มหาภารตะ · อัธยายะ 14.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.80.1
ततो बहुतरं भीरर्विलप्य कमलेक्षणा ।
मुमोह दुःखसंतप्ता पपात च महीतले ॥ १४.८०.१ ॥
ครั้นแล้ว นางผู้มีดวงตาดั่งดอกบัวนั้นคร่ำครวญอย่างมาก ถูกความเศร้าโศกเผาไหม้ ก็สลบไปและล้มลงบนพื้นดิน
14.80.2
प्रतिलभ्य च सा संज्ञां देवी दिव्यवपुर्धरा ।
उलूपीं पन्नगसुतां दृष्ट्वेदं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.८०.२ ॥
เมื่อได้สติคืนมา เทวีผู้มีรูปทิพย์นั้น เห็นอุลูปี ธิดาแห่งนาค จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
14.80.3
उलूपि पश्य भर्तारं शयानं नितं रणे ।
त्वत्कृते मम पुत्रेण बाणेन समितिंजयम् ॥ १४.८०.३ ॥
อุลูปีเอ๋ย จงมองดูสามีของเจ้า ผู้นอนสิ้นชีพอยู่ในสนามรบ เพราะเหตุของเจ้า วีรบุรุษผู้ชนะการรบได้ล้มลงด้วยลูกศรของบุตรชายแม่
14.80.4
ननु त्वमार्यधर्मज्ञा ननु चासि पतिव्रता ।
यत्त्वत्कृतेऽयं पतितः पतिस्ते निहतो रणे ॥ १४.८०.४ ॥
เจ้าย่อมรู้ธรรมของผู้สูงศักดิ์ และเจ้าก็ย่อมซื่อสัตย์ต่อสามี แต่เพราะเหตุของเจ้า ผู้นี้จึงล้มลง สามีของเจ้าถูกฆ่าตายในสนามรบ
14.80.5
किंनु मन्देऽपकराद्धोऽयं यदि तेऽद्य धनंजयः ।
क्षमस्व याच्यमाना वै जीवयस्व धनंजयम् ॥ १४.८०.५ ॥
เจ้าผู้โง่เขลาเอ๋ย หากธนัญชัยได้ทำผิดต่อเจ้าในวันนี้ไม่ว่าอย่างใด ก็จงให้อภัยเขาเถิด เมื่อถูกวิงวอนแล้ว จงช่วยชุบชีวิตธนัญชัยขึ้นมาเถิด
14.80.6
ननु त्वमार्ये धर्मज्ञे त्रैलोक्यविदिता शुभे ।
यद्धातयित्वा पुत्रेण भर्तारं नानुशोचसि ॥ १४.८०.६ ॥
เจ้าผู้สูงศักดิ์ ผู้รู้ธรรม เป็นที่รู้จักทั่วสามโลก ผู้เป็นมงคลเอ๋ย เจ้าจะไม่เศร้าโศกเลยหรือ ที่เจ้าให้บุตรชายฆ่าสามีของตนได้
14.80.7
नाहं शोचामि तनयं हतं पन्नगनन्दिनि ।
पतिमेव तु शोचामि यस्यातिथ्यमिदं कृतम् ॥ १४.८०.७ ॥
ธิดาแห่งนาคเอ๋ย ข้าไม่เศร้าโศกถึงบุตรชายของข้าที่ถูกฆ่า แต่ข้าเศร้าโศกถึงสามีผู้ซึ่งได้รับการต้อนรับนี้
14.80.8
इत्युक्त्वा सा तदा देवीमुलूपीं पन्नगात्मजाम् ।
भर्तारमभिगम्येदमित्युवाच यशस्विनी ॥ १४.८०.८ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้กับเทวีอุลูปี ธิดาแห่งนาคแล้ว หญิงผู้มีชื่อเสียงนั้นก็เข้าไปหาสามีและกล่าวดังนี้
14.80.9
उत्तिष्ठ कुरुमुख्यस्य प्रियमुख्य मम प्रिय ।
अयमश्वो महाबाहो मयो ते परिमोक्षितः ॥ १४.८०.९ ॥
ลุกขึ้นเถิด ผู้เป็นที่รักของวีรบุรุษแห่งกุรุ ผู้เป็นที่รักของข้า ผู้มีแขนทรงพลังเอ๋ย ม้าตัวนี้ที่ท่านได้ปลดปล่อยไว้นั้น บัดนี้ได้ถูกเอาคืนไปแล้ว
14.80.10
ननु त्वया नाम विभो धर्मराजस्य यज्ञियः ।
अयमश्वोऽनुसर्तव्यः स शेषे किं महीतले ॥ १४.८०.१० ॥
ท่านผู้ยิ่งใหญ่เอ๋ย ม้าตัวนี้ไม่ใช่ม้าบูชายัญของพระธรรมราชหรือ ซึ่งท่านควรจะตามไป แล้วเหตุใดจึงนอนอยู่บนพื้นดินเล่า
14.80.11
त्वयि प्राणा ममायत्ताः कुरूणां कुरुनन्दन ।
स कस्मात्प्राणदोऽन्येषां प्राणान्संत्यक्तवानसि ॥ १४.८०.११ ॥
ความเป็นความตายของข้า และของชาวกุรุทั้งปวง ขึ้นอยู่กับท่าน ผู้เป็นความยินดีของชาวกุรุเอ๋ย ท่านผู้ให้ชีวิตแก่ผู้อื่น เหตุใดจึงละทิ้งชีวิตเสียเล่า
14.80.12
उलूपि साधु पश्येमं पतिं निपतितं भुवि ।
पुत्रं चेमं समुत्साद्य घातयित्वा न शोचसि ॥ १४.८०.१२ ॥
อุลูปีเอ๋ย จงมองดูสามีของเจ้าที่ล้มลงบนพื้นดินให้ดีเถิด และเมื่อได้ให้บุตรชายคนนี้ถูกฆ่าแล้ว เจ้ากลับไม่เศร้าโศกเลย
14.80.13
कामं स्वपितु बालोऽयं भूमौ मृत्युवशं गतः ।
लोहिताक्षो गुडाकेशो विजयः साधु जीवतु ॥ १४.८०.१३ ॥
เด็กคนนี้ที่นอนบนพื้นดิน ตกอยู่ใต้อำนาจของความตายไปแล้ว ก็ช่างเถิด แต่ขอให้วิชัย ผู้มีดวงตาแดงและผมหยิก จงมีชีวิตอยู่อย่างดีเถิด
14.80.14
नापराधोऽस्ति सुभगे नराणां बहुभार्यता ।
प्रमदानां भवत्येष मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी ॥ १४.८०.१४ ॥
ผู้โชคดีเอ๋ย การที่ผู้ชายมีภรรยาหลายคนนั้นไม่ใช่ความผิด นั่นเป็นชะตาของสตรีทั้งหลาย ขอให้จิตใจของเจ้าอย่าได้เป็นเช่นนี้เลย
14.80.15
सख्यं चैतत्कृतं धात्रा शश्वदव्ययमेव तु ।
सख्यं समभिजानीहि सत्यं सङ्गतमस्तु ते ॥ १४.८०.१५ ॥
มิตรภาพนี้ พระผู้สร้างได้ทรงจัดไว้ เป็นมิตรภาพที่นิรันดร์และไม่เสื่อมสลาย จงรับรู้มิตรภาพนี้ให้ถ่องแท้ ขอให้การอยู่ร่วมกันของเจ้านั้นจริงแท้เถิด
14.80.16
पुत्रेम घातयित्वैनं पतिं यदि न मेऽद्य वै ।
जीवन्तं दर्शयस्यद्य परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ १४.८०.१६ ॥
หากวันนี้เจ้าไม่ให้บุตรชายฆ่าสามีของข้า และแสดงให้ข้าเห็นว่าเขายังมีชีวิตอยู่ในวันนี้ ข้าก็จะสละชีวิตของข้าในวันนี้
14.80.17
साऽहं दुःखान्विता देवि पतिपुत्रविनाकृता ।
इहैव प्रायमाशिष्ये प्रेक्षन्त्यास्ते न संशयः ॥ १४.८०.१७ ॥
ส่วนข้านั้น เทวีเอ๋ย ทุกข์ระทมและพรากจากสามีและบุตรชาย ข้าจะนอนอดอาหารจนตายอยู่ที่นี่เอง ขณะที่เจ้ามองดูอยู่ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้เลย
14.80.18
इत्युक्त्वा पन्नगसुतां सपत्नी चैत्रवाहनी ।
ततः प्रायमुपासीना तूष्णीमासीज्जनाधिप ॥ १४.८०.१८ ॥
เมื่อกล่าวกับธิดาแห่งนาคดังนี้แล้ว ภรรยาร่วมของนาง คือจิตรางคทา ธิดาของจิตรวาหนะ ก็นั่งอดอาหารจนตาย และนิ่งเงียบอยู่ ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์
14.80.19
ततो विलप्य विरता भर्तुः पादौ प्रगृह्य सा ।
उपविष्टा भवद्दीना सोच्छ्वासं पुत्रमीक्षती ॥ १४.८०.१९ ॥
ครั้นแล้ว เมื่อคร่ำครวญจนหยุดลง นางก็จับเท้าของสามี แล้วนั่งลงด้วยความโศกเศร้า ถอนหายใจยาว ๆ พลางมองดูบุตรชาย
14.80.20
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहनः ।
मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत् ॥ १४.८०.२० ॥
ครั้นแล้ว พระราชาบภรุวาหนะได้สติคืนมาอีกครั้ง เมื่อทอดพระเนตรเห็นมารดาของพระองค์ในสนามรบ จึงตรัสขึ้น
14.80.21
इतो दुःखतरं किंनु यन्मे माता सुखैधिता ।
भूमौ निपतितं वीरमनुशेते मृतं पतिम् ॥ १४.८०.२१ ॥
ยิ่งกว่านี้จะมีทุกข์อะไรอีก มารดาของข้าผู้เคยได้รับแต่ความสุขสบาย บัดนี้กลับนอนอยู่ข้างสามีผู้เป็นวีรบุรุษ ที่ล้มตายอยู่บนพื้นดิน
14.80.22
निहन्तारं रणेऽरीणां सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
मया विनिहतं सङ्ख्ये प्रेक्षते दुर्मरं बत ॥ १४.८०.२२ ॥
นางมองดูพระองค์ ผู้เป็นผู้สังหารศัตรูในสนามรบ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถืออาวุธทั้งปวง ผู้ที่ข้าได้ฟันล้มลงในการต่อสู้ ผู้ตายอย่างทุกข์ทรมานยิ่งนัก อนิจจา
14.80.23
अहोऽस्या हृदयं देव्या दृढं यन्न विदीर्यते ।
व्यूढोरस्कं महाबाहुं प्रेक्षन्त्या निहतं पतिम् ॥ १४.८०.२३ ॥
อนิจจา หัวใจของราชินีนางนี้ช่างแข็งแกร่งนัก จึงยังไม่แตกสลาย ขณะที่นางมองดูสามีของตน ผู้มีอกกว้างและแขนอันทรงพลัง ถูกสังหารล้มลง
14.80.24
दुर्मरं पुरुषेणेह मन्ये काले ह्यनागते ।
यत्र नाहं न मे माता न वियुक्तौ स्वजीवितात् ॥ १४.८०.२४ ॥
ข้าเห็นว่าที่นี่บุรุษต้องตายอย่างทรมานก่อนถึงเวลาอันควร เพราะทั้งข้าและมารดาของข้าต่างไม่ได้พลัดพรากจากชีวิตของตนเอง
14.80.25
हाहा धिक्कुरुवीरस्य किरीटं काञ्चनं भुवि ।
अपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेम पश्यत ॥ १४.८०.२५ ॥
อนิจจา น่าอับอายยิ่งนัก มงกุฎทองของวีรบุรุษแห่งกุรุถูกทิ้งขว้างลงบนพื้นดิน จงดูวีรบุรุษผู้ถูกสังหารที่นี่ ผู้ถูกข้า บุตรของพระองค์ ฟันล้ม
14.80.26
भोभो पश्यत मे वीरं पितरं ब्राह्मणा भुवि ।
शयानं वीरशयने मया पुत्रेण पातितम् ॥ १४.८०.२६ ॥
ดูก่อน ดูก่อน บรรดาพราหมณ์ จงดูบิดาผู้เป็นวีรบุรุษของข้า ที่นอนอยู่บนเตียงของวีรบุรุษบนพื้นดิน ถูกบุตรของพระองค์คือข้าฟันล้มลง
14.80.27
ब्राह्मणाः कुरुमुख्यस्य ये मुक्ता हयसारिणः ।
कुर्वन्ति शान्तिं कामस्य रणे योऽयं मया हतः ॥ १४.८०.२७ ॥
ดูก่อนบรรดาพราหมณ์ ขอให้ผู้ควบคุมม้าที่ได้รับการปล่อยตัวของผู้นำแห่งกุรุ จงประกอบพิธีสันติเพื่อผู้เป็นรูปแทนของกามนี้ ผู้ที่ข้าได้สังหารในการรบ
14.80.28
व्यादिशन्तु च किं विप्राः प्रायश्चित्तमिहाद्य मे ।
आनृशंसस्य पापस्य पितृहन्तू रणाजिरे ॥ १४.८०.२८ ॥
ดูก่อนบรรดาพราหมณ์ วันนี้ท่านจะกำหนดการชดใช้บาปให้แก่ข้าอย่างไร ข้าผู้มีบาป ผู้ฆ่าบิดาของตนมิใช่ด้วยความโหดร้าย ณ สนามรบแห่งนี้
14.80.29
दुश्चरा द्वादश समा हत्वा पितरमद्य वै ।
ममेह सुनृशंसस्य संवीतस्यास्य चर्मणा ॥ १४.८०.२९ ॥
สำหรับข้า ผู้ฆ่าบิดาของตน ควรตั้งคำปฏิญาณอันเคร่งครัดเป็นเวลาสิบสองปี ณ ที่นี้ ข้าผู้โหดร้ายยิ่ง ห่อหุ้มตนด้วยหนังของบิดาผู้นี้
14.80.30
शिरःकपाले चास्यैव भुञ्जतः पितुरद्य मे ।
प्रायश्चित्तं हि नास्त्यन्यद्धत्वाऽद्य पितरं मम ॥ १४.८०.३० ॥
วันนี้ขณะที่ข้ากินจากกะโหลกศีรษะของบิดาของข้า ซึ่งเป็นกะโหลกของบิดาเอง ข้าไม่มีการชดใช้บาปอื่นใด เพราะข้าได้ฆ่าบิดาของข้า
14.80.31
पश्य नागोत्तमसुते भर्तारं निहतं मया ।
कृतं प्रियं मया तेऽद्य निहत्य समरेऽर्जुनम् ॥ १४.८०.३१ ॥
ดูเถิด ธิดาของเจ้าแห่งนาคผู้ประเสริฐ ข้าได้สังหารสามีของเจ้าแล้ว วันนี้ เมื่อข้าได้สังหารอรชุนในสนามรบ ข้าก็ได้ทำสิ่งที่เป็นที่รักของเจ้าแล้ว
14.80.32
सोऽहमद्य गमिष्यामि गतिं पितृनिषेविताम् ।
न शक्नोम्यात्मनाऽऽत्मानमहं दारयितुं शुभे ॥ १४.८०.३२ ॥
ดังนั้น วันนี้ข้าจะไปสู่หนทางที่บรรพบุรุษเคยดำเนินไป โอ้ผู้เป็นมงคล ข้าไม่สามารถใช้มือของตนเองผ่าตัวข้าให้แยกออกได้
14.80.33
सा त्वं मयि मृते मातस्तथा गाण्डीवधन्वनि ।
भव प्रीतिमती देवि सत्येनात्मानमालभे ॥ १४.८०.३३ ॥
ดูก่อนมารดา เมื่อข้าตายแล้ว และเมื่อผู้ถือธนูคาณฑีวะ อรชุน ตายแล้ว ขอให้มารดาคงมีความยินดีเปี่ยมล้น โอ้เทวี ข้าขอปฏิญาณตนด้วยความสัตย์
14.80.34
इत्युक्त्वा स ततो राजा दुःखशोकसमाहतः ।
उपस्पृश्य महाराज दुःखाद्वचनमब्रवीत् ॥ १४.८०.३४ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระราชาผู้ถูกความทุกข์และความโศกโถมทับ ก็ชำระตนด้วยน้ำ แล้วด้วยความทุกข์ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้ ดูก่อนมหาราช
14.80.35
शृण्वन्तु सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ।
त्वं च मातर्यथा सत्यं ब्रवीमि भुजगोत्तमे ॥ १४.८०.३५ ॥
ขอให้สรรพสัตว์ทั้งหลายจงฟัง ทั้งที่เคลื่อนไหวได้และที่ไม่เคลื่อนไหว และท่านเองก็เช่นกัน ดูก่อนมารดา ดูก่อนผู้ประเสริฐแห่งงู ขณะที่ข้ากล่าวความจริง
14.80.36
यदि नोत्तिष्ठति जयः पिता मे नरसत्तमः ।
अस्मिन्नेव रणोद्देशे शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ १४.८०.३६ ॥
หากบิดาของข้า ชยะ ผู้ประเสริฐแห่งบุรุษ ไม่ลุกขึ้น ข้าจะทำให้ร่างนี้แห้งเหือดลงบนสนามรบนี้เอง
14.80.37
नहि मे पितरं हत्वा निष्कृतिर्विद्यते क्वचित् ।
नरकं प्रतिपत्स्यामि ध्रुवं गुरुवधार्दितः ॥ १४.८०.३७ ॥
เมื่อข้าฆ่าบิดาแล้ว ย่อมไม่มีการชดใช้ใดๆ สำหรับข้าเลย ข้าผู้ถูกทรมานด้วยการฆ่าผู้ใหญ่ ย่อมต้องตกนรกเป็นแน่
14.80.38
वीरं हि क्षत्रियं हत्वा गोशतेन प्रमुच्यते ।
पितरं तु निहत्यैवं दुर्लभा निष्कृतिर्मम ॥ १४.८०.३८ ॥
ผู้ที่ฆ่ากษัตริย์ผู้กล้าหาญ ย่อมพ้นบาปได้ด้วยการถวายโคหนึ่งร้อยตัว แต่เมื่อข้าได้ฆ่าบิดาเช่นนี้แล้ว การชดใช้บาปสำหรับข้าจึงยากจะได้มา
14.80.39
एत एको महातेजाः पाण्डुपुत्रो धनंजयः ।
पिता च मम धर्मात्मा तस्य मे निष्कृतिः कुतः ॥ १४.८०.३९ ॥
ผู้นี้เพียงผู้เดียว ผู้มีเดชานุภาพยิ่งใหญ่ คือธนัญชัย บุตรของปาณฑุ และบิดาของข้าก็เป็นผู้มีธรรม ดังนั้นการชดใช้บาปของข้าจะมาจากที่ใดได้
14.80.40
इत्येवमुक्त्वा नृपते धनंजयसुतो नृपः ।
उपस्पृश्याभवत्तूष्णीं प्रायोपेतो महामतिः ॥ १४.८०.४० ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ดูก่อนพระราชา กษัตริย์ผู้เป็นบุตรของธนัญชัย ก็ชำระตนด้วยน้ำ แล้วนิ่งเงียบ ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่นั้นนั่งลง มุ่งมั่นอดอาหารจนตาย