మహాభారతం · అధ్యాయం 14.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.80.1
ततो बहुतरं भीरर्विलप्य कमलेक्षणा ।
मुमोह दुःखसंतप्ता पपात च महीतले ॥ १४.८०.१ ॥
అప్పుడు ఎంతగానో విలపించిన కమలనేత్రి, దుఃఖంతో తపించి మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయింది.
14.80.2
प्रतिलभ्य च सा संज्ञां देवी दिव्यवपुर्धरा ।
उलूपीं पन्नगसुतां दृष्ट्वेदं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.८०.२ ॥
స్పృహ తిరిగి పొందిన ఆ దివ్యదేహధారి దేవి, నాగకన్య ఉలూపిని చూసి ఈ మాట పలికింది.
14.80.3
उलूपि पश्य भर्तारं शयानं नितं रणे ।
त्वत्कृते मम पुत्रेण बाणेन समितिंजयम् ॥ १४.८०.३ ॥
ఉలూపీ, యుద్ధంలో చంపబడి పడి ఉన్న నీ భర్తను చూడు. నీ కారణంగా నా కుమారుని బాణంతో యుద్ధవిజేత నేలకూలాడు.
14.80.4
ननु त्वमार्यधर्मज्ञा ननु चासि पतिव्रता ।
यत्त्वत्कृतेऽयं पतितः पतिस्ते निहतो रणे ॥ १४.८०.४ ॥
నీవు ఆర్యధర్మం తెలిసినదానవు కదా? నీవు పతివ్రతవు కదా? నీ కారణంగానే ఇతడు పడిపోయాడు; నీ భర్త యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు.
14.80.5
किंनु मन्देऽपकराद्धोऽयं यदि तेऽद्य धनंजयः ।
क्षमस्व याच्यमाना वै जीवयस्व धनंजयम् ॥ १४.८०.५ ॥
మందా, నేడు ధనంజయుడు నీకు ఏదైనా అపరాధం చేసి ఉంటే, క్షమించు. వేడుకున్నప్పుడు ధనంజయుని బ్రతికించు.
14.80.6
ननु त्वमार्ये धर्मज्ञे त्रैलोक्यविदिता शुभे ।
यद्धातयित्वा पुत्रेण भर्तारं नानुशोचसि ॥ १४.८०.६ ॥
ఆర్యా, ధర్మం తెలిసినదానా, త్రిలోకప్రసిద్ధురాలా, శుభవతీ, కుమారుని చేత భర్తను చంపించి కూడా నీవు శోకించడం లేదా?
14.80.7
नाहं शोचामि तनयं हतं पन्नगनन्दिनि ।
पतिमेव तु शोचामि यस्यातिथ्यमिदं कृतम् ॥ १४.८०.७ ॥
నాగకన్యా, చంపబడిన నా కుమారునికై నేను శోకించను; ఈ ఆతిథ్యాన్ని పొందిన భర్త కోసమే శోకిస్తున్నాను.
14.80.8
इत्युक्त्वा सा तदा देवीमुलूपीं पन्नगात्मजाम् ।
भर्तारमभिगम्येदमित्युवाच यशस्विनी ॥ १४.८०.८ ॥
అలా చెప్పి, ఆ యశస్విని నాగకన్య దేవి ఉలూపికి చెప్పి, భర్త వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నది.
14.80.9
उत्तिष्ठ कुरुमुख्यस्य प्रियमुख्य मम प्रिय ।
अयमश्वो महाबाहो मयो ते परिमोक्षितः ॥ १४.८०.९ ॥
లేవు, కురువంశ శ్రేష్ఠునికి ప్రియుడా, నా ప్రియుడా! మహాబాహూ, ఈ గుర్రం నీ ద్వారా విడిపించబడింది.
14.80.10
ननु त्वया नाम विभो धर्मराजस्य यज्ञियः ।
अयमश्वोऽनुसर्तव्यः स शेषे किं महीतले ॥ १४.८०.१० ॥
ఓ విభూ, ధర్మరాజు యజ్ఞాశ్వం ఇది కాదా, నీవు అనుసరించవలసినది? అతడు భూమిపై ఎందుకు పడి ఉన్నాడు?
14.80.11
त्वयि प्राणा ममायत्ताः कुरूणां कुरुनन्दन ।
स कस्मात्प्राणदोऽन्येषां प्राणान्संत्यक्तवानसि ॥ १४.८०.११ ॥
కురునందనా, నా ప్రాణాలు, కురువంశీయుల ప్రాణాలు నీపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఇతరులకు ప్రాణదానం చేసే నీవు ఎందుకు ప్రాణాలను వదిలివేశావు?
14.80.12
उलूपि साधु पश्येमं पतिं निपतितं भुवि ।
पुत्रं चेमं समुत्साद्य घातयित्वा न शोचसि ॥ १४.८०.१२ ॥
ఉలూపీ, భూమిపై పడి ఉన్న ఈ భర్తను బాగా చూడు. ఈ కుమారుడిని చంపించి కూడా నీవు శోకించడం లేదు.
14.80.13
कामं स्वपितु बालोऽयं भूमौ मृत्युवशं गतः ।
लोहिताक्षो गुडाकेशो विजयः साधु जीवतु ॥ १४.८०.१३ ॥
ఈ బాలుడు నేలపై మృత్యువశమై పడి నిద్రించనీ. ఎర్రని కన్నులు, గుంగురు జుట్టు కలిగిన విజయుడు (అర్జునుడు) బాగుగా జీవించనీ.
14.80.14
नापराधोऽस्ति सुभगे नराणां बहुभार्यता ।
प्रमदानां भवत्येष मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥ १४.८०.१४ ॥
ఓ సౌభాగ్యవతీ, పురుషులకు బహుభార్యత్వం తప్పు కాదు. స్త్రీలకు ఇదే నియమం. నీ బుద్ధి ఇలా ఉండకూడదు.
14.80.15
सख्यं चैतत्कृतं धात्रा शश्वदव्ययमेव तु ।
सख्यं समभिजानीहि सत्यं सङ्गतमस्तु ते ॥ १४.८०.१५ ॥
ఈ స్నేహాన్ని బ్రహ్మ ఏర్పరచాడు; అది శాశ్వతమైనది, నశించనిది. ఈ స్నేహాన్ని బాగుగా గుర్తించు; నీకు నిజమైన కలయిక కలుగుగాక.
14.80.16
पुत्रेम घातयित्वैनं पतिं यदि न मेऽद्य वै ।
जीवन्तं दर्शयस्यद्य परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ १४.८०.१६ ॥
నా భర్తను కుమారుని చేత చంపించి, ఈ రోజే అతనిని జీవించి ఉన్నట్లు నాకు చూపకపోతే, ఈ రోజే నేను నా ప్రాణాన్ని త్యజిస్తాను.
14.80.17
साऽहं दुःखान्विता देवि पतिपुत्रविनाकृता ।
इहैव प्रायमाशिष्ये प्रेक्षन्त्यास्ते न संशयः ॥ १४.८०.१७ ॥
ఓ దేవీ, దుఃఖంతో నిండి, భర్తను కుమారుని కోల్పోయిన నేను ఇక్కడే ప్రాయోపవేశం చేసి పడుకుంటాను; నీవు చూస్తుండగానే — ఇందులో సందేహం లేదు.
14.80.18
इत्युक्त्वा पन्नगसुतां सपत्नी चैत्रवाहनी ।
ततः प्रायमुपासीना तूष्णीमासीज्जनाधिप ॥ १४.८०.१८ ॥
ఇలా చెప్పి, చిత్రవాహనుని కుమార్తె అయిన సవతి (చిత్రాంగద) నాగకన్యతో మాట్లాడింది. తరువాత, ఓ జనాధిపా, ఆమె ప్రాయోపవేశంలో కూర్చుని మౌనంగా ఉండిపోయింది.
14.80.19
ततो विलप्य विरता भर्तुः पादौ प्रगृह्य सा ।
उपविष्टा भवद्दीना सोच्छ्वासं पुत्रमीक्षती ॥ १४.८०.१९ ॥
అప్పుడు విలపించి ఆగి, ఆమె భర్త పాదాలను పట్టుకుంది. దుఃఖితురాలై కూర్చుని, నిట్టూరుస్తూ కుమారుణ్ణి చూసింది.
14.80.20
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहनः ।
मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत् ॥ १४.८०.२० ॥
అప్పుడు మళ్లీ స్పృహ తెచ్చుకున్న రాజు బభ్రువాహనుడు, రణభూమిలో తన తల్లిని చూసి ఇలా అన్నాడు.
14.80.21
इतो दुःखतरं किंनु यन्मे माता सुखैधिता ।
भूमौ निपतितं वीरमनुशेते मृतं पतिम् ॥ १४.८०.२१ ॥
ఇంతకంటే దుఃఖం ఏముంది? సుఖంగా పెరిగిన నా తల్లి, నేలపై పడి మరణించిన వీరుడైన భర్త పక్కన పడి ఉంది.
14.80.22
निहन्तारं रणेऽरीणां सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
मया विनिहतं सङ्ख्ये प्रेक्षते दुर्मरं बत ॥ १४.८०.२२ ॥
రణంలో శత్రువులను సంహరించేవాడు, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు, యుద్ధంలో నేను చంపినవాడు, దుర్మరణం పొందిన అతడిని ఆమె చూస్తోంది. అయ్యో!
14.80.23
अहोऽस्या हृदयं देव्या दृढं यन्न विदीर्यते ।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं प्रेक्षन्त्या निहतं पतिम् ॥ १४.८०.२३ ॥
అయ్యో! ఈ దేవి హృదయం ఎంత గట్టిది, విశాల వక్షుడు మహాబాహువైన భర్త చంపబడడం చూస్తూ కూడా పగిలిపోలేదు!
14.80.24
दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये काले ह्यनागते ।
यत्र नाहं न मे माता न वियुक्तौ स्वजीवितात् ॥ १४.८०.२४ ॥
ఇక్కడ మనిషికి, రాని కాలంలో దుర్మరణం వస్తుందని నేను భావిస్తున్నాను. అలాంటి చోట నేనూ, నా తల్లీ మన ప్రాణాల నుండి వేరు కాలేదు.
14.80.25
हाहा धिक्कुरुवीरस्य किरीटं काञ्चनं भुवि ।
अपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेम पश्यत ॥ १४.८०.२५ ॥
అయ్యో, ధిక్కారం! కురువీరుని బంగారు కిరీటం నేలపై పడి ఉంది. ఇక్కడ హతుడైన వానిని, నా కుమారుడనైన నేను చంపిన వానిని, చూడండి.
14.80.26
भोभो पश्यत मे वीरं पितरं ब्राह्मणा भुवि ।
शयानं वीरशयने मया पुत्रेण पातितम् ॥ १४.८०.२६ ॥
ఓ బ్రాహ్మణులారా, నా వీర పితను చూడండి. వీరశయ్యపై నేలపై పడి ఉన్నారు. నా కుమారుడనైన నేను ఆయనను పడగొట్టాను.
14.80.27
ब्राह्मणाः कुरुमुख्यस्य ये मुक्ता हयसारिणः ।
कुर्वन्ति शान्तिं कामस्य रणे योऽयं मया हतः ॥ १४.८०.२७ ॥
బ్రాహ్మణులారా, కురుముఖ్యుని గుర్రపు సారథులుగా విడుదలైనవారు, యుద్ధంలో నేను చంపిన ఈ కామరూపునికి శాంతి చేయుదురుగాక.
14.80.28
व्यादिशन्तु च किं विप्राः प्रायश्चित्तमिहाद्य मे ।
आनृशंसस्य पापस्य पितृहन्तू रणाजिरे ॥ १४.८०.२८ ॥
బ్రాహ్మణులారా, ఈ రోజు ఇక్కడ నాకు ఏ ప్రాయశ్చిత్తం నిర్దేశిస్తారు? ఈ రణాంగణంలో తండ్రిని చంపిన, క్రూరత్వం లేనివాడనైన, పాపినైన నాకు.
14.80.29
दुश्चरा द्वादश समा हत्वा पितरमद्य वै ।
ममेह सुनृशंसस्य संवीतस्यास्य चर्मणा ॥ १४.८०.२९ ॥
తండ్రిని చంపిన నాకు పన్నెండు సంవత్సరాలు కఠిన వ్రతం ఉండాలి. ఇక్కడ అత్యంత క్రూరుడనైన నేను, ఆయన చర్మంతో కప్పబడి.
14.80.30
शिरःकपाले चास्यैव भुञ्जतः पितुरद्य मे ।
प्रायश्चित्तं हि नास्त्यन्यद्धत्वाऽद्य पितरं मम ॥ १४.८०.३० ॥
ఆయన పుర్రెలోనే, తండ్రి పుర్రెలో భుజిస్తూ, ఈ రోజు నాకు మరే ప్రాయశ్చిత్తమూ లేదు, నా తండ్రిని నేను చంపినందున.
14.80.31
पश्य नागोत्तमसुते भर्तारं निहतं मया ।
कृतं प्रियं मया तेऽद्य निहत्य समरेऽर्जुनम् ॥ १४.८०.३१ ॥
ఉత్తమ నాగుని కుమార్తెా, చూడు, నీ భర్తను నేను చంపాను. ఈ రోజు యుద్ధంలో అర్జునుని చంపి నీకు ప్రియమైన కార్యం చేశాను.
14.80.32
सोऽहमद्य गमिष्यामि गतिं पितृनिषेविताम् ।
न शक्नोम्यात्मनाऽऽत्मानमहं दारयितुं शुभे ॥ १४.८०.३२ ॥
కాబట్టి నేను ఈ రోజు పితృదేవతలు సేవించిన ఆ గతికి వెళ్తాను. శుభే, నన్ను నేనే చీల్చుకోవడానికి నేను సమర్థుడను కాను.
14.80.33
सा त्वं मयि मृते मातस्तथा गाण्डीवधन्वनि ।
भव प्रीतिमती देवि सत्येनात्मानमालभे ॥ १४.८०.३३ ॥
అమ్మా, నేను చనిపోయిన తర్వాత, గాండీవ ధనువును ధరించిన అర్జునుడు చనిపోయిన తర్వాత కూడా నీవు ప్రీతితో ఉండు. దేవీ, సత్యంపై ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
14.80.34
इत्युक्त्वा स ततो राजा दुःखशोकसमाहतः ।
उपस्पृश्य महाराज दुःखाद्वचनमब्रवीत् ॥ १४.८०.३४ ॥
ఇలా చెప్పి, దుఃఖశోకాలతో బాధపడిన ఆ రాజు, ఓ మహారాజా, ఆచమనం చేసి దుఃఖంతో ఈ మాటలు పలికాడు.
14.80.35
शृण्वन्तु सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ।
त्वं च मातर्यथा सत्यं ब्रवीमि भुजगोत्तमे ॥ १४.८०.३५ ॥
సర్వ భూతాలు వినుగాక, స్థావర జంగమాలు కూడా వినుగాక; అమ్మా, నీవు కూడా వినుము, ఉత్తమ నాగమా, నేను సత్యం చెబుతున్నాను.
14.80.36
यदि नोत्तिष्ठति जयः पिता मे नरसत्तमः ।
अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ १४.८०.३६ ॥
నా తండ్రి, నరశ్రేష్ఠుడు జయుడు లేవకపోతే, ఈ యుద్ధభూమిలోనే నా శరీరాన్ని ఎండిపోనిస్తాను.
14.80.37
नहि मे पितरं हत्वा निष्कृतिर्विद्यते क्वचित् ।
नरकं प्रतिपत्स्यामि ध्रुवं गुरुवधार्दितः ॥ १४.८०.३७ ॥
నా తండ్రిని చంపిన తర్వాత నాకు ఎక్కడా ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. గురువును చంపిన వేదనతో నేను నిశ్చయంగా నరకాన్ని పొందుతాను.
14.80.38
वीरं हि क्षत्रियं हत्वा गोशतेन प्रमुच्यते ।
पितरं तु निहत्यैवं दुर्लभा निष्कृतिर्मम ॥ १४.८०.३८ ॥
వీరుడైన క్షత్రియుని చంపినవాడు వందగోవుల దానంతో విముక్తుడవుతాడు. కానీ తండ్రిని చంపిన నాకు ప్రాయశ్చిత్తం ఇలా దుర్లభం.
14.80.39
एत एको महातेजाः पाण्डुपुत्रो धनंजयः ।
पिता च मम धर्मात्मा तस्य मे निष्कृतिः कुतः ॥ १४.८०.३९ ॥
ఈ ఒక్కడే మహాతేజస్వి పాండుపుత్రుడు ధనంజయుడు; నా తండ్రి ధర్మాత్ముడు కూడా అతడే. అతనికి సంబంధించి నాకు ప్రాయశ్చిత్తం ఎక్కడినుంచి?
14.80.40
इत्येवमुक्त्वा नृपते धनंजयसुतो नृपः ।
उपस्पृश्याभवत्तूष्णीं प्रायोपेतो महामतिः ॥ १४.८०.४० ॥
ఇలా చెప్పి, ఓ రాజా, ధనంజయుని కుమారుడైన ఆ రాజు ఆచమనం చేసి మౌనంగా ఉండిపోయాడు; మహామతి అయిన అతడు ప్రాయోపవేశానికి సిద్ధమయ్యాడు.