มหาภารตะ · อัธยายะ 14.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.78.1
ततो गाण्डीवभृच्छूरो युद्धाय समुपस्थितः ।
विबभौ युधि दुर्धर्षो हिमवानचलो यथा ॥ १४.७८.१ ॥
จากนั้น วีรบุรุษผู้ถือคันธนูคาณฑีวะเข้าสู่สนามรบ ไม่มีผู้ใดข่มให้ย่อท้อได้ในการรบ งามตระหง่านดุจภูเขาหิมาลัยอันไม่หวั่นไหว
14.78.2
ततस्ते सैन्धवा योधाः पुनरेव व्यवस्थिताः ।
व्यमुञ्चन्त सुसंरब्धाः शरवर्षाणि भारत ॥ १४.७८.२ ॥
จากนั้น นักรบแห่งสินธุเหล่านั้นตั้งกระบวนรบขึ้นอีกครั้ง ด้วยความกริ้วอย่างยิ่ง โอ ภารตะ พวกเขาระดมลูกศรดุจห่าฝน
14.78.3
तान्प्रहस्य महाबाहुः पुनरेव व्यवस्थितान् ।
ततः प्रोवाच कौन्तेयो मुमूर्षञ्श्लक्ष्णया गिरा ॥ १४.७८.३ ॥
ท้าวแขนใหญ่ บุตรแห่งกุนตี ทรงหัวเราะเยาะบรรดาผู้ที่ตั้งกระบวนรบขึ้นอีกครั้ง แม้จะใกล้ความตาย จึงตรัสแก่พวกเขาด้วยถ้อยคำอ่อนโยน
14.78.4
युध्यध्वं परया शक्त्या यतध्वं विजये मम ।
कुरुध्वं सर्वकार्याणि महद्वो भयमागतम् ॥ १४.७८.४ ॥
จงต่อสู้ด้วยกำลังสุดความสามารถ จงพยายามเพื่อชัยชนะเหนือข้า จงทำการทั้งปวงของพวกเจ้าให้สำเร็จ เพราะภัยใหญ่หลวงได้มาถึงพวกเจ้าแล้ว
14.78.5
एष योत्स्यामि सर्वांस्तु निवार्य शरवागुराम् ।
तिष्ठध्वं युद्धमनसो दर्पं शमयितास्मि वः ॥ १४.७८.५ ॥
ข้าจะต่อสู้กับพวกเจ้าทั้งหมด ข้าจะกั้นตาข่ายลูกศรไว้และยืนหยัดมั่น ผู้ที่มุ่งหมายการรบเอ๋ย จงยืนหยัดไว้เถิด ข้าจะข่มความทะนงของพวกเจ้า
14.78.6
एतावदुक्त्वा कौरव्यो रोषाद्गाण्डीवभृत्तदा ।
ततोऽथ वचनं स्मृत्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत ॥ १४.७८.६ ॥
เมื่อกล่าวเพียงเท่านี้แล้ว ชาวเการพผู้ถือคันธนูคาณฑีวะก็เกิดโทสะขึ้น จากนั้น โอ ภารตะ เขาจึงระลึกถึงถ้อยคำของพี่ใหญ่
14.78.7
न हन्तव्या रणे तात क्षत्रिया विजिगीषवः ।
जेतव्याश्चेति यत्प्रोक्तं धर्मराज्ञा महात्मना।
चिन्तयामास स तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः ॥ १४.७८.७ ॥
ลูกรัก ไม่ควรฆ่ากษัตริย์ผู้ปรารถนาชัยชนะในสนามรบ แต่ควรพิชิตให้ได้ นี่คือสิ่งที่พระธรรมราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ตรัสไว้ ครั้งนั้น ผลคุณะ (อรชุน) ผู้สูงสุดในหมู่บุรุษ ทรงใคร่ครวญ
14.78.8
इत्युक्तोऽहं नरेन्द्रेण न हन्तव्या नृपा इति ।
कथितं न मृषेदं स्याद्धर्मराजवचः शुभम् ॥ १४.७८.८ ॥
ข้าได้รับคำสั่งจากจอมคนว่า ไม่ควรฆ่ากษัตริย์ทั้งหลาย ถ้อยคำอันเป็นมงคลของพระธรรมราชาที่ตรัสไว้นี้จะไม่เป็นเท็จ
14.78.9
न हन्येरंश्च राजानो राज्ञश्चाज्ञा कृता भवेत् ।
इति सञ्चिन्त्य स तदा फल्गुनः पुरुषर्षभः ॥ १४.७८.९ ॥
กษัตริย์ทั้งหลายไม่ควรถูกฆ่า และพระบัญชาของพระราชาต้องได้รับการปฏิบัติ ครั้นทรงใคร่ครวญดังนี้แล้ว ผลคุณะ ผู้สูงสุดในหมู่บุรุษ จึงทรงตัดสินพระทัย
14.78.10
प्रोवाच वाक्यं धर्मज्ञः सैन्धवान्युद्धदुर्मदान् ।
बालांस्त्रियो वा युष्माकं न हनिष्ये व्यवस्थितान् ॥ १४.७८.१० ॥
ผู้รอบรู้ในธรรมตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่นักรบแห่งสินธุผู้ทะนงในการรบ ว่า ข้าจะไม่ฆ่าบุตรหรือสตรีของพวกเจ้า ผู้ที่ยืนหยัดอยู่
14.78.11
यश्च वक्ष्यति सङ्ग्रामे तवास्मीति पराजितः ।
एतच्छ्रुत्वा वचो मह्यं कुरुध्वं हितमात्मनः ॥ १४.७८.११ ॥
ผู้ใดพ่ายแพ้ในสงครามและกล่าวว่า ข้าเป็นของท่าน ผู้นั้นจะได้รับการไว้ชีวิต เมื่อได้ฟังถ้อยคำของข้าเช่นนี้แล้ว จงกระทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ตนเถิด
14.78.12
ततोऽन्यथा कृच्छ्रगता भविष्यथ मयाऽर्दिताः ।
एवमुक्त्वा तु तान्वीरान्युयुधे कुरुपुङ्गवः ॥ १४.७८.१२ ॥
มิฉะนั้น เมื่อถูกข้าเบียดเบียน พวกเจ้าจะตกอยู่ในความทุกข์ยาก เมื่อตรัสแก่บรรดาวีรบุรุษเหล่านั้นดังนี้แล้ว ยอดบุรุษแห่งเการพก็ทรงต่อสู้
14.78.13
अत्वरावानसम्भ्रान्तः संक्रुद्धैर्विजिगीषुभिः ।
शतं शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ॥ १४.७८.१३ ॥
เขาไม่รีบร้อน ไม่หวั่นไหว ระดมลูกศรนับร้อยนับพันแสนลูกที่มีข้อปลายงอ ใส่บรรดานักรบผู้กริ้วโกรธและปรารถนาชัยชนะ
14.78.14
मुमुचुः सैन्धवा राजंस्तदा गाण्डीवधन्वनि ।
शरानापततः क्रूरानाशीविषविषोपमान्।
चिच्छेद निशितैर्बाणैरन्तरा स धनंजयः ॥ १४.७८.१४ ॥
ข้าแต่พระราชา นักรบแห่งสินธุจึงระดมลูกศรใส่ผู้ทรงคันธนูคาณฑีวะ ลูกศรอันโหดร้ายพุ่งเข้ามาดุจพิษงู แต่ธนัญชัยทรงตัดลูกศรเหล่านั้นกลางอากาศด้วยลูกศรคมกล้า
14.78.15
छित्त्वा तु तानाशु चैव कङ्कपत्राञ्शिलाशितान् ।
एकैकमेषां समरे बिभेद निशितैः शरैः ॥ १४.७८.१५ ॥
พระองค์ตัดลูกศรเหล่านั้นอย่างรวดเร็ว แล้วทรงยิงแต่ละคนในสนามรบด้วยลูกศรคมกล้าที่ติดขนนกกระเรียนและลับด้วยหิน
14.78.16
ततः प्रास्रांश्च शक्तीस्च पुनरेव धनंजये ।
जयद्रथं हतं स्मृत्वा चिक्षिपुः सैन्धवा नृपाः ॥ १४.७८.१६ ॥
จากนั้น บรรดากษัตริย์แห่งสินธุระลึกถึงการที่ชยัทรถถูกสังหารแล้ว จึงขว้างหอกและหลาวใส่ธนัญชัยอีกครั้ง
14.78.17
तेषां किरीटी सङ्कल्पं मोघं चक्रे महाबलः ।
सर्वांस्तानन्तरा च्छित्त्वा तदा चुक्रोश पाण्डवः।
तथैवापततां तेषां योधानां जयगृद्धिनाम्। ॥ १४.७८.१७ ॥
กิรีฏินผู้มีกำลังมหาศาลทำให้ความตั้งใจของพวกเขาสูญเปล่า ทรงตัดทุกคนกลางอากาศ แล้วปาณฑพจึงทรงคำรามก้อง และเช่นเดียวกัน ต่อนักรบที่พุ่งเข้ามา ผู้ใคร่ชัยชนะ
14.78.18
तथैवापततां तेषां योधानां यजगृद्धिनाम् ।
शिरांसि पातयामास भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ १४.७८.१८ ॥
เช่นกัน ศีรษะของนักรบที่พุ่งเข้ามาผู้ใคร่ชัยชนะเหล่านั้น พระองค์ทรงให้ร่วงลงด้วยลูกศรหัวกว้างที่มีข้อปลายงอ
14.78.19
तेषां प्रद्रवतां चापि पुनरेवाभिधावताम् ।
निवर्ततां च शब्दोऽभूत्पूर्णस्येव महोदधेः ॥ १४.७८.१९ ॥
เสียงของผู้ที่หนี ผู้ที่พุ่งเข้ามาอีก และผู้ที่หันกลับ ดังขึ้นดุจเสียงคลื่นคำรามของมหาสมุทรที่เต็มเปี่ยม
14.78.20
ते वध्यमानास्तु तदा पार्थेनामिततेजसा ।
यथाप्राणं यथोत्साहं योधयामासुरर्जुनम् ॥ १४.७८.२० ॥
ครั้นถูกสังหารโดยบุตรแห่งปฤถาผู้มีรัศมีอันหาประมาณมิได้ บรรดาทหารเหล่านั้นจึงต่อสู้กับอรชุนตราบเท่าที่ยังมีชีวิตและความกล้าหาญเหลืออยู่
14.78.21
ततस्ते फल्गुनेनाजौ शरैः सन्नतपर्वभिः ।
कृता विसंज्ञा भूयिष्ठा क्लान्तवाहनसैनिकाः ॥ १४.७८.२१ ॥
จากนั้น ฟัลคุนะ (อรชุน) ด้วยลูกศรที่มีข้อโค้ง ทำให้ทหารส่วนใหญ่ในการรบหมดสติ พาหนะและพลทหารต่างอ่อนล้า
14.78.22
तांस्तु सर्वान्परिग्लानान्विदित्वा धृतराष्ट्रजा ।
दुःशला बालमादाय नप्तारं प्रययौ तदा ॥ १४.७८.२२ ॥
เมื่อทรงทราบว่าทุกคนเหน็ดเหนื่อยอ่อนล้าถึงที่สุดแล้ว ทุห์ศลาธิดาของท้าวธฤตราษฎร์ จึงอุ้มหลานชายตัวน้อยขึ้นมา แล้วก็ออกเดินทางในคราวนั้น
14.78.23
सुरथस्य सुतं वीरं रथेनाथागमत्तदा ।
शान्त्यर्थं सर्वयोधानामभ्यगच्छत पाण्डवम् ॥ १४.७८.२३ ॥
นางมาด้วยรถศึกพร้อมกับโอรสผู้กล้าหาญของสุรถะ เพื่อให้เกิดความสงบแก่นักรบทั้งปวง นางจึงเข้าไปหาปาณฑพ
14.78.24
सा धनंजयमासाद्य रुरोदार्तस्वरं तदा ।
धनंजयोपि तां दृष्ट्वा धनुर्विससृजे प्रभुः ॥ १४.७८.२४ ॥
นางเข้าไปหาธนัญชัยแล้วร้องไห้ด้วยเสียงแห่งความทุกข์ ธนัญชัยเห็นนางแล้วจึงวางคันธนูลง ท่านผู้ทรงอานุภาพ
14.78.25
समुत्सृज्य धनुः पार्थो विधिवद्भगिनी तदा ।
प्राह किं करवाणीति सा च तं प्रत्युवाच ह ॥ १४.७८.२५ ॥
ปารถะ (อรชุน) วางคันธนูลง แล้วถามน้องสาวอย่างเหมาะสมว่า "ข้าพเจ้าควรทำอย่างไร" นางจึงตอบท่าน
14.78.26
एष ते भरतश्रेष्ठ स्वस्रीयस्यात्मजः शिशुः ।
अभिवादयते पार्थ तं पश्य पुरुषर्षभ ॥ १४.७८.२६ ॥
ดูกรผู้เลิศแห่งภรตะ นี่คือบุตรชายของลูกชายพี่สาวของท่าน เด็กน้อยผู้นี้กำลังกราบไหว้ท่านด้วยความเคารพ ดูกรปารถะ ผู้เป็นวัวแห่งมนุษย์ จงมองดูเขาเถิด
14.78.27
इत्युक्तस्तस्य पितरं स पप्रच्छार्जुनस्तथा ।
क्वासाविति ततो राजन्दुःशला वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.७८.२७ ॥
เมื่ออรชุนถามถึงบิดาของเด็กเช่นนั้น จึงถามว่า "เขาอยู่ที่ไหน" ครั้นแล้ว ข้าแต่พระราชา ทุห์ศลาจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
14.78.28
पितृशोकाभिसंतप्तो विषादार्तोऽस्य वै पिता ।
पञ्चत्वमगमद्वीरो यथा तन्मे निशामय ॥ १४.७८.२८ ॥
บิดาของเขาถูกความโศกเศร้าต่อบิดาของตนแผดเผา และถูกความทุกข์ระทมจากความสิ้นหวังบีบคั้น ท่านวีรบุรุษผู้นั้นจึงล่วงลับสู่ความตาย จงฟังข้าพเจ้าเล่าว่ามันเกิดขึ้นอย่างไร
14.78.29
स पूर्वं पितरं श्रुत्वा हतं युद्धे त्वयाऽनघ ।
त्वामागतं च संश्रुत्य युद्धाय हयसारिणम्।
पितुश्च मृत्युदुःखार्तोऽजहात्प्राणान्धनंजय ॥ १४.७८.२९ ॥
ดูกรผู้ไร้บาป ก่อนหน้านั้นเขาได้ยินว่าบิดาถูกท่านสังหารในการรบ และต่อมาได้ยินว่าท่านมาทำการรบในฐานะสารถีม้า ดูกรธนัญชัย เขาจึงสละลมหายใจของตน เพราะความทุกข์จากการตายของบิดา
14.78.30
प्राप्तो बीभत्सुरित्येव नाम श्रुत्वैव तेऽनघ ।
विषादार्तः पपातोर्व्यां ममार च ममात्मजः ॥ १४.७८.३० ॥
ดูกรผู้ไร้บาป เพียงได้ยินชื่อว่า "พีภัตสุมาถึงแล้ว" เขาก็ถูกความสิ้นหวังบีบคั้น ล้มลงกับพื้นดินและสิ้นชีวิต เขาคือบุตรชายของข้าพเจ้า
14.78.31
तं दृष्ट्वा पतितं तत्र ततस्तस्यात्मजं प्रभो ।
गृहीत्वा समनुप्राप्ता त्वामद्य शरणैपिणी ॥ १४.७८.३१ ॥
ดูกรท่านผู้เป็นใหญ่ นางเห็นเขาล้มลงที่นั่น จึงอุ้มบุตรชายของเขาขึ้นมา และวันนี้นางมาหาท่านเพื่อขอพึ่งพิง
14.78.32
इत्युक्त्वाऽऽर्तस्वरं सा तु मुमोच धृतराष्ट्रजा ।
दीना दीनं स्थितं पार्थमब्रवीच्चाप्यधोमुखम् ॥ १४.७८.३२ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว ธิดาของท้าวธฤตราษฏร์ก็ร้องไห้ด้วยเสียงแห่งความทุกข์ นางผู้น่าสงสารจึงกล่าวกับปารถะ ผู้ยืนก้มหน้าอยู่
14.78.33
स्वसारं समवेक्षस्व स्वस्रीयात्मजमेव च ।
कर्तुमर्हसि धर्मज्ञ दयां कुरुकुलोद्वह।
विस्मृत्य कुरुराजानं तं च मन्दं जयद्रथम् ॥ १४.७८.३३ ॥
ดูกรผู้รู้ธรรม ผู้สืบเชื้อสายกุรุ โปรดมองดูน้องสาวและบุตรชายของพี่สาวท่านด้วยความเมตตาเถิด ท่านควรแสดงความกรุณา โดยลืมพระราชากุรุและเจ้าชายชยัทรถผู้โง่เขลานั้นเสีย
14.78.34
अभिमन्योर्यथा जातः परिक्षित्परवीरहा ।
तथाऽयं सुरथाज्जातो मम पौत्रो महाभुज ॥ १४.७८.३४ ॥
เช่นเดียวกับที่ปริกษิตผู้สังหารวีรชนศัตรู เกิดจากอภิมนยุ ดังนั้นเด็กคนนี้ก็เกิดจากสุรถะ เขาคือหลานของข้า ดูกรผู้มีแขนทรงพลัง
14.78.35
तमादाय नरव्याघ्र सम्प्रप्तास्मि तवान्तिकम् ।
शमार्थं सर्वयोधानां शृणु चेदं वचो मम ॥ १४.७८.३५ ॥
ดูกรผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าพาเขามาเข้าเฝ้าท่านแล้ว เพื่อความสงบของนักรบทั้งปวง โปรดฟังถ้อยคำของข้าพเจ้านี้เถิด
14.78.36
आगतोऽयं महाबाहो तस्य मन्दस्य पुत्रकः ।
प्रसादमस्य बालस्य तस्मात्त्वं कर्तुमर्हसि ॥ १४.७८.३६ ॥
ดูกรผู้มีแขนทรงพลัง บุตรชายของชายผู้โง่เขลานั้นได้มาถึงแล้ว เหตุฉะนั้น ท่านควรแสดงความเมตตาต่อเด็กคนนี้
14.78.37
एष प्रसाद्य शिरसा प्रशमार्थमरिंदम ।
याचते त्वां महाबाहो शमं गच्छ धनंजय ॥ १४.७८.३७ ॥
ดูกรผู้ปราบศัตรู เขาก้มศีรษะลงขอให้ท่านสงบลงเพื่อความสงบสุข ดูกรธนัญชัยผู้มีแขนทรงพลัง ขอให้ท่านสงบเถิด
14.78.38
बालस्य हतबन्धोश्च पार्थ किञ्चिदजानतः ।
प्रसादं कुरु धर्मज्ञ मा मन्युवशमन्वगाः ॥ १४.७८.३८ ॥
ดูกรปารถะ เด็กคนนี้ ซึ่งญาติพี่น้องถูกฆ่าตาย ยังรู้เรื่องน้อยนัก ดูกรผู้รู้ธรรม โปรดแสดงความเมตตาเถิด อย่าตกอยู่ใต้อำนาจของความโกรธ
14.78.39
तमनार्थं नृशंसं च विस्मृत्यास्य पितामहम् ।
आगस्कारिणमत्यर्तं प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ १४.७८.३९ ॥
ท่านควรลืมบุรุษผู้โหดร้ายและไร้ยางอาย ระลึกถึงปู่ของเขาไว้ และแสดงความเมตตาแม้ต่อผู้กระทำความผิดอย่างร้ายแรงคนนี้
14.78.40
एवं ब्रुवत्यां करुणं दुःशलायां धनंजयः ।
संस्मृत्य देवीं गान्धारीं धृतराष्ट्रं च पार्थिवम्।
उवाच दुःखशोकार्तः क्षत्रधर्मं व्यगर्हयत् ॥ १४.७८.४० ॥
ขณะที่ทุห์ศลากล่าวเช่นนั้นด้วยความโศกเศร้า ธนัญชัยระลึกถึงพระมเหสีคันธารีและท้าวธฤตราษฎร์ เมื่อมีความทุกข์และโศกาอาดูร จึงกล่าวติเตียนหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ
14.78.41
धिक्तं दुर्योधनं क्षुद्रं राज्यलुब्धं च मानिनम् ।
यत्कृते बान्धवाः सर्वे मया नीता यमक्षयम् ॥ १४.७८.४१ ॥
ขอให้ความอัปยศจงมีแก่ทุรโยธน์ผู้ต่ำช้า ผู้โลภในราชอาณาจักรและมีมานะ เพราะเหตุของเขา พวกพี่น้องทั้งหมดของข้าพเจ้าจึงถูกนำไปสู่แดนยมะ
14.78.42
इत्युक्त्वा बहु सान्त्वादि प्रसादमकरोज्जयः ।
परिष्वज्य च तां प्रीतो विससर्ज गृहान्प्रति ॥ १४.७८.४२ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว ชัย (อรชุน) ได้ปลอบโยนนางด้วยถ้อยคำปลอบประโลมมากมาย แล้วทรงกอดนางด้วยความยินดี จึงส่งนางกลับไปยังเรือนของนาง
14.78.43
दुःशला चापि तान्योधान्निवार्य महतो रणात् ।
सम्पूज्य पार्थं प्रययौ गृहानेव शुभानना ॥ १४.७८.४३ ॥
ฝ่ายทุศศลาเองก็ได้ห้ามทหารเหล่านั้นให้พ้นจากสงครามใหญ่ ถวายความเคารพแก่ปารถ แล้วก็เสด็จกลับไปยังเรือนของนาง ใบหน้าอันงดงาม
14.78.44
एवं निर्जित्य तान्वीरान्सैन्धवान्स धनंजयः ।
अन्वधावत धावन्तं हयं कामविचारिणम् ॥ १४.७८.४४ ॥
เมื่อพระธนัญชัยทรงปราบวีรบุรุษแห่งสินธุเหล่านั้นได้ดังนี้แล้ว ก็ทรงไล่ตามม้าที่กำลังวิ่งไปตามปรารถนา
14.78.45
ततो मृगमिवाकाशे यथा देवः पिनाकधृक् ।
ससार तं तथा वीरो विधिवद्यज्ञियं हयम् ॥ १४.७८.४५ ॥
ครั้นแล้ว เหมือนพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงธนูปินากะไล่ตามกวางไปในท้องฟ้า วีรบุรุษนั้นก็ไล่ตามม้าสำหรับพิธียัญนั้นไปตามที่กำหนดไว้โดยถูกต้อง
14.78.46
स च वाजी यथेष्टेन तांस्तान्देशान्यथाक्रमम् ।
विचचार यथाकामं कर्म पार्थस्य वर्धयन् ॥ १४.७८.४६ ॥
และม้านั้นเที่ยวไปตามปรารถนาในแต่ละดินแดนตามลำดับ เพิ่มพูนการกระทำของปารถ
14.78.47
क्रमेण स हयस्त्वेवं विचरन्पुरुषर्षभ ।
मणलूरपतेर्देशमुपायात्सहपाण्डवः ॥ १४.७८.४७ ॥
ม้านั้นเที่ยวไปตามลำดับเช่นนี้ ข้าแต่บุรุษสิงห์ ได้มาถึงแดนของเจ้าผู้ครองมณลูระ พร้อมกับปาณฑพ