મહાભારત · અધ્યાય 14.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.80.1
ततो बहुतरं भीरर्विलप्य कमलेक्षणा ।
मुमोह दुःखसंतप्ता पपात च महीतले ॥ १४.८०.१ ॥
ત્યારે અતિશય વિલાપ કરીને કમળનયના, દુઃખથી સંતપ્ત થઈ મૂર્છિત થઈ અને ધરતી પર પડી ગઈ.
14.80.2
प्रतिलभ्य च सा संज्ञां देवी दिव्यवपुर्धरा ।
उलूपीं पन्नगसुतां दृष्ट्वेदं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.८०.२ ॥
ભાન પાછું મેળવીને દિવ્ય શરીરધારી દેવી, નાગકન્યા ઉલૂપીને જોઈને આ વચન બોલી.
14.80.3
उलूपि पश्य भर्तारं शयानं नितं रणे ।
त्वत्कृते मम पुत्रेण बाणेन समितिंजयम् ॥ १४.८०.३ ॥
ઉલૂપી, યુદ્ધમાં મરાઈને પડેલા તારા પતિને જો. તારે કારણે મારા પુત્રના બાણથી આ યુદ્ધવિજયી પડ્યો છે.
14.80.4
ननु त्वमार्यधर्मज्ञा ननु चासि पतिव्रता ।
यत्त्वत्कृतेऽयं पतितः पतिस्ते निहतो रणे ॥ १४.८०.४ ॥
શું તું આર્યધર્મ જાણનારી નથી? શું તું પતિવ્રતા નથી? તારે કારણે જ આ પડ્યો; તારો પતિ રણમાં હણાયો.
14.80.5
किंनु मन्देऽपकराद्धोऽयं यदि तेऽद्य धनंजयः ।
क्षमस्व याच्यमाना वै जीवयस्व धनंजयम् ॥ १४.८०.५ ॥
હે મંદે, આજે જો ધનંજયે તારો કોઈ અપરાધ કર્યો હોય તો ક્ષમા કર. યાચના થતાં ધનંજયને જીવિત કર.
14.80.6
ननु त्वमार्ये धर्मज्ञे त्रैलोक्यविदिता शुभे ।
यद्धातयित्वा पुत्रेण भर्तारं नानुशोचसि ॥ १४.८०.६ ॥
હે આર્યે, ધર્મજ્ઞે, ત્રિલોકવિખ્યાત શુભે, પુત્ર દ્વારા પતિનો વધ કરાવીને પણ શું તું શોક નથી કરતી?
14.80.7
नाहं शोचामि तनयं हतं पन्नगनन्दिनि ।
पतिमेव तु शोचामि यस्यातिथ्यमिदं कृतम् ॥ १४.८०.७ ॥
હે નાગકન્યા, મારા મૃત પુત્ર માટે હું શોક કરતી નથી; જેણે આ આતિથ્ય સ્વીકાર્યું તે પતિ માટે હું શોક કરું છું.
14.80.8
इत्युक्त्वा सा तदा देवीमुलूपीं पन्नगात्मजाम् ।
भर्तारमभिगम्येदमित्युवाच यशस्विनी ॥ १४.८०.८ ॥
આમ કહીને તે યશસ્વિની નાગકન્યા દેવી ઉલૂપીને કહીને, પતિ પાસે જઈ આ પ્રમાણે બોલી.
14.80.9
उत्तिष्ठ कुरुमुख्यस्य प्रियमुख्य मम प्रिय ।
अयमश्वो महाबाहो मयो ते परिमोक्षितः ॥ १४.८०.९ ॥
ઊઠ, કુરુશ્રેષ્ઠના પ્રિયતમ, મારા પ્રિય! હે મહાબાહો, આ ઘોડો તારા વડે મુક્ત કરાયો છે.
14.80.10
ननु त्वया नाम विभो धर्मराजस्य यज्ञियः ।
अयमश्वोऽनुसर्तव्यः स शेषे किं महीतले ॥ १४.८०.१० ॥
હે વિભુ, શું આ ધર્મરાજનો યજ્ઞાશ્વ નથી, જેની પાછળ તારે જવું જોઈતું હતું? તે ભૂમિ પર કેમ પડ્યો છે?
14.80.11
त्वयि प्राणा ममायत्ताः कुरूणां कुरुनन्दन ।
स कस्मात्प्राणदोऽन्येषां प्राणान्संत्यक्तवानसि ॥ १४.८०.११ ॥
હે કુરુનંદન, મારા પ્રાણ અને કુરુઓના પ્રાણ તારા પર આધારિત છે. અન્યને પ્રાણ આપનાર તું, કેમ પ્રાણ ત્યજી દીધા?
14.80.12
उलूपि साधु पश्येमं पतिं निपतितं भुवि ।
पुत्रं चेमं समुत्साद्य घातयित्वा न शोचसि ॥ १४.८०.१२ ॥
હે ઉલૂપી, ધરતી પર પડેલા આ પતિને બરાબર જો. આ પુત્રનો વધ કરાવીને પણ તું શોક કરતી નથી.
14.80.13
कामं स्वपितु बालोऽयं भूमौ मृत्युवशं गतः ।
लोहिताक्षो गुडाकेशो विजयः साधु जीवतु ॥ १४.८०.१३ ॥
આ બાળક ભૂમિ પર મૃત્યુવશ થઈને સૂઈ જાય. લાલ નેત્રો અને ઘૂંઘરાળા કેશવાળો વિજય (અર્જુન) સારી રીતે જીવે.
14.80.14
नापराधोऽस्ति सुभगे नराणां बहुभार्यता ।
प्रमदानां भवत्येष मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥ १४.८०.१४ ॥
હે સૌભાગ્યવતી, પુરુષોને ઘણી પત્નીઓ હોવી એ દોષ નથી. સ્ત્રીઓનો આ જ નિયમ છે. તારી બુદ્ધિ આવી ન થાઓ.
14.80.15
सख्यं चैतत्कृतं धात्रा शश्वदव्ययमेव तु ।
सख्यं समभिजानीहि सत्यं सङ्गतमस्तु ते ॥ १४.८०.१५ ॥
આ મિત્રતા વિધાતાએ બનાવી છે; તે સદા અવિનાશી છે. આ મિત્રતાને સારી રીતે ઓળખ; તારો સાચો સંગમ થાઓ.
14.80.16
पुत्रेम घातयित्वैनं पतिं यदि न मेऽद्य वै ।
जीवन्तं दर्शयस्यद्य परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ १४.८०.१६ ॥
મારા પતિને પુત્ર દ્વારા મરાવીને જો આજે જ તું તેમને જીવતા બતાવી ન શકે, તો હું આજે જ મારો જીવ ત્યજી દઈશ.
14.80.17
साऽहं दुःखान्विता देवि पतिपुत्रविनाकृता ।
इहैव प्रायमाशिष्ये प्रेक्षन्त्यास्ते न संशयः ॥ १४.८०.१७ ॥
હે દેવી, દુઃખથી ભરેલી હું, પતિ અને પુત્રથી વંચિત, અહીં જ પ્રાયોપવેશન કરીને સૂઈ જઈશ — તું જોતી હોઈશ ત્યારે; એમાં સંશય નથી.
14.80.18
इत्युक्त्वा पन्नगसुतां सपत्नी चैत्रवाहनी ।
ततः प्रायमुपासीना तूष्णीमासीज्जनाधिप ॥ १४.८०.१८ ॥
આમ કહીને ચિત્રવાહનની પુત્રી સપત્ની (ચિત્રાંગદા) નાગકન્યા સાથે બોલી. પછી, હે જનાધિપ, તે પ્રાયોપવેશનમાં બેસીને મૌન રહી.
14.80.19
ततो विलप्य विरता भर्तुः पादौ प्रगृह्य सा ।
उपविष्टा भवद्दीना सोच्छ्वासं पुत्रमीक्षती ॥ १४.८०.१९ ॥
પછી વિલાપ કરીને અટકીને તેણે પતિના ચરણ પકડ્યા. દુઃખી થઈને તે બેઠી અને નિસાસા નાખતાં પુત્ર સામે જોવા લાગી.
14.80.20
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहनः ।
मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत् ॥ १४.८०.२० ॥
પછી ફરી ચેતના પામીને રાજા બભ્રુવાહને રણભૂમિમાં માતાને જોઈને કહ્યું.
14.80.21
इतो दुःखतरं किंनु यन्मे माता सुखैधिता ।
भूमौ निपतितं वीरमनुशेते मृतं पतिम् ॥ १४.८०.२१ ॥
આનાથી વધુ દુઃખ શું હોય? સુખમાં ઉછરેલી મારી માતા, ભૂમિ પર પડેલા મૃત વીર પતિની પાસે સૂતી છે.
14.80.22
निहन्तारं रणेऽरीणां सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
मया विनिहतं सङ्ख्ये प्रेक्षते दुर्मरं बत ॥ १४.८०.२२ ॥
રણમાં શત્રુઓનો સંહાર કરનાર, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, જેને મેં યુદ્ધમાં માર્યો છે — તે દુર્મર પતિને તે જોઈ રહી છે. અરેરે!
14.80.23
अहोऽस्या हृदयं देव्या दृढं यन्न विदीर्यते ।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं प्रेक्षन्त्या निहतं पतिम् ॥ १४.८०.२३ ॥
અહો! આ દેવીનું હૃદય કેટલું દૃઢ છે, વિશાળ છાતીવાળો મહાબાહુ પતિ મરાયેલો જોઈને પણ ફાટતું નથી!
14.80.24
दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये काले ह्यनागते ।
यत्र नाहं न मे माता न वियुक्तौ स्वजीवितात् ॥ १४.८०.२४ ॥
મને લાગે છે કે અહીં માણસને હજુ ન આવેલા કાળે દુર્મરણ આવે છે, જ્યાં હું કે મારી માતા પોતાના જીવનથી વિખૂટાં પડ્યાં નથી.
14.80.25
हाहा धिक्कुरुवीरस्य किरीटं काञ्चनं भुवि ।
अपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेम पश्यत ॥ १४.८०.२५ ॥
અરેરે, ધિક્કાર! કુરુવીરનો સોનાનો મુકુટ ધરતી પર ફેંકાયેલો છે. અહીં હણાયેલા એને, મારા પુત્ર વડે, જુઓ.
14.80.26
भोभो पश्यत मे वीरं पितरं ब्राह्मणा भुवि ।
शयानं वीरशयने मया पुत्रेण पातितम् ॥ १४.८०.२६ ॥
હે બ્રાહ્મણો, મારા વીર પિતાને જુઓ, જે વીરશય્યા પર ધરતી પર સૂતા છે; મારા પુત્ર વડે તેઓ પડાયા છે.
14.80.27
ब्राह्मणाः कुरुमुख्यस्य ये मुक्ता हयसारिणः ।
कुर्वन्ति शान्तिं कामस्य रणे योऽयं मया हतः ॥ १४.८०.२७ ॥
હે બ્રાહ્મણો, કુરુશ્રેષ્ઠના જે અશ્વસારથિઓ મુક્ત થયા છે, તેઓ રણમાં મારા વડે હણાયેલા આ કામરૂપની શાંતિ કરે.
14.80.28
व्यादिशन्तु च किं विप्राः प्रायश्चित्तमिहाद्य मे ।
आनृशंसस्य पापस्य पितृहन्तू रणाजिरे ॥ १४.८०.२८ ॥
હે બ્રાહ્મણો, આજે અહીં મારા માટે કયું પ્રાયશ્ચિત્ત વિધાન કરશો? ક્રૂર ન હોવા છતાં પાપી, રણભૂમિમાં પિતૃહત્યારા મારા માટે.
14.80.29
दुश्चरा द्वादश समा हत्वा पितरमद्य वै ।
ममेह सुनृशंसस्य संवीतस्यास्य चर्मणा ॥ १४.८०.२९ ॥
પિતૃહત્યારા મારા માટે બાર વર્ષ દુષ્કર વ્રત હોય. અહીં અતિ ક્રૂર એવો હું, એમની ચામડીથી ઢંકાયેલો.
14.80.30
शिरःकपाले चास्यैव भुञ्जतः पितुरद्य मे ।
प्रायश्चित्तं हि नास्त्यन्यद्धत्वाऽद्य पितरं मम ॥ १४.८०.३० ॥
એમના જ કપાલમાં, પિતાની ખોપરીમાં ભોજન કરતા મારા માટે આજે બીજું કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી, કારણ કે મેં પિતાને હણ્યા છે.
14.80.31
पश्य नागोत्तमसुते भर्तारं निहतं मया ।
कृतं प्रियं मया तेऽद्य निहत्य समरेऽर्जुनम् ॥ १४.८०.३१ ॥
હે શ્રેષ્ઠ નાગની પુત્રી, જો, મેં તારા પતિને હણ્યો છે. આજે યુદ્ધમાં અર્જુનને હણીને મેં તારું પ્રિય કાર્ય કર્યું છે.
14.80.32
सोऽहमद्य गमिष्यामि गतिं पितृनिषेविताम् ।
न शक्नोम्यात्मनाऽऽत्मानमहं दारयितुं शुभे ॥ १४.८०.३२ ॥
તેથી હું આજે પિતૃઓએ સેવેલી તે ગતિએ જઈશ. હે શુભે, હું મારી જાતને ચીરવા સમર્થ નથી.
14.80.33
सा त्वं मयि मृते मातस्तथा गाण्डीवधन्वनि ।
भव प्रीतिमती देवि सत्येनात्मानमालभे ॥ १४.८०.३३ ॥
હે માતા, હું મૃત્યુ પામું અને ગાંડીવધારી અર્જુન પણ મૃત્યુ પામે ત્યારે પણ તું પ્રસન્ન રહેજે. હે દેવી, સત્યના સોગંદ લઉં છું.
14.80.34
इत्युक्त्वा स ततो राजा दुःखशोकसमाहतः ।
उपस्पृश्य महाराज दुःखाद्वचनमब्रवीत् ॥ १४.८०.३४ ॥
આમ કહીને, દુઃખ અને શોકથી આહત થયેલા તે રાજાએ, હે મહારાજ, આચમન કરીને દુઃખથી આ વચનો કહ્યાં.
14.80.35
शृण्वन्तु सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ।
त्वं च मातर्यथा सत्यं ब्रवीमि भुजगोत्तमे ॥ १४.८०.३५ ॥
સર્વ ભૂતો સાંભળો, સ્થાવર અને જંગમ સાંભળો; હે માતા, તું પણ સાંભળ, હે શ્રેષ્ઠ નાગિણી, હું સત્ય કહું છું.
14.80.36
यदि नोत्तिष्ठति जयः पिता मे नरसत्तमः ।
अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ १४.८०.३६ ॥
મારા પિતા, નરશ્રેષ્ઠ જય, જો ઊઠશે નહીં, તો આ જ રણભૂમિમાં હું મારું શરીર સૂકવી દઈશ.
14.80.37
नहि मे पितरं हत्वा निष्कृतिर्विद्यते क्वचित् ।
नरकं प्रतिपत्स्यामि ध्रुवं गुरुवधार्दितः ॥ १४.८०.३७ ॥
મારા પિતાને હણ્યા પછી મારા માટે ક્યાંય પ્રાયશ્ચિત્ત નથી. ગુરુવધથી પીડિત થઈને હું નિશ્ચયે નરકમાં જઈશ.
14.80.38
वीरं हि क्षत्रियं हत्वा गोशतेन प्रमुच्यते ।
पितरं तु निहत्यैवं दुर्लभा निष्कृतिर्मम ॥ १४.८०.३८ ॥
વીર ક્ષત્રિયને હણનાર સો ગાયોના દાનથી મુક્ત થાય છે. પરંતુ પિતાને હણીને મારું પ્રાયશ્ચિત્ત આ રીતે દુર્લભ છે.
14.80.39
एत एको महातेजाः पाण्डुपुत्रो धनंजयः ।
पिता च मम धर्मात्मा तस्य मे निष्कृतिः कुतः ॥ १४.८०.३९ ॥
આ એકલો મહાતેજસ્વી પાંડુપુત્ર ધનંજય છે; અને મારા ધર્માત્મા પિતા પણ તે જ છે. તેના વિષે મારું પ્રાયશ્ચિત્ત ક્યાંથી?
14.80.40
इत्येवमुक्त्वा नृपते धनंजयसुतो नृपः ।
उपस्पृश्याभवत्तूष्णीं प्रायोपेतो महामतिः ॥ १४.८०.४० ॥
આમ કહીને, હે રાજન, ધનંજયનો પુત્ર તે રાજા આચમન કરીને મૌન થઈ ગયો; મહામતિ તે પ્રાયોપવેશનમાં બેઠો.