మహాభారతం · అధ్యాయం 14.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.78.1
ततो गाण्डीवभृच्छूरो युद्धाय समुपस्थितः ।
विबभौ युधि दुर्धर्षो हिमवानचलो यथा ॥ १४.७८.१ ॥
అప్పుడు గాండీవాన్ని ధరించిన శూరుడు యుద్ధానికి సిద్ధమై ముందుకు వచ్చాడు. యుద్ధంలో జయించరానివాడై అతడు కదలని హిమాలయంలా ప్రకాశించాడు.
14.78.2
ततस्ते सैन्धवा योधाः पुनरेव व्यवस्थिताः ।
व्यमुञ्चन्त सुसंरब्धाः शरवर्षाणि भारत ॥ १४.७८.२ ॥
అప్పుడు ఆ సైంధవ యోధులు మళ్ళీ వ్యూహంలో నిలిచి, మిక్కిలి ఆగ్రహంతో బాణవర్షం కురిపించారు, ఓ భారతా.
14.78.3
तान्प्रहस्य महाबाहुः पुनरेव व्यवस्थितान् ।
ततः प्रोवाच कौन्तेयो मुमूर्षञ्श्लक्ष्णया गिरा ॥ १४.७८.३ ॥
మళ్ళీ వ్యూహంలో నిలిచిన వారిని చూసి, మహాబాహువైన కౌంతేయుడు నవ్వి, మృత్యువును సమీపించిన వారితో మృదువైన మాటలతో పలికాడు.
14.78.4
युध्यध्वं परया शक्त्या यतध्वं विजये मम ।
कुरुध्वं सर्वकार्याणि महद्वो भयमागतम् ॥ १४.७८.४ ॥
పరమ శక్తితో యుద్ధం చేయండి, నాపై విజయం సాధించడానికి ప్రయత్నించండి. మీ కర్తవ్యాలన్నీ చేయండి, ఎందుకంటే మీకు గొప్ప భయం వచ్చిపడింది.
14.78.5
एष योत्स्यामि सर्वांस्तु निवार्य शरवागुराम् ।
तिष्ठध्वं युद्धमनसो दर्पं शमयितास्मि वः ॥ १४.७८.५ ॥
నేను మీ అందరితో యుద్ధం చేస్తాను; బాణాల వలను అడ్డుకుని నిలుస్తాను. యుద్ధంపై మనసు నిలిపిన మీరు నిలబడండి; మీ గర్వాన్ని నేను అణచివేస్తాను.
14.78.6
एतावदुक्त्वा कौरव्यो रोषाद्गाण्डीवभृत्तदा ।
ततोऽथ वचनं स्मृत्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत ॥ १४.७८.६ ॥
ఇంతవరకు పలికి, గాండీవాన్ని ధరించిన కౌరవుడు అప్పుడు ఆగ్రహంతో నిండిపోయాడు. తర్వాత, ఓ భారతా, తన అన్న జ్యేష్ఠుని మాటను స్మరించాడు.
14.78.7
न हन्तव्या रणे तात क्षत्रिया विजिगीषवः ।
जेतव्याश्चेति यत्प्रोक्तं धर्मराज्ञा महात्मना।
चिन्तयामास स तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः ॥ १४.७८.७ ॥
ఓ ప్రియా, యుద్ధంలో విజయాన్ని కోరే క్షత్రియులను చంపకూడదు, వారిని జయించాలి అని మహాత్ముడైన ధర్మరాజు చెప్పాడు. అప్పుడు నరశ్రేష్ఠుడైన ఫల్గునుడు (అర్జునుడు) ఆలోచించాడు.
14.78.8
इत्युक्तोऽहं नरेन्द्रेण न हन्तव्या नृपा इति ।
कथितं न मृषेदं स्याद्धर्मराजवचः शुभम् ॥ १४.७८.८ ॥
నరేంద్రుడు నాతో ఇలా చెప్పాడు: రాజులను చంపకూడదు. ఈ మాట అసత్యం కాకూడదు; ధర్మరాజు మాటలు శుభకరమైనవి.
14.78.9
न हन्येरंश्च राजानो राज्ञश्चाज्ञा कृता भवेत् ।
इति सञ्चिन्त्य स तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः ॥ १४.७८.९ ॥
రాజులను చంపకూడదు, రాజు ఆజ్ఞ నెరవేరాలి. ఇలా ఆలోచించి అప్పుడు నరశ్రేష్ఠుడైన ఫల్గునుడు (అర్జునుడు) నిశ్చయించాడు.
14.78.10
प्रोवाच वाक्यं धर्मज्ञः सैन्धवान्युद्धदुर्मदान् ।
बालांस्त्रियो वा युष्माकं न हनिष्ये व्यवस्थितान् ॥ १४.७८.१० ॥
ధర్మం తెలిసినవాడు యుద్ధంలో గర్వించిన సైంధవులతో ఇలా మాట్లాడాడు: స్థిరంగా నిలిచిన మీ బాలురను లేదా స్త్రీలను నేను చంపను.
14.78.11
यश्च वक्ष्यति सङ्ग्रामे तवास्मीति पराजितः ।
एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं कुरुध्वं हितमात्मनः ॥ १४.७८.११ ॥
యుద్ధంలో ఓడిపోయి 'నేను నీవాడిని' అని చెప్పేవాడు రక్షించబడతాడు. నా ఈ మాట విని మీకు మేలు చేసుకోండి.
14.78.12
ततोऽन्यथा कृच्छ्रगता भविष्यथ मयाऽर्दिताः ।
एवमुक्त्वा तु तान्वीरान्युयुधे कुरुपुङ्गवः ॥ १४.७८.१२ ॥
లేకపోతే నా చేత బాధింపబడి మీరు కష్టంలో పడతారు. ఇలా ఆ వీరులతో చెప్పి కురువీరుడు (అర్జునుడు) యుద్ధం చేశాడు.
14.78.13
अत्वरावानसम्भ्रान्तः संक्रुद्धैर्विजिगीषुभिः ।
शतं शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ॥ १४.७८.१३ ॥
తొందరపాటు లేక, కలతచెందక ఉన్నవాడు, కోపోద్రిక్తులై విజయాభిలాషులైన వారిపై వంగిన కొనలు గల వందలాది వేల బాణాలు ప్రయోగించాడు.
14.78.14
मुमुचुः सैन्धवा राजंस्तदा गाण्डीवधन्वनि ।
शरानापततः क्रूरानाशीविषविषोपमान्।
चिच्छेद निशितैर्बाणैरन्तरा स धनंजयः ॥ १४.७८.१४ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు సైంధవులు గాండీవధారిపై పాములవిషంలా క్రూరమైన బాణాలు ప్రయోగించారు; కానీ ధనంజయుడు పదునైన బాణాలతో మధ్యలోనే వాటిని ఛేదించాడు.
14.78.15
छित्त्वा तु तानाशु चैव कङ्कपत्राञ्शिलाशितान् ।
एकैकमेषां समरे बिभेद निशितैः शरैः ॥ १४.७८.१५ ॥
వాటిని వేగంగా ఛేదించి, కంకపక్షి ఈకలతో, రాతిపై సానపట్టిన పదునైన బాణాలతో, యుద్ధంలో వారిలో ఒక్కొక్కరినీ గుచ్చాడు.
14.78.16
ततः प्रास्रांश्च शक्तीस्च पुनरेव धनंजये ।
जयद्रथं हतं स्मृत्वा चिक्षिपुः सैन्धवा नृपाः ॥ १४.७८.१६ ॥
అప్పుడు సైంధవ రాజులు జయద్రథుడు చంపబడ్డాడని స్మరించి, ధనంజయునిపై మళ్లీ ఈటెలు, శక్తులు విసిరారు.
14.78.17
तेषां किरीटी सङ्कल्पं मोघं चक्रे महाबलः ।
सर्वांस्तानन्तरा च्छित्त्वा तदा चुक्रोश पाण्डवः।
तथैवापततां तेषां योधानां जयगृद्धिनाम्। ॥ १४.७८.१७ ॥
మహాబలుడైన కిరీటి వారి సంకల్పాన్ని వ్యర్థం చేశాడు; వారందరినీ మధ్యలోనే ఛేదించి, అప్పుడు పాండవుడు గర్జించాడు. అలాగే విజయాశతో దూకివచ్చిన ఆ యోధులను కూడా.
14.78.18
तथैवापततां तेषां योधानां यजगृद्धिनाम् ।
शिरांसि पातयामास भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ १४.७८.१८ ॥
అలాగే విజయాశతో దూసుకువచ్చిన ఆ యోధుల తలలను వంగిన కొనలు గల భల్ల బాణాలతో అతడు నేలకూల్చాడు.
14.78.19
तेषां प्रद्रवतां चापि पुनरेवाभिधावताम् ।
निवर्ततां च शब्दोऽभूत्पूर्णस्येव महोदधेः ॥ १४.७८.१९ ॥
పారిపోతున్న వారిదీ, మళ్లీ వేగంగా దూకివచ్చిన వారిదీ, తిరిగి వస్తున్న వారిదీ శబ్దం నిండిన మహాసముద్రపు ఘోషలా ఉంది.
14.78.20
ते वध्यमानास्तु तदा पार्थेनामिततेजसा ।
यथाप्राणं यथोत्साहं योधयामासुरर्जुनम् ॥ १४.७८.२० ॥
అప్పుడు అమిత తేజస్వి అయిన పార్థునిచే చంపబడుతూ వారు ప్రాణం ఉన్నంత వరకు, ఉత్సాహం ఉన్నంత వరకు అర్జునునితో పోరాడారు.
14.78.21
ततस्ते फल्गुनेनाजौ शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृता विसंज्ञा भूयिष्ठा क्लान्तवाहनसैनिकाः ॥ १४.७८.२१ ॥
అప్పుడు ఫల్గునుడు యుద్ధంలో వంగిన కణుపుల బాణాలతో వారిని ఎక్కువమందిని మూర్ఛిల్లజేశాడు; వారి వాహనాలు, సైనికులు అలసిపోయారు.
14.78.22
तांस्तु सर्वान्परिग्लानान्विदित्वा धृतराष्ट्रजा ।
दुःशला बालमादाय नप्तारं प्रययौ तदा ॥ १४.७८.२२ ॥
వారందరూ పూర్తిగా అలసిపోయారని తెలుసుకొని ధృతరాష్ట్రుని కుమార్తె దుఃశల అప్పుడు తన మనవడైన బాలుణ్ని తీసుకుని బయలుదేరింది.
14.78.23
सुरथस्य सुतं वीरं रथेनाथागमत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वयोधानामभ्यगच्छत पाण्डवम् ॥ १४.७८.२३ ॥
అప్పుడు ఆమె సురథుని వీర కుమారుడిని రథంలో తీసుకువచ్చి, యోధులందరి శాంతి కోసం పాండవుని వద్దకు వెళ్లింది.
14.78.24
सा धनंजयमासाद्य रुरोदार्तस्वरं तदा ।
धनंजयोपि तां दृष्ट्वा धनुर्विससृजे प्रभुः ॥ १४.७८.२४ ॥
ఆమె ధనంజయుని వద్దకు చేరి అప్పుడు ఆర్త స్వరంతో ఏడ్చింది; ధనంజయుడు కూడా ఆమెను చూసి, ఆ ప్రభువు తన విల్లును కింద పెట్టాడు.
14.78.25
समुत्सृज्य धनुः पार्थो विधिवद्भगिनी तदा ।
प्राह किं करवाणीति सा च तं प्रत्युवाच ह ॥ १४.७८.२५ ॥
పార్థుడు ధనస్సును వదిలి, విధిప్రకారం తన సోదరితో "నేనేమి చేయాలి?" అని అడిగాడు; ఆమె అతనికి సమాధానమిచ్చింది.
14.78.26
एष ते भरतश्रेष्ठ स्वस्रीयस्यात्मजः शिशुः ।
अभिवादयते पार्थ तं पश्य पुरुषर्षभ ॥ १४.७८.२६ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఇదిగో నీ మేనల్లుడి కొడుకు, శిశువు, నీకు నమస్కరిస్తున్నాడు; పార్థా, పురుషశ్రేష్ఠా, వాడిని చూడు.
14.78.27
इत्युक्तस्तस्य पितरं स पप्रच्छार्जुनस्तथा ।
क्वासाविति ततो राजन्दुःशला वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.७८.२७ ॥
అలా చెప్పబడిన అర్జునుడు అతని తండ్రి గురించి "అతడెక్కడ?" అని అడిగాడు; అప్పుడు ఓ రాజా, దుఃశలా మాటలు చెప్పింది.
14.78.28
पितृशोकाभिसंतप्तो विषादार्तोऽस्य वै पिता ।
पञ्चत्वमगमद्वीरो यथा तन्मे निशामय ॥ १४.७८.२८ ॥
తండ్రి శోకంతో బాధపడి, విషాదంతో పీడితుడైన అతని వీర తండ్రి మరణించాడు; అది ఎలా జరిగిందో నా నుండి విను.
14.78.29
स पूर्वं पितरं श्रुत्वा हतं युद्धे त्वयाऽनघ ।
त्वामागतं च संश्रुत्य युद्धाय हयसारिणम्।
पितुश्च मृत्युदुःखार्तोऽजहात्प्राणान्धनंजय ॥ १४.७८.२९ ॥
పాపరహితుడా ధనంజయా, అతడు మునుపు తన తండ్రి యుద్ధంలో నీచేత చంపబడ్డాడని విన్నాడు; నీవు గుర్రాల సారథిగా యుద్ధానికి వచ్చావని కూడా విని, తండ్రి మరణ దుఃఖంతో పీడితుడై ప్రాణాలు విడిచాడు.
14.78.30
प्राप्तो बीभत्सुरित्येव नाम श्रुत्वैव तेऽनघ ।
विषादार्तः पपातोर्व्यां ममार च ममात्मजः ॥ १४.७८.३० ॥
పాపరహితుడా, "బీభత్సుడు వచ్చాడు" అనే పేరు వినగానే విషాదంతో పీడితుడై అతడు నేలపై పడి మరణించాడు; అతడు నా కుమారుడు.
14.78.31
तं दृष्ट्वा पतितं तत्र ततस्तस्यात्मजं प्रभो ।
गृहीत्वा समनुप्राप्ता त्वामद्य शरणैपिणी ॥ १४.७८.३१ ॥
అక్కడ పడి ఉన్న అతన్ని చూసి, ఓ ప్రభూ, తరువాత అతని కుమారుడిని పట్టుకుని, నేడు శరణు కోరుతూ ఆమె నీ వద్దకు వచ్చింది.
14.78.32
इत्युक्त्वाऽऽर्तस्वरं सा तु मुमोच धृतराष्ट्रजा ।
दीना दीनं स्थितं पार्थमब्रवीच्चाप्यधोमुखम् ॥ १४.७८.३२ ॥
ఇలా చెప్పి, ఆర్త స్వరంతో ధృతరాష్ట్రుని కుమార్తె విలపించింది; దీనురాలై, తలవంచి నిలబడిన పార్థునితో ఆమె మాట్లాడింది.
14.78.33
स्वसारं समवेक्षस्व स्वस्रीयात्मजमेव च ।
कर्तुमर्हसि धर्मज्ञ दयां कुरुकुलोद्वह।
विस्मृत्य कुरुराजानं तं च मन्दं जयद्रथम् ॥ १४.७८.३३ ॥
నీ సోదరిని, నీ సోదరి కుమారుడిని కరుణతో చూడు. ఓ ధర్మజ్ఞా, కురుకులాన్ని మోసేవాడా, కురురాజును, ఆ మూర్ఖుడు జయద్రథుడిని మరచి దయ చూపడం నీకు తగినది.
14.78.34
अभिमन्योर्यथा जातः परिक्षित्परवीरहा ।
तथाऽयं सुरथाज्जातो मम पौत्रो महाभुज ॥ १४.७८.३४ ॥
అభిమన్యుని నుండి శత్రువీరులను చంపే పరీక్షిత్తు జన్మించినట్లే, ఇతడు సురథుని నుండి జన్మించాడు; ఓ మహాబాహు, ఇతడు నా మనవడు.
14.78.35
तमादाय नरव्याघ्र सम्प्रप्तास्मि तवान्तिकम् ।
शमार्थं सर्वयोधानां शृणु चेदं वचो मम ॥ १४.७८.३५ ॥
ఆ బాలుడిని తీసుకుని, ఓ నరవ్యాఘ్రా, నేను నీ దగ్గరకు వచ్చాను. యోధులందరి శాంతి కోసం నా ఈ మాటను విను.
14.78.36
आगतोऽयं महाबाहो तस्य मन्दस्य पुत्रकः ।
प्रसादमस्य बालस्य तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि ॥ १४.७८.३६ ॥
ఓ మహాబాహు, ఈ బాలుడు ఆ మూర్ఖుని కుమారుడు వచ్చాడు. కాబట్టి ఈ బాలునిపై నీవు కరుణ చూపడం తగినది.
14.78.37
एष प्रसाद्य शिरसा प्रशमार्थमरिंदम ।
याचते त्वां महाबाहो शमं गच्छ धनंजय ॥ १४.७८.३७ ॥
ఇతడు తల వంచి, శాంతి కోసం నిన్ను ప్రసన్నం చేయమని వేడుకుంటున్నాడు. శత్రుదమనా, మహాబాహు ధనంజయా, శాంతించు.
14.78.38
बालस्य हतबन्धोश्च पार्थ किञ्चिदजानतः ।
प्रसादं कुरु धर्मज्ञ मा मन्युवशमन्वगाः ॥ १४.७८.३८ ॥
బంధువులు హతమైన ఈ బాలుడు ఏమీ తెలియనివాడు. పృథాపుత్రా, ధర్మజ్ఞా, దయ చూపు; కోపానికి వశుడవు కాకు.
14.78.39
तमनार्थं नृशंसं च विस्मृत्यास्य पितामहम् ।
आगस्कारिणमत्यर्तं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ १४.७८.३९ ॥
ఆ అనర్థకారి, క్రూరుడు అయినా, ఇతని పితామహుని స్మరించి, అపరాధికి అత్యంత దయ చూపడం నీకు తగును.
14.78.40
एवं ब्रुवत्यां करुणं दुःशलायां धनंजयः ।
संस्मृत्य देवीं गान्धारीं धृतराष्ट्रं च पार्थिवम्।
उवाच दुःखशोकार्तः क्षत्रधर्मं व्यगर्हयत् ॥ १४.७८.४० ॥
దుఃశల ఈ విధంగా దీనంగా పలుకుతుండగా, ధనంజయుడు దేవి గాంధారిని, రాజు ధృతరాష్ట్రుని స్మరించాడు. దుఃఖశోకాలతో బాధపడుతూ క్షత్రధర్మాన్ని నిందించాడు.
14.78.41
धिक्तं दुर्योधनं क्षुद्रं राज्यलुब्धं च मानिनम् ।
यत्कृते बान्धवाः सर्वे मया नीता यमक्षयम् ॥ १४.७८.४१ ॥
ఆ క్షుద్రుడు, రాజ్యలోభి, అహంకారి అయిన దుర్యోధనునికి ధిక్కారం! అతని కారణంగా బంధువులందరినీ నేను యమలోకానికి పంపించాను.
14.78.42
इत्युक्त्वा बहु सान्त्वादि प्रसादमकरोज्जयः ।
परिष्वज्य च तां प्रीतो विससर्ज गृहान्प्रति ॥ १४.७८.४२ ॥
ఇలా చెప్పి, జయుడు అనేక ఓదార్పు మాటలతో ఆమెను ప్రసన్నం చేశాడు. తరువాత ఆమెను ఆలింగనం చేసుకుని, సంతోషంగా ఇంటికి పంపించాడు.
14.78.43
दुःशला चापि तान्योधान्निवार्य महतो रणात् ।
सम्पूज्य पार्थं प्रययौ गृहानेव शुभानना ॥ १४.७८.४३ ॥
దుఃశల కూడా ఆ యోధులను ఆ మహా యుద్ధం నుండి వారించి, పార్థుని సత్కరించి, శుభముఖి అయి తన ఇంటికి వెళ్ళింది.
14.78.44
एवं निर्जित्य तान्वीरान्सैन्धवान्स धनंजयः ।
अन्वधावत धावन्तं हयं कामविचारिणम् ॥ १४.७८.४४ ॥
ఈ విధంగా ఆ సైంధవ వీరులను జయించి, ఆ ధనంజయుడు ఇష్టానుసారంగా పరుగెత్తుతున్న గుర్రాన్ని వెంబడించాడు.
14.78.45
ततो मृगमिवाकाशे यथा देवः पिनाकधृक् ।
ससार तं तथा वीरो विधिवद्यज्ञियं हयम् ॥ १४.७८.४५ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో మృగాన్ని వెంబడించే పినాకధారి దేవుడిలా, ఆ వీరుడు విధిప్రకారం యజ్ఞార్హమైన ఆ గుర్రాన్ని వెంబడించాడు.
14.78.46
स च वाजी यथेष्टेन तांस्तान्देशान्यथाक्रमम् ।
विचचार यथाकामं कर्म पार्थस्य वर्धयन् ॥ १४.७८.४६ ॥
ఆ గుర్రం ఇష్టానుసారంగా ఆయా దేశాలలో క్రమంగా సంచరిస్తూ, పార్థుని కార్యాన్ని వర్ధిల్లజేసింది.
14.78.47
क्रमेण स हयस्त्वेवं विचरन्पुरुषर्षभ ।
मणलूरपतेर्देशमुपायात्सहपाण्डवः ॥ १४.७८.४७ ॥
పురుషశ్రేష్ఠుడా! ఈ విధంగా క్రమంగా సంచరించిన ఆ గుర్రం, పాండవునితో కలిసి మణలూర పతి దేశానికి చేరింది.