Mahābhārata · Adhyāya 14.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.80.1
ततो बहुतरं भीरर्विलप्य कमलेक्षणा ।
मुमोह दुःखसंतप्ता पपात च महीतले ॥ १४.८०.१ ॥
Entonces, tras lamentarse largamente, la de ojos de loto, atormentada por el dolor, perdió el sentido y cayó al suelo.
14.80.2
प्रतिलभ्य च सा संज्ञां देवी दिव्यवपुर्धरा ।
उलूपीं पन्नगसुतां दृष्ट्वेदं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.८०.२ ॥
Recobrando el sentido, la diosa de cuerpo divino, al ver a Ulūpī, hija de la serpiente, pronunció estas palabras.
14.80.3
उलूपि पश्य भर्तारं शयानं नितं रणे ।
त्वत्कृते मम पुत्रेण बाणेन समितिंजयम् ॥ १४.८०.३ ॥
Ulūpī, mira a tu esposo yacente, muerto en batalla; por tu causa, con la flecha de mi hijo, el vencedor de combates ha caído.
14.80.4
ननु त्वमार्यधर्मज्ञा ननु चासि पतिव्रता ।
यत्त्वत्कृतेऽयं पतितः पतिस्ते निहतो रणे ॥ १४.८०.४ ॥
Seguramente conoces el dharma de los nobles, y seguramente eres fiel a tu esposo. Por tu causa este ha caído; tu esposo ha sido muerto en batalla.
14.80.5
किंनु मन्देऽपकराद्धोऽयं यदि तेऽद्य धनंजयः ।
क्षमस्व याच्यमाना वै जीवयस्व धनंजयम् ॥ १४.८०.५ ॥
Oh insensata, si hoy Dhanaṃjaya te ha agraviado en algo, perdónalo; suplicada, devuelve la vida a Dhanaṃjaya.
14.80.6
ननु त्वमार्ये धर्मज्ञे त्रैलोक्यविदिता शुभे ।
यद्धातयित्वा पुत्रेण भर्तारं नानुशोचसि ॥ १४.८०.६ ॥
¿Acaso tú, oh noble, conocedora del dharma, conocida en los tres mundos, oh auspiciosa, no te lamentas por haber hecho que tu esposo fuera muerto por tu hijo?
14.80.7
नाहं शोचामि तनयं हतं पन्नगनन्दिनि ।
पतिमेव तु शोचामि यस्यातिथ्यमिदं कृतम् ॥ १४.८०.७ ॥
Hija del rey de las serpientes, no lloro a mi hijo muerto; lloro por mi esposo, que aceptó esta hospitalidad.
14.80.8
इत्युक्त्वा सा तदा देवीमुलूपीं पन्नगात्मजाम् ।
भर्तारमभिगम्येदमित्युवाच यशस्विनी ॥ १४.८०.८ ॥
Habiendo hablado así a la diosa Ulūpī, hija de las serpientes, la gloriosa se acercó a su esposo y dijo esto.
14.80.9
उत्तिष्ठ कुरुमुख्यस्य प्रियमुख्य मम प्रिय ।
अयमश्वो महाबाहो मयो ते परिमोक्षितः ॥ १४.८०.९ ॥
Levántate, amado del más destacado de los Kurus, querido mío. Oh tú de brazos poderosos, este caballo ha sido liberado por ti.
14.80.10
ननु त्वया नाम विभो धर्मराजस्य यज्ञियः ।
अयमश्वोऽनुसर्तव्यः स शेषे किं महीतले ॥ १४.८०.१० ॥
Oh poderoso, ¿no es este el caballo de sacrificio del rey Dharma, que debías seguir? ¿Por qué yace en el suelo?
14.80.11
त्वयि प्राणा ममायत्ताः कुरूणां कुरुनन्दन ।
स कस्मात्प्राणदोऽन्येषां प्राणान्संत्यक्तवानसि ॥ १४.८०.११ ॥
Oh deleite de los Kurus, mi vida y las vidas de los Kurus dependen de ti. Tú que das vida a otros, ¿por qué has abandonado las vidas?
14.80.12
उलूपि साधु पश्येमं पतिं निपतितं भुवि ।
पुत्रं चेमं समुत्साद्य घातयित्वा न शोचसि ॥ १४.८०.१२ ॥
Oh Ulūpī, mira bien a tu esposo caído en la tierra. Y habiendo hecho matar a este hijo, no te afliges.
14.80.13
कामं स्वपितु बालोऽयं भूमौ मृत्युवशं गतः ।
लोहिताक्षो गुडाकेशो विजयः साधु जीवतु ॥ १४.८०.१३ ॥
Que este muchacho yazga en la tierra, caído bajo el poder de la muerte. Pero que Vijaya, de ojos rojos y cabello rizado, viva bien.
14.80.14
नापराधोऽस्ति सुभगे नराणां बहुभार्यता ।
प्रमदानां भवत्येष मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥ १४.८०.१४ ॥
No hay falta, afortunada, en que los hombres tengan muchas esposas; así es la condición de las mujeres. Que tu mente no sea de tal clase.
14.80.15
सख्यं चैतत्कृतं धात्रा शश्वदव्ययमेव तु ।
सख्यं समभिजानीहि सत्यं सङ्गतमस्तु ते ॥ १४.८०.१५ ॥
Esta amistad fue establecida por el Creador, eterna e imperecedera. Reconoce plenamente esta amistad; que tu unión sea verdadera.
14.80.16
पुत्रेम घातयित्वैनं पतिं यदि न मेऽद्य वै ।
जीवन्तं दर्शयस्यद्य परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ १४.८०.१६ ॥
Si hoy no me muestras vivo a mi esposo, después de hacer que tu hijo lo mate, hoy mismo entregaré mi vida.
14.80.17
साऽहं दुःखान्विता देवि पतिपुत्रविनाकृता ।
इहैव प्रायमाशिष्ये प्रेक्षन्त्यास्ते न संशयः ॥ १४.८०.१७ ॥
Yo, afligida por el dolor, oh diosa, privada de esposo e hijo, me tenderé aquí en ayuno hasta la muerte mientras tú miras; no hay duda de ello.
14.80.18
इत्युक्त्वा पन्नगसुतां सपत्नी चैत्रवाहनी ।
ततः प्रायमुपासीना तूष्णीमासीज्जनाधिप ॥ १४.८०.१८ ॥
Habiendo dicho esto, la co-esposa, Citrāṅgadā, hija de Citravāhana, habló a la doncella serpiente; luego, oh señor de los hombres, se sentó en ayuno hasta la muerte y permaneció en silencio.
14.80.19
ततो विलप्य विरता भर्तुः पादौ प्रगृह्य सा ।
उपविष्टा भवद्दीना सोच्छ्वासं पुत्रमीक्षती ॥ १४.८०.१९ ॥
Entonces, tras lamentarse y callar, tomó los pies de su esposo. Afligida, se sentó y, suspirando hondamente, miró a su hijo.
14.80.20
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहनः ।
मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत् ॥ १४.८०.२० ॥
Entonces, recobrando de nuevo el sentido, el rey Babhruvāhana miró a su madre en el campo de batalla y habló.
14.80.21
इतो दुःखतरं किंनु यन्मे माता सुखैधिता ।
भूमौ निपतितं वीरमनुशेते मृतं पतिम् ॥ १४.८०.२१ ॥
¿Qué puede haber más doloroso que esto? Mi madre, criada en la comodidad, yace junto a su esposo, el héroe, caído y muerto en el suelo.
14.80.22
निहन्तारं रणेऽरीणां सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
मया विनिहतं सङ्ख्ये प्रेक्षते दुर्मरं बत ॥ १४.८०.२२ ॥
Ella contempla a aquel que mataba a los enemigos en batalla, el mejor de cuantos portan armas, a quien yo abatí en combate, muerto de un modo tan cruel. ¡Ay!
14.80.23
अहोऽस्या हृदयं देव्या दृढं यन्न विदीर्यते ।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं प्रेक्षन्त्या निहतं पतिम् ॥ १४.८०.२३ ॥
¡Oh! ¡Qué firme es el corazón de esta reina, que no se rompe al contemplar a su esposo, de pecho ancho y brazos poderosos, muerto!
14.80.24
दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये काले ह्यनागते ।
यत्र नाहं न मे माता न वियुक्तौ स्वजीवितात् ॥ १४.८०.२४ ॥
Creo que aquí un hombre encuentra una muerte dura antes de que llegue su tiempo, pues ni yo ni mi madre hemos sido separados de nuestras propias vidas.
14.80.25
हाहा धिक्कुरुवीरस्य किरीटं काञ्चनं भुवि ।
अपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेम पश्यत ॥ १४.८०.२५ ॥
¡Ay, qué vergüenza! La corona dorada del héroe kuru yace arrojada en el suelo. Mirad aquí al que ha sido muerto, abatido por mí, su hijo.
14.80.26
भोभो पश्यत मे वीरं पितरं ब्राह्मणा भुवि ।
शयानं वीरशयने मया पुत्रेण पातितम् ॥ १४.८०.२६ ॥
¡Oh, oh, brahmanes! Mirad a mi padre, el héroe, yacente en el lecho de los héroes sobre la tierra, derribado por mí, su hijo.
14.80.27
ब्राह्मणाः कुरुमुख्यस्य ये मुक्ता हयसारिणः ।
कुर्वन्ति शान्तिं कामस्य रणे योऽयं मया हतः ॥ १४.८०.२७ ॥
Oh brahmanes, que los aurigas liberados del jefe de los kurus realicen el rito de paz para este encarnado del deseo, a quien he matado en batalla.
14.80.28
व्यादिशन्तु च किं विप्राः प्रायश्चित्तमिहाद्य मे ।
आनृशंसस्य पापस्य पितृहन्तू रणाजिरे ॥ १४.८०.२८ ॥
Oh brahmanes, ¿qué expiación me prescribiréis hoy aquí, a mí, el pecador, no cruel, parricida en el campo de batalla?
14.80.29
दुश्चरा द्वादश समा हत्वा पितरमद्य वै ।
ममेह सुनृशंसस्य संवीतस्यास्य चर्मणा ॥ १४.८०.२९ ॥
Para mí, el parricida, que se establezca un voto difícil de doce años. Aquí yo, el muy cruel, envuelto en su piel.
14.80.30
शिरःकपाले चास्यैव भुञ्जतः पितुरद्य मे ।
प्रायश्चित्तं हि नास्त्यन्यद्धत्वाऽद्य पितरं मम ॥ १४.८०.३० ॥
En su cráneo, comiendo del cráneo de mi padre, hoy no hay para mí otra expiación, pues he matado a mi padre.
14.80.31
पश्य नागोत्तमसुते भर्तारं निहतं मया ।
कृतं प्रियं मया तेऽद्य निहत्य समरेऽर्जुनम् ॥ १४.८०.३१ ॥
Mira, hija del mejor de los nagas, he matado a tu esposo. Hoy, habiendo matado a Arjuna en la batalla, he hecho lo que te es querido.
14.80.32
सोऽहमद्य गमिष्यामि गतिं पितृनिषेविताम् ।
न शक्नोम्यात्मनाऽऽत्मानमहं दारयितुं शुभे ॥ १४.८०.३२ ॥
Por tanto, hoy iré a aquel camino frecuentado por los antepasados. Oh auspiciosa, no soy capaz de desgarrarme yo mismo.
14.80.33
सा त्वं मयि मृते मातस्तथा गाण्डीवधन्वनि ।
भव प्रीतिमती देवि सत्येनात्मानमालभे ॥ १४.८०.३३ ॥
Oh madre, cuando yo esté muerto, y cuando Arjuna, el portador del arco Gāṇḍīva, esté muerto, sé tú llena de alegría. Oh diosa, por la verdad me comprometo.
14.80.34
इत्युक्त्वा स ततो राजा दुःखशोकसमाहतः ।
उपस्पृश्य महाराज दुःखाद्वचनमब्रवीत् ॥ १४.८०.३४ ॥
Habiendo dicho esto, el rey, herido por el dolor y el duelo, se purificó con agua y, oh gran rey, habló estas palabras con tristeza.
14.80.35
शृण्वन्तु सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ।
त्वं च मातर्यथा सत्यं ब्रवीमि भुजगोत्तमे ॥ १४.८०.३५ ॥
Que escuchen todos los seres, los inmóviles y los móviles, y tú también, oh madre, oh mejor de las serpientes, pues digo la verdad.
14.80.36
यदि नोत्तिष्ठति जयः पिता मे नरसत्तमः ।
अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ १४.८०.३६ ॥
Si mi padre, el mejor de los hombres, Jaya, no se levanta, entonces en este mismo campo de batalla secaré mi cuerpo.
14.80.37
नहि मे पितरं हत्वा निष्कृतिर्विद्यते क्वचित् ।
नरकं प्रतिपत्स्यामि ध्रुवं गुरुवधार्दितः ॥ १४.८०.३७ ॥
Tras matar a mi padre, no hay expiación para mí en ninguna parte; atormentado por la muerte de un anciano, ciertamente iré al infierno.
14.80.38
वीरं हि क्षत्रियं हत्वा गोशतेन प्रमुच्यते ।
पितरं तु निहत्यैवं दुर्लभा निष्कृतिर्मम ॥ १४.८०.३८ ॥
Quien mata a un valiente kṣatriya queda liberado con el don de cien vacas; pero habiendo matado a mi padre, mi expiación es así de difícil de obtener.
14.80.39
एत एको महातेजाः पाण्डुपुत्रो धनंजयः ।
पिता च मम धर्मात्मा तस्य मे निष्कृतिः कुतः ॥ १४.८०.३९ ॥
Este único, el de gran esplendor, hijo de Pāṇḍu, Dhanaṃjaya; y mi padre justo es también él. Para él, ¿de dónde mi expiación?
14.80.40
इत्येवमुक्त्वा नृपते धनंजयसुतो नृपः ।
उपस्पृश्याभवत्तूष्णीं प्रायोपेतो महामतिः ॥ १४.८०.४० ॥
Habiendo dicho esto, oh rey, el rey, hijo de Dhanaṃjaya, se purificó con agua y guardó silencio; el de gran mente se sentó resuelto al ayuno hasta la muerte.