાષ્ટ્રની પુત્રી દુઃશલા ત્યારે પોતાના પૌત્ર બાળકને લઈને નીકળી.
14.78.23
सुरथस्य सुतं वीरं रथेनाथागमत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वयोधानामभ्यगच्छत पाण्डवम् ॥ १४.७८.२३ ॥
ત્યારે તે સુરથના વીર પુત્રને રથમાં લઈ આવી અને સર્વ યોદ્ધાઓની શાંતિ માટે પાંડવ પાસે ગઈ.
14.78.24
सा धनंजयमासाद्य रुरोदार्तस्वरं तदा ।
धनंजयोपि तां दृष्ट्वा धनुर्विससृजे प्रभुः ॥ १४.७८.२४ ॥
તે ધનંજય પાસે પહોંચીને ત્યારે આર્ત સ્વરે રડવા લાગી; ધનંજયે પણ તેને જોઈને તે પ્રભુએ ધનુષ નીચે મૂક્યું.
14.78.25
समुत्सृज्य धनुः पार्थो विधिवद्भगिनी तदा ।
प्राह किं करवाणीति सा च तं प्रत्युवाच ह ॥ १४.७८.२५ ॥
પાર્થે ધનુષ્ય નીચે મૂકીને વિધિપૂર્વક પોતાની બહેનને પૂછ્યું, "હું શું કરું?" અને તે તેને જવાબ આપવા લાગી.
14.78.26
एष ते भरतश्रेष्ठ स्वस्रीयस्यात्मजः शिशुः ।
अभिवादयते पार्थ तं पश्य पुरुषर्षभ ॥ १४.७८.२६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ તારા ભાણેજના દીકરાનો બાળક તને પ્રણામ કરી રહ્યો છે; હે પાર્થ, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તેને જો.
14.78.27
इत्युक्तस्तस्य पितरं स पप्रच्छार्जुनस्तथा ।
क्वासाविति ततो राजन्दुःशला वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.७८.२७ ॥
આમ કહેવાયા પછી અર્જુને તેના પિતા વિશે પૂછ્યું, "તે ક્યાં છે?" ત્યારે, હે રાજન, દુઃશલાએ વચન કહ્યાં.
14.78.28
पितृशोकाभिसंतप्तो विषादार्तोऽस्य वै पिता ।
पञ्चत्वमगमद्वीरो यथा तन्मे निशामय ॥ १४.७८.२८ ॥
પિતાના શોકથી સંતપ્ત અને વિષાદથી પીડિત, તેનો વીર પિતા મૃત્યુ પામ્યો; તે કેવી રીતે થયું તે મારી પાસેથી સાંભળ.
14.78.29
स पूर्वं पितरं श्रुत्वा हतं युद्धे त्वयाऽनघ ।
त्वामागतं च संश्रुत्य युद्धाय हयसारिणम्।
पितुश्च मृत्युदुःखार्तोऽजहात्प्राणान्धनंजय ॥ १४.७८.२९ ॥
હે નિષ્પાપ ધનંજય, તેણે પહેલાં સાંભળ્યું કે તેના પિતા યુદ્ધમાં તારા વડે મરાયા; અને સાંભળ્યું કે તું ઘોડાના સારથિ તરીકે યુદ્ધ માટે આવ્યો છે; પિતાના મૃત્યુના દુઃખથી પીડિત થઈ તેણે પ્રાણ ત્યજ્યા.
14.78.30
प्राप्तो बीभत्सुरित्येव नाम श्रुत्वैव तेऽनघ ।
विषादार्तः पपातोर्व्यां ममार च ममात्मजः ॥ १४.७८.३० ॥
હે નિષ્પાપ, "બીભત્સુ આવ્યો છે" એ નામ સાંભળતાં જ તે વિષાદથી પીડિત થઈ ભૂમિ પર પડ્યો અને મરી ગયો; તે મારો પુત્ર હતો.
14.78.31
तं दृष्ट्वा पतितं तत्र ततस्तस्यात्मजं प्रभो ।
गृहीत्वा समनुप्राप्ता त्वामद्य शरणैपिणी ॥ १४.७८.३१ ॥
ત્યાં પડેલા તેને જોઈને, હે પ્રભુ, પછી તેના પુત્રને પકડીને, આજે શરણ શોધતી તે તમારી પાસે આવી છે.
14.78.32
इत्युक्त्वाऽऽर्तस्वरं सा तु मुमोच धृतराष्ट्रजा ।
दीना दीनं स्थितं पार्थमब्रवीच्चाप्यधोमुखम् ॥ १४.७८.३२ ॥
આમ કહીને, આર્ત સ્વરે ધૃતરાષ્ટ્રની પુત્રીએ વિલાપ કર્યો; દીન બનીને, માથું નીચું નાખીને ઊભેલા પાર્થને તે બોલી.
14.78.33
स्वसारं समवेक्षस्व स्वस्रीयात्मजमेव च ।
कर्तुमर्हसि धर्मज्ञ दयां कुरुकुलोद्वह।
विस्मृत्य कुरुराजानं तं च मन्दं जयद्रथम् ॥ १४.७८.३३ ॥
તારી બહેન અને તેના પુત્ર પર દયાથી દૃષ્ટિ કર. હે ધર્મજ્ઞ, કુરુકુલને ધારણ કરનાર, કુરુરાજને અને તે મૂર્ખ જયદ્રથને ભૂલીને દયા કરવી તને યોગ્ય છે.
14.78.34
अभिमन्योर्यथा जातः परिक्षित्परवीरहा ।
तथाऽयं सुरथाज्जातो मम पौत्रो महाभुज ॥ १४.७८.३४ ॥
અભિમન્યુથી જેમ શત્રુવીરોનો સંહારક પરીક્ષિત જન્મ્યો હતો, તેમ આ સુરથથી જન્મ્યો છે, મારો પૌત્ર, હે મહાબાહુ.
14.78.35
तमादाय नरव्याघ्र सम्प्रप्तास्मि तवान्तिकम् ।
शमार्थं सर्वयोधानां शृणु चेदं वचो मम ॥ १४.७८.३५ ॥
તેને લઈને, હે નરવ્યાઘ્ર, હું તમારી પાસે આવી છું. બધા યોદ્ધાઓની શાંતિ માટે મારું આ વચન સાંભળો.
14.78.36
आगतोऽयं महाबाहो तस्य मन्दस्य पुत्रकः ।
प्रसादमस्य बालस्य तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि ॥ १४.७८.३६ ॥
હે મહાબાહુ, તે મૂર્ખનો આ પુત્ર આવ્યો છે. તેથી આ બાળક પર તારે કૃપા કરવી યોગ્ય છે.
14.78.37
एष प्रसाद्य शिरसा प्रशमार्थमरिंदम ।
याचते त्वां महाबाहो शमं गच्छ धनंजय ॥ १४.७८.३७ ॥
આ માથું નમાવીને શાંતિ માટે તારી પ્રસન્નતાની યાચના કરે છે. હે શત્રુદમન, મહાબાહુ ધનંજય, શાંત થા.
14.78.38
बालस्य हतबन्धोश्च पार्थ किञ्चिदजानतः ।
प्रसादं कुरु धर्मज्ञ मा मन्युवशमन्वगाः ॥ १४.७८.३८ ॥
જેના બંધુઓ હણાયા એવો આ બાળક કંઈ જાણતો નથી. હે પૃથાપુત્ર, ધર્મજ્ઞ, કૃપા કર; ક્રોધને વશ ન થા.
14.78.39
तमनार्थं नृशंसं च विस्मृत्यास्य पितामहम् ।
आगस्कारिणमत्यर्तं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ १४.७८.३९ ॥
તે અનર્થકારી અને નિર્દય હોવા છતાં, એના પિતામહને સ્મરીને અતિ અપરાધીને પણ કૃપા કરવી તને યોગ્ય છે.
14.78.40
एवं ब्रुवत्यां करुणं दुःशलायां धनंजयः ।
संस्मृत्य देवीं गान्धारीं धृतराष्ट्रं च पार्थिवम्।
उवाच दुःखशोकार्तः क्षत्रधर्मं व्यगर्हयत् ॥ १४.७८.४० ॥
દુઃશલા આ રીતે કરુણાભર્યું બોલતી હતી ત્યારે, ધનંજયે દેવી ગાંધારી અને રાજા ધૃતરાષ્ટ્રનું સ્મરણ કર્યું. દુઃખ અને શોકથી પીડિત થઈ તેણે ક્ષત્રધર્મની નિંદા કરી.
14.78.41
धिक्तं दुर्योधनं क्षुद्रं राज्यलुब्धं च मानिनम् ।
यत्कृते बान्धवाः सर्वे मया नीता यमक्षयम् ॥ १४.७८.४१ ॥
તે ક્ષુદ્ર, રાજ્યલોભી અને અભિમાની દુર્યોધનને ધિક્કાર! જેના કારણે મેં સર્વ બંધુઓને યમલોક પહોંચાડ્યા.
14.78.42
इत्युक्त्वा बहु सान्त्वादि प्रसादमकरोज्जयः ।
परिष्वज्य च तां प्रीतो विससर्ज गृहान्प्रति ॥ १४.७८.४२ ॥
આમ કહીને જયે અનેક સાંત્વનાના શબ્દોથી તેને પ્રસન્ન કરી. પછી તેને આલિંગન આપી, પ્રસન્ન થઈને ઘર તરફ વિદાય આપી.
14.78.43
दुःशला चापि तान्योधान्निवार्य महतो रणात् ।
सम्पूज्य पार्थं प्रययौ गृहानेव शुभानना ॥ १४.७८.४३ ॥
દુઃશલાએ પણ તે યોદ્ધાઓને તે મહાન યુદ્ધથી રોકીને, પાર્થનું સન્માન કરીને, શુભાનના થઈ પોતાના ઘર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
14.78.44
एवं निर्जित्य तान्वीरान्सैन्धवान्स धनंजयः ।
अन्वधावत धावन्तं हयं कामविचारिणम् ॥ १४.७८.४४ ॥
આ રીતે તે સિંધુ વીરોને જીતીને તે ધનંજયે ઇચ્છા મુજબ દોડતા ઘોડાની પાછળ દોડ્યો.
14.78.45
ततो मृगमिवाकाशे यथा देवः पिनाकधृक् ।
ससार तं तथा वीरो विधिवद्यज्ञियं हयम् ॥ १४.७८.४५ ॥
ત્યારે આકાશમાં મૃગની પાછળ દોડતા પિનાકધારી દેવની જેમ, તે વીરે વિધિપૂર્વક યજ્ઞને યોગ્ય તે ઘોડાની પાછળ દોડ્યો.
14.78.46
स च वाजी यथेष्टेन तांस्तान्देशान्यथाक्रमम् ।
विचचार यथाकामं कर्म पार्थस्य वर्धयन् ॥ १४.७८.४६ ॥
તે ઘોડો ઇચ્છા મુજબ તે તે દેશોમાં ક્રમાનુસાર વિચરતો રહ્યો અને પાર્થના કર્મને વધારતો રહ્યો.
14.78.47
क्रमेण स हयस्त्वेवं विचरन्पुरुषर्षभ ।
मणलूरपतेर्देशमुपायात्सहपाण्डवः ॥ १४.७८.४७ ॥
હે પુરુષર્ષભ! આ રીતે ક્રમશઃ વિચરતો તે ઘોડો પાંડવ સહિત મણલૂરપતિના દેશમાં પહોંચ્યો.