મહાભારત · અધ્યાય 14.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.79.1
श्रुत्वा तु नृपतिः प्राप्तं पितरं बभ्रुवाहनः ।
निर्ययौ विनयेनाथ ब्राह्मणार्यपुरःसरः ॥ १४.७९.१ ॥
રાજા બભ્રુવાહને પિતા આવ્યા છે એ સાંભળીને, બ્રાહ્મણો અને આર્યજનોને આગળ રાખીને વિનયપૂર્વક બહાર નીકળ્યો.
14.79.2
मणलूरेश्वरं त्वेवमुपयातं धनंजयः ।
नाभ्यनन्दत्स मेधावी क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥ १४.७९.२ ॥
મણલૂરના સ્વામીને આ રીતે આવતા જોઈને, બુદ્ધિમાન ધનંજયે ક્ષાત્રધર્મનું સ્મરણ કરીને તેમનું સ્વાગત કર્યું નહીં.
14.79.3
उवाच च स धर्मात्मा समन्युः फल्गुनस्तदा ।
प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्वं क्षत्रधर्मतः ॥ १४.७९.३ ॥
ત્યારે ધર્માત્મા ફાલ્ગુને ક્રોધ સાથે કહ્યું, "આ રીત તારા માટે યોગ્ય નથી; ક્ષાત્રધર્મ પ્રમાણે તું બહારનો છે."
14.79.4
संरक्ष्यमाणं तुरगं यौधिष्ठिरमुपागतम् ।
यज्ञियं विषयान्ते मां नायोत्सीः किंनु पुत्रक ॥ १४.७९.४ ॥
"પુત્ર, રાજ્યની સીમા પર આવેલા યુધિષ્ઠિરના યજ્ઞના ઘોડાનું રક્ષણ થતું હતું ત્યારે તેં મારી સાથે કેમ યુદ્ધ ન કર્યું?"
14.79.5
धिक्त्वामस्तु सुदुर्बुद्धिं क्षत्रधर्माविशारदम् ।
यो मां युद्धाय सम्प्राप्तं साम्नैव प्रत्यगृह्णथाः ॥ १४.७९.५ ॥
"તને ધિક્કાર હો, અત્યંત દુર્બુદ્ધિ અને ક્ષાત્રધર્મમાં અકુશળ! યુદ્ધ માટે આવેલા મને તેં સામનીતિથી જ સ્વીકાર્યો!"
14.79.6
न त्वया पुरुषार्थो हि कश्चिदस्तीह जीवता ।
यस्त्वं स्त्रीवद्युधा प्राप्तं मां साम्ना प्रत्यगृह्णथाः ॥ १४.७९.६ ॥
"જીવિત હોવા છતાં તેં અહીં કોઈ પુરુષાર્થ કર્યો નથી; યુદ્ધ માટે આવેલા મને તેં સ્ત્રીની જેમ સામનીતિથી સ્વીકાર્યો."
14.79.7
यद्यहं न्यस्तशस्त्रस्त्वामागच्छेयं सुदुर्मते ।
प्रक्रियेयं भवेद्युक्ता तावतव नराधम ॥ १४.७९.७ ॥
જો હું શસ્ત્રો મૂકીને તારી પાસે આવ્યો હોત, હે દુર્મતિ, તો આ રીત યોગ્ય બની હોત; હે નરાધમ, એટલું જ પૂરતું હોત.
14.79.8
तमेवमुक्तं भर्त्रा तु विदित्वा पन्नगात्मजा ।
अमृष्यमाणा भित्त्वोर्वीमुलूपी समुपागमत् ॥ १४.७९.८ ॥
પતિએ આ રીતે કહ્યું છે એ જાણીને નાગકન્યા સહન ન કરી શકી, અને પૃથ્વીને ફાડીને ઉલૂપી ઉપર આવી.
14.79.9
सा ददर्श तत पुत्रं विमृशन्तमधोमुखम् ।
संतर्ज्यमानमसकृत्पित्रा युद्धार्थिना विभो ॥ १४.७९.९ ॥
ત્યાં તેણે પોતાના પુત્રને જોયો; તે નીચું મુખ રાખીને વિચારી રહ્યો હતો, યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા પિતા વડે વારંવાર ધમકાવાતો હતો, હે વિભુ.
14.79.10
ततः सा चारुसर्वाङ्गी समुपेत्योरगात्मजा ।
उलूपी प्राह वचनं क्षत्रधर्मविशारद ॥ १४.७९.१० ॥
પછી સર્વાંગસુંદરી નાગકન્યા ઉલૂપી પાસે આવીને બોલી, હે ક્ષત્રધર્મવિશારદ.
14.79.11
उलूपीं मां निबोध त्वं मातरं पन्नगात्मजाम् ।
कुरुष्व वचनं पुत्र धर्मस्ते भविता परः ॥ १४.७९.११ ॥
મને ઉલૂપી તરીકે ઓળખ; હું તારી માતા, નાગકન્યા છું. હે પુત્ર, મારું વચન કર; એ જ તારો પરમ ધર્મ થશે.
14.79.12
युध्यस्वैनं कुरुश्रेष्ठं धनंजयमरिन्दमम् ।
एवमेष हि ते प्रीतो भविष्यति न संशयः ॥ १४.७९.१२ ॥
કુરુશ્રેષ્ઠ, શત્રુદમન ધનંજય સાથે યુદ્ધ કર; આ રીતે તે તારા પર પ્રસન્ન થશે, એમાં શંકા નથી.
14.79.13
एवमुद्धार्षितो राजा स मात्रा बभ्रुवाहनः ।
मनश्चक्रे महातेजा युद्धाय भरतर्षभ ॥ १४.७९.१३ ॥
આ રીતે માતાએ ઉત્તેજિત કરેલા મહાતેજસ્વી રાજા બભ્રુવાહને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધનો સંકલ્પ કર્યો.
14.79.14
सन्नह्य काञ्चनं वर्म शिरस्त्राणं च भानुमत् ।
तूणीरशतसंबाधमारुरोह रथोत्तमम् ॥ १४.७९.१४ ॥
સોનેરી બખ્તર અને તેજસ્વી શિરસ્ત્રાણ ધારણ કરી, સેંકડો ભાથાંથી ભરેલા ઉત્તમ રથ પર તે ચડ્યો.
14.79.15
सर्वोपकरणोपेतं युक्तमश्वैर्मनोजवैः ।
सचक्रोपस्करं श्रीमान्हेमभाण्डपरिष्कृतम् ॥ १४.७९.१५ ॥
બધી સામગ્રીથી યુક્ત, મનના જેવા વેગવાન ઘોડાઓથી જોડાયેલો, પૈડાં અને સાધનો સહિત, સોનાના પાત્રોથી શણગારેલો તે શ્રીમાન રથ.
14.79.16
परमार्चितमुच्छ्रित्य ध्वजं हंसं हिरण्मयम् ।
प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहनः ॥ १४.७९.१६ ॥
અતિ પૂજિત, સોનેરી હંસધ્વજ ઊંચો કરીને, રાજા બભ્રુવાહન અર્જુનને લક્ષ્ય કરીને ચાલ્યો.
14.79.17
ततोऽभ्योत्य हयं वीरो यज्ञियं पार्थरक्षितम् ।
ग्राहयामास पुरुषैर्हयशिक्षाविशारदैः ॥ १४.७९.१७ ॥
પછી તે વીરે, પાર્થ દ્વારા રક્ષિત યજ્ઞાશ્વની પાસે આવીને, અશ્વશિક્ષણમાં નિપુણ માણસો વડે તેને પકડાવ્યો.
14.79.18
गृहीतं वाजिनं दृष्ट्वा प्रीतात्मा स धनंजयः ।
पुत्रं रथस्थं भूमिष्ठः संन्यवारयदाहवे ॥ १४.७९.१८ ॥
ઘોડો પકડાયેલો જોઈને પ્રસન્ન ચિત્તના ધનંજયે, જમીન પર ઊભા રહીને, રથમાં રહેલા પોતાના પુત્રને યુદ્ધમાં રોક્યો.
14.79.19
स तत्र राजा तं वीरं शरसङ्घैरनेकशः ।
अर्दयामास निशितैराशीविषविषोपमैः ॥ १४.७९.१९ ॥
ત્યાં તે રાજાએ તે વીરને સર્પના વિષ સમાન તીક્ષ્ણ બાણોના સમૂહો વડે અનેક વાર પીડ્યો.
14.79.20
तयोः समभवद्युद्धं पितुः पुत्रस्यक चातुलम् ।
देवासुररणप्रख्यमुभयोः प्रीयमाणयोः ॥ १४.७९.२० ॥
તે બંને વચ્ચે પિતા અને પુત્રનું અતુલ્ય યુદ્ધ થયું; તે દેવ-અસુર યુદ્ધ જેવું હતું, અને બંને આનંદિત હતા.
14.79.21
किरीटिनं प्रविव्याघ शरेणानतपर्वणा ।
जत्रुदेशे नरव्याघ्रं प्रहसन्बभ्रुवाहनः ॥ १४.७९.२१ ॥
બભ્રુવાહને હસતાં હસતાં વળેલા ગાંઠવાળા બાણથી તે મુકુટધારી નરવ્યાઘ્રને હાંસડીના પ્રદેશમાં વીંધ્યો.
14.79.22
सोभ्यगात्सहपुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः ।
विनिर्भद्य च कौन्तेयं प्रविवेशि महीतलम् ॥ १४.७९.२२ ॥
તે બાણ દર માં સાપ પ્રવેશે તેમ પાંખ સહિત કૌંતેયને વીંધીને પૃથ્વીતલમાં પ્રવેશ્યું.
14.79.23
स गाढवेदनो धीमानालम्ब्य धनुरुत्तमम् ।
दिव्यं तेजः समाविश्य प्रमीत इव सोभवत् ॥ १४.७९.२३ ॥
ગાઢ વેદનામાં ડૂબેલો તે બુદ્ધિમાન ઉત્તમ ધનુષ્ય પકડીને દિવ્ય તેજમાં લીન થઈ મૃતવત્ થઈ ગયો.
14.79.24
स संज्ञामुपलभ्याथ प्रशस्य पुरुषर्षभः ।
पुत्रं शक्रात्मजो वाक्यमिदमाह महाद्युतिः ॥ १४.७९.२४ ॥
પછી ચેતના પાછી મેળવીને તે પુરુષશ્રેષ્ઠ, ઇન્દ્રપુત્ર, મહાતેજસ્વી, પુત્રની પ્રશંસા કરીને આ વચન બોલ્યો.
14.79.25
साधुसाधु महाबाहो वत्स चित्राङ्गदात्मज ।
सदृशं कर्म ते दृष्ट्वा प्रीतिमानस्मि पुत्रक ॥ १४.७९.२५ ॥
સારું, સારું! હે મહાબાહુ, પ્રિય વત્સ, ચિત્રાંગદના પુત્ર, તારું યોગ્ય કર્મ જોઈને હું પ્રસન્ન છું, પુત્ર.
14.79.26
विमुञ्चाम्येष ते बाणान्पुत्र युद्धे स्थिरो भव ।
इत्येवमुक्त्वा नाराचैरभ्यवर्षदमित्रहा ॥ १४.७९.२६ ॥
પુત્ર, હવે હું તારા પર બાણો છોડું છું; યુદ્ધમાં સ્થિર રહે. એમ કહીને શત્રુહંતાએ નારાચ બાણોની વર્ષા કરી.
14.79.27
तान्स गाण्डीवनिर्मुक्तान्वज्राशनिसमप्रभान् ।
नाराचानच्छिनद्राज भल्लैः सर्वांस्त्रिधा द्विधा ॥ १४.७९.२७ ॥
હે રાજન, ગાંડીવમાંથી છૂટેલા, વજ્ર અને વીજળી સમા તેજસ્વી તે નારાચ બાણોને તેણે ભલ્લો વડે ત્રણ અને બે ટુકડા કરી કાપી નાખ્યા.
14.79.28
तस्य पार्थः शरैर्दिव्यैर्ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ।
सुवर्णतालप्रतिमं क्षुरेणापाहरद्रथात् ॥ १४.७९.२८ ॥
પાર્થે દિવ્ય બાણોથી, સોનાથી શણગારેલો, સોનાના તાડવૃક્ષ સમાન તેનો ધ્વજ ક્ષુર બાણ વડે રથ પરથી પાડી નાખ્યો.
14.79.29
हयांश्चास्य महाकायान्महावेगानरिंदम ।
चकार राजन्निर्जावान्प्रहसन्निव पाण्डवः ॥ १४.७९.२९ ॥
હે અરિંદમ, હે રાજન, પાંડવે તેના વિશાળ દેહવાળા, વેગવાન ઘોડાઓને હસતાં હસતાં નિર્જીવ કરી નાખ્યા.
14.79.30
स रथादवतीर्याथ राजा परमकोपनः ।
पदातिः पितरं क्रुद्धो योधयामास पाण्डवम् ॥ १४.७९.३० ॥
પછી તે રાજા, અત્યંત ક્રોધથી, રથ પરથી ઊતરીને પગપાળો ક્રોધિત થઈ પોતાના પિતા, તે પાંડવ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
14.79.31
सम्प्रीयमाणः पार्थानामृषभः पुत्रविक्रमात् ।
नात्यर्थं पीडयामास पुत्रं वज्रधरात्मजः ॥ १४.७९.३१ ॥
પાર્થોમાં વૃષભ (અર્જુન) પુત્રના પરાક્રમથી અત્યંત પ્રસન્ન થઈને, વજ્રધરના પુત્રે પુત્રને અત્યંત પીડા ન આપી.
14.79.32
स हन्यमानोऽभिमुखं पितरं बभ्रुवाहनः ।
शरैराशीविषाकारैः पुनरेवार्दयद्बली ॥ १४.७९.३२ ॥
તે બભ્રુવાહન, સામે પિતા દ્વારા આઘાત પામતાં, ઝેરી સર્પો જેવા બાણોથી બળવાન થઈને ફરી પિતાને પીડવા લાગ્યો.
14.79.33
ततः स बाल्यात्पितरं विव्याध हृदि पत्रिणा ।
निशेतेन सुपुङ्खेन बलवद्बभ्रुवाहनः ॥ १४.७९.३३ ॥
પછી તે બભ્રુવાહને યૌવનને કારણે તીક્ષ્ણ, સુંદર પંખવાળા બાણથી પિતાના હૃદયને બળપૂર્વક વીંધ્યું.
14.79.34
स बाणस्तेजसा दीप्तो ज्वलन्निव हुताशनः ।
विवेश पाण्डवं राजन्मर्म भित्त्वाऽतिदुःखकृत् ॥ १४.७९.३४ ॥
તે બાણ તેજથી સળગતી અગ્નિ જેવું ઝળહળતું હતું; હે રાજન્, તે પાંડવના મર્મસ્થાનને વીંધીને અતિ દુઃખ આપતું અંદર પ્રવેશ્યું.
14.79.35
स तेनातिभृशं विद्धः पुत्रेण कुरुनन्दनः ।
महीं जगाम मोहार्तस्ततो राजन्धनंजयः ॥ १४.७९.३५ ॥
તે પુત્ર દ્વારા અતિશય વીંધાયેલા કુરુનંદન ધનંજય મોહથી પીડાઈને, હે રાજન્, ભૂમિ પર પડી ગયા.
14.79.36
तस्मिन्निपतिते वीरे कौरवाणां धुरंधरे ।
सोपि मोहं जगामाथ ततश्चित्राङ्गदासुतः।ष ॥ १४.७९.३६ ॥
કૌરવોના ધુરંધર તે વીર પડી ગયા ત્યારે ચિત્રાંગદાનો પુત્ર પણ મૂર્છિત થયો.
14.79.37
व्यायम्य संयुगे राजा दृष्ट्वा च पितरं हतम् ।
पूर्वमेव स बाणौर्घर्गाढविद्धोऽर्जुनेन ह।
पपात सोपि धरणीमालिङ्ग्य रणमूर्धनि ॥ १४.७९.३७ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમ બતાવીને રાજાએ પોતાના પિતાને મરાયેલા જોયા. અર્જુનના બાણોથી પહેલેથી જ ભયંકર રીતે ઊંડો વીંધાયેલો તે પણ રણભૂમિના અગ્રભાગે ધરતીને આલિંગન આપીને પડ્યો.
14.79.38
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा पुत्रं च पतितं भुवि ।
चित्राङ्गदा परित्रस्ता प्रविवेश रणाजिरे ॥ १४.७९.३८ ॥
પતિને મરાયેલો અને પુત્રને ધરતી પર પડેલો જોઈને ચિત્રાંગદા અત્યંત ભયભીત થઈને રણભૂમિમાં પ્રવેશી.
14.79.39
शोकसंतप्तहृदया रुदती वेपती भृशम्। ॥ १४.७९.३९ ॥
શોકથી સંતપ્ત હૃદયવાળી, રડતી, અત્યંત ધ્રૂજતી.
14.79.40
मणलूरपतेर्माता ददर्श निहतं पतिम् ॥ १४.७९.४० ॥
મણલૂરના સ્વામીની માતાએ મરાયેલા પતિને જોયો.