महाभारत · अध्याय 14.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.79.1
श्रुत्वा तु नृपतिः प्राप्तं पितरं बभ्रुवाहनः ।
निर्ययौ विनयेनाथ ब्राह्मणार्यपुरःसरः ॥ १४.७९.१ ॥
राजा बभ्रुवाहनाने पिता आल्याचे ऐकून, ब्राह्मण आणि आर्य लोकांना पुढे करून नम्रतेने बाहेर गेला.
14.79.2
मणलूरेश्वरं त्वेवमुपयातं धनंजयः ।
नाभ्यनन्दत्स मेधावी क्षत्रधर्ममनुस्मरन् ॥ १४.७९.२ ॥
मणलूरचा अधिपती असा येत असलेला पाहून, बुद्धिमान धनंजयाने क्षात्रधर्माचे स्मरण करून त्याचे स्वागत केले नाही.
14.79.3
उवाच च स धर्मात्मा समन्युः फल्गुनस्तदा ।
प्रक्रियेयं न ते युक्ता बहिस्त्वं क्षत्रधर्मतः ॥ १४.७९.३ ॥
तेव्हा धर्मात्मा फल्गुन रागाने म्हणाला, "ही पद्धत तुला योग्य नाही; क्षात्रधर्मानुसार तू बाहेरचाच आहेस."
14.79.4
संरक्ष्यमाणं तुरगं यौधिष्ठिरमुपागतम् ।
यज्ञियं विषयान्ते मां नायोत्सीः किंनु पुत्रक ॥ १४.७९.४ ॥
"पुत्रा, राज्याच्या सीमेवर आलेल्या युधिष्ठिराच्या यज्ञीय अश्वाचे रक्षण होत असताना तू माझ्याशी का लढला नाहीस?"
14.79.5
धिक्त्वामस्तु सुदुर्बुद्धिं क्षत्रधर्माविशारदम् ।
यो मां युद्धाय सम्प्राप्तं साम्नैव प्रत्यगृह्णथाः ॥ १४.७९.५ ॥
"तुझा धिक्कार असो, अत्यंत दुर्बुद्धी आणि क्षात्रधर्मात अनभिज्ञ! युद्धासाठी आलेल्या मला तू केवळ सामनीतीने स्वीकारलेस!"
14.79.6
न त्वया पुरुषार्थो हि कश्चिदस्तीह जीवता ।
यस्त्वं स्त्रीवद्युधा प्राप्तं मां साम्ना प्रत्यगृह्णथाः ॥ १४.७९.६ ॥
"जिवंत असूनही तू येथे कोणतेही पौरुष दाखवले नाहीस; युद्धासाठी आलेल्या मला स्त्रीप्रमाणे सामनीतीने स्वीकारलेस."
14.79.7
यद्यहं न्यस्तशस्त्रस्त्वामागच्छेयं सुदुर्मते ।
प्रक्रियेयं भवेद्युक्ता तावतव नराधम ॥ १४.७९.७ ॥
मी शस्त्रे खाली ठेवून तुझ्याकडे आलो असतो, हे दुर्मती, तर ही पद्धत योग्य ठरली असती; हे नराधमा, इतकेच पुरेसे ठरले असते.
14.79.8
तमेवमुक्तं भर्त्रा तु विदित्वा पन्नगात्मजा ।
अमृष्यमाणा भित्त्वोर्वीमुलूपी समुपागमत् ॥ १४.७९.८ ॥
पतीने असे म्हटलेले ऐकून नागकन्या असह्य होऊन पृथ्वी फोडून उलूपी वर आली.
14.79.9
सा ददर्श तत पुत्रं विमृशन्तमधोमुखम् ।
संतर्ज्यमानमसकृत्पित्रा युद्धार्थिना विभो ॥ १४.७९.९ ॥
तिने तेथे आपल्या पुत्राला पाहिले; तो खाली मान घालून विचार करत होता, युद्धाची इच्छा करणाऱ्या पित्याकडून वारंवार फटकारला जात होता, हे विभो.
14.79.10
ततः सा चारुसर्वाङ्गी समुपेत्योरगात्मजा ।
उलूपी प्राह वचनं क्षत्रधर्मविशारद ॥ १४.७९.१० ॥
मग सर्वांगसुंदर नागकन्या उलूपी जवळ येऊन म्हणाली, हे क्षत्रधर्मविशारदा.
14.79.11
उलूपीं मां निबोध त्वं मातरं पन्नगात्मजाम् ।
कुरुष्व वचनं पुत्र धर्मस्ते भविता परः ॥ १४.७९.११ ॥
मला उलूपी म्हणून ओळख; मी तुझी माता, नागकन्या आहे. हे पुत्रा, माझे वचन पाळ; तोच तुझा परम धर्म होईल.
14.79.12
युध्यस्वैनं कुरुश्रेष्ठं धनंजयमरिन्दमम् ।
एवमेष हि ते प्रीतो भविष्यति न संशयः ॥ १४.७९.१२ ॥
कुरुश्रेष्ठ, शत्रुदमन धनंजयाशी युद्ध कर; असे केल्याने तो तुझ्यावर प्रसन्न होईल, यात संशय नाही.
14.79.13
एवमुद्धार्षितो राजा स मात्रा बभ्रुवाहनः ।
मनश्चक्रे महातेजा युद्धाय भरतर्षभ ॥ १४.७९.१३ ॥
अशा प्रकारे मातेने प्रेरित केलेल्या महातेजस्वी राजा बभ्रुवाहनाने, हे भरतश्रेष्ठा, युद्धाचा निश्चय केला.
14.79.14
सन्नह्य काञ्चनं वर्म शिरस्त्राणं च भानुमत् ।
तूणीरशतसंबाधमारुरोह रथोत्तमम् ॥ १४.७९.१४ ॥
सोन्याचे कवच आणि तेजस्वी शिरस्त्राण धारण करून, शेकडो भात्यांनी भरलेल्या उत्तम रथावर तो आरूढ झाला.
14.79.15
सर्वोपकरणोपेतं युक्तमश्वैर्मनोजवैः ।
सचक्रोपस्करं श्रीमान्हेमभाण्डपरिष्कृतम् ॥ १४.७९.१५ ॥
सर्व साहित्याने युक्त, मनासारख्या वेगवान घोड्यांनी जुंपलेला, चाके व उपकरणांसह, सोन्याच्या पात्रांनी सजवलेला तो शोभिवंत रथ.
14.79.16
परमार्चितमुच्छ्रित्य ध्वजं हंसं हिरण्मयम् ।
प्रययौ पार्थमुद्दिश्य स राजा बभ्रुवाहनः ॥ १४.७९.१६ ॥
अत्यंत सन्मानित सोनेरी हंसध्वज उंच करून राजा बभ्रुवाहन अर्जुनाच्या दिशेने निघाला.
14.79.17
ततोऽभ्योत्य हयं वीरो यज्ञियं पार्थरक्षितम् ।
ग्राहयामास पुरुषैर्हयशिक्षाविशारदैः ॥ १४.७९.१७ ॥
मग तो वीर, अर्जुनाने रक्षिलेल्या यज्ञाश्वाजवळ येऊन, अश्वशिक्षणात निपुण पुरुषांकडून त्याला पकडवता झाला.
14.79.18
गृहीतं वाजिनं दृष्ट्वा प्रीतात्मा स धनंजयः ।
पुत्रं रथस्थं भूमिष्ठः संन्यवारयदाहवे ॥ १४.७९.१८ ॥
घोडा पकडला गेलेला पाहून प्रसन्न मनाच्या धनंजयाने, जमिनीवर उभे राहून, रथावरील आपल्या पुत्राला युद्धात रोखले.
14.79.19
स तत्र राजा तं वीरं शरसङ्घैरनेकशः ।
अर्दयामास निशितैराशीविषविषोपमैः ॥ १४.७९.१९ ॥
तेथे त्या राजाने त्या वीराला सर्पविषासारख्या तीक्ष्ण बाणांच्या समूहांनी अनेक वेळा पीडिले.
14.79.20
तयोः समभवद्युद्धं पितुः पुत्रस्यक चातुलम् ।
देवासुररणप्रख्यमुभयोः प्रीयमाणयोः ॥ १४.७९.२० ॥
त्या दोघांमध्ये पिता व पुत्र यांचे अतुलनीय युद्ध झाले; ते देव-दानव युद्धासारखे होते, आणि दोघेही आनंदित होते.
14.79.21
किरीटिनं प्रविव्याघ शरेणानतपर्वणा ।
जत्रुदेशे नरव्याघ्रं प्रहसन्बभ्रुवाहनः ॥ १४.७९.२१ ॥
बभ्रुवाहन हसत हसत वाकलेल्या पेरांच्या बाणाने त्या किरीटधारी नरव्याघ्राला गळ्याच्या हाडाजवळ भेदले.
14.79.22
सोभ्यगात्सहपुङ्खेन वल्मीकमिव पन्नगः ।
विनिर्भद्य च कौन्तेयं प्रविवेशि महीतलम् ॥ १४.७९.२२ ॥
तो बाण वारुळात सर्प शिरावा तसा पंखासह कौंतेयाला भेदून पृथ्वीतलात शिरला.
14.79.23
स गाढवेदनो धीमानालम्ब्य धनुरुत्तमम् ।
दिव्यं तेजः समाविश्य प्रमीत इव सोभवत् ॥ १४.७९.२३ ॥
गाढ वेदनेने व्याकूळ झालेला तो बुद्धिमान उत्तम धनुष्य धरून दिव्य तेजात समावून मेल्यासारखा झाला.
14.79.24
स संज्ञामुपलभ्याथ प्रशस्य पुरुषर्षभः ।
पुत्रं शक्रात्मजो वाक्यमिदमाह महाद्युतिः ॥ १४.७९.२४ ॥
नंतर शुद्धीवर आलेला तो पुरुषश्रेष्ठ, इंद्रपुत्र, महातेजस्वी, पुत्राची प्रशंसा करून हे वचन बोलला.
14.79.25
साधुसाधु महाबाहो वत्स चित्राङ्गदात्मज ।
सदृशं कर्म ते दृष्ट्वा प्रीतिमानस्मि पुत्रक ॥ १४.७९.२५ ॥
छान, छान! हे महाबाहो, प्रिय वत्सा, चित्राङ्गदाच्या पुत्रा, तुझे योग्य कर्म पाहून मी आनंदित झालो आहे, पुत्रा.
14.79.26
विमुञ्चाम्येष ते बाणान्पुत्र युद्धे स्थिरो भव ।
इत्येवमुक्त्वा नाराचैरभ्यवर्षदमित्रहा ॥ १४.७९.२६ ॥
पुत्रा, हे बाण मी तुझ्यावर सोडतो; युद्धात स्थिर राहा. असे म्हणून शत्रुहन्त्याने नाराच बाणांचा वर्षाव केला.
14.79.27
तान्स गाण्डीवनिर्मुक्तान्वज्राशनिसमप्रभान् ।
नाराचानच्छिनद्राज भल्लैः सर्वांस्त्रिधा द्विधा ॥ १४.७९.२७ ॥
हे राजा, गांडीवातून सोडलेले, वज्र आणि विजेसारखे तेजस्वी ते नाराच बाण त्याने भल्लांनी तीन-तीन आणि दोन-दोन तुकडे करून तोडले.
14.79.28
तस्य पार्थः शरैर्दिव्यैर्ध्वजं हेमपरिष्कृतम् ।
सुवर्णतालप्रतिमं क्षुरेणापाहरद्रथात् ॥ १४.७९.२८ ॥
पार्थाने दिव्य बाणांनी, सोन्याने सजवलेला, सोन्याच्या ताडासारखा त्याचा ध्वज क्षुर बाणाने रथावरून पाडला.
14.79.29
हयांश्चास्य महाकायान्महावेगानरिंदम ।
चकार राजन्निर्जावान्प्रहसन्निव पाण्डवः ॥ १४.७९.२९ ॥
हे अरिंदमा, हे राजा, पाण्डवाने त्याचे प्रचंड देहाचे, वेगवान घोडे हसत हसत निर्जीव केले.
14.79.30
स रथादवतीर्याथ राजा परमकोपनः ।
पदातिः पितरं क्रुद्धो योधयामास पाण्डवम् ॥ १४.७९.३० ॥
मग तो राजा, अत्यंत कोपाने, रथातून उतरून पायी चालत क्रुद्ध होऊन आपल्या पित्याशी, त्या पाण्डवाशी, युद्ध करू लागला.
14.79.31
सम्प्रीयमाणः पार्थानामृषभः पुत्रविक्रमात् ।
नात्यर्थं पीडयामास पुत्रं वज्रधरात्मजः ॥ १४.७९.३१ ॥
पार्थांमध्ये वृषभ (अर्जुन) आपल्या पुत्राच्या पराक्रमाने अत्यंत प्रसन्न होऊन, वज्रधराचा पुत्र (अर्जुन) पुत्राला फारसा पीडित करत नव्हता.
14.79.32
स हन्यमानोऽभिमुखं पितरं बभ्रुवाहनः ।
शरैराशीविषाकारैः पुनरेवार्दयद्बली ॥ १४.७९.३२ ॥
तो बभ्रुवाहन, समोर पित्याकडून आघात होत असताना, विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी बलवान होऊन पुन्हा पित्याला पीडित करू लागला.
14.79.33
ततः स बाल्यात्पितरं विव्याध हृदि पत्रिणा ।
निशेतेन सुपुङ्खेन बलवद्बभ्रुवाहनः ॥ १४.७९.३३ ॥
मग त्या बभ्रुवाहनाने तारुण्यामुळे धारदार, सुंदर पंख असलेल्या बाणाने पित्याच्या हृदयावर जोरात आघात केला.
14.79.34
स बाणस्तेजसा दीप्तो ज्वलन्निव हुताशनः ।
विवेश पाण्डवं राजन्मर्म भित्त्वाऽतिदुःखकृत् ॥ १४.७९.३४ ॥
तो बाण तेजाने प्रज्वलित अग्नीसारखा चमकत होता; हे राजा, तो पाण्डवाच्या मर्मस्थानाला भेदून अत्यंत दुःख देत आत शिरला.
14.79.35
स तेनातिभृशं विद्धः पुत्रेण कुरुनन्दनः ।
महीं जगाम मोहार्तस्ततो राजन्धनंजयः ॥ १४.७९.३५ ॥
त्या पुत्राने अत्यंत घायाळ झालेला कुरुनंदन धनंजय, मोहाने व्याकुळ होऊन, हे राजा, भूमीवर कोसळला.
14.79.36
तस्मिन्निपतिते वीरे कौरवाणां धुरंधरे ।
सोपि मोहं जगामाथ ततश्चित्राङ्गदासुतः।ष ॥ १४.७९.३६ ॥
कौरवांचा धुरंधर वीर पडल्यावर चित्राङ्गदेचा पुत्रही मूर्च्छित झाला.
14.79.37
व्यायम्य संयुगे राजा दृष्ट्वा च पितरं हतम् ।
पूर्वमेव स बाणौर्घर्गाढविद्धोऽर्जुनेन ह।
पपात सोपि धरणीमालिङ्ग्य रणमूर्धनि ॥ १४.७९.३७ ॥
युद्धात पराक्रम दाखवलेल्या राजाने आपल्या पित्याला मारलेले पाहिले. अर्जुनाच्या बाणांनी आधीच भयंकररीत्या खोलवर घायाळ झालेला तोही रणभूमीच्या अग्रभागी धरणीला आलिंगन देत पडला.
14.79.38
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा पुत्रं च पतितं भुवि ।
चित्राङ्गदा परित्रस्ता प्रविवेश रणाजिरे ॥ १४.७९.३८ ॥
पतीला मारलेले आणि पुत्राला धरणीवर पडलेले पाहून चित्राङ्गदा अत्यंत भयभीत होऊन रणभूमीत शिरली.
14.79.39
शोकसंतप्तहृदया रुदती वेपती भृशम्। ॥ १४.७९.३९ ॥
शोकाने तप्त हृदयाने, रडत, अत्यंत थरथरत.
14.79.40
मणलूरपतेर्माता ददर्श निहतं पतिम् ॥ १४.७९.४० ॥
मणलूरच्या अधिपतीच्या मातेने मारलेल्या पतीला पाहिले.