મહાભારત · અધ્યાય 14.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.83.1
स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य वसुधामिमाम् ।
निवृत्तोऽभिमुखो राजन्येन वारणसाह्वयम् ॥ १४.८३.१ ॥
તે ઘોડો સમુદ્ર સુધી વિસ્તરેલી આ પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરીને, હે રાજન, રાજકુમાર સાથે વારણસાહ્વય તરફ પાછો ફર્યો.
14.83.2
अनुगच्छंश्च तुरगं निवृत्तोऽथ किरीटभृत् ।
यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा ॥ १४.८३.२ ॥
ઘોડાને અનુસરતા કિરીટધારી (અર્જુન) પાછા ફર્યા; ત્યારે યોગાનુયોગે રાજગૃહવાળા નગરમાં પહોંચ્યા.
14.83.3
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा सहदेवात्मजः प्रभो ।
क्षत्रधर्मे स्थितो वीरः समरायाजुहाव ह ॥ १४.८३.३ ॥
તેને નજીક આવેલો જોઈને, હે પ્રભુ, સહદેવના પુત્ર વીરે ક્ષત્રધર્મમાં સ્થિર રહીને યુદ્ધ માટે તેને પડકાર્યો.
14.83.4
ततः पुरात्स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तली ।
मेघसन्धिः पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत् ॥ १४.८३.४ ॥
પછી નગરમાંથી નીકળીને રથી, ધનુર્ધર, બાણધારી અને હાથમોજાં પહેરેલો મેઘસંધિ પગે ચાલતા ધનંજય પર ધસી ગયો.
14.83.5
आसाद्य च महातेजा मेघसन्धिर्धनंजयम् ।
बालभावान्महाराज प्रोवाचेदं न कौशलात् ॥ १४.८३.५ ॥
મહાતેજસ્વી મેઘસંધિ ધનંજય પાસે પહોંચીને, હે મહારાજ, બાલ્યભાવને કારણે, કૌશલ્યથી નહીં, આમ બોલ્યો.
14.83.6
किमयं चार्यते वाजी स्इत्रीमध्य इव भारत ।
हयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे ॥ १४.८३.६ ॥
હે ભારત, આ ઘોડો સ્ત્રીઓની વચ્ચે હોય તેમ શા માટે લઈ જવાય છે? હું આ ઘોડો હરી લઈશ; તેને છોડાવવાનો પ્રયત્ન કર.
14.83.7
अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्मम ।
करिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहरामि च ॥ १४.८३.७ ॥
યુદ્ધમાં મારા પિતૃઓને કારણે જો તને અનુનય ન મળ્યો હોય, તો હું તારો આતિથ્ય-સત્કાર કરીશ. પ્રહાર કર, હું પણ પ્રહાર કરું છું.
14.83.8
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं प्रहसन्निव पाण्डवः ।
विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम् ॥ १४.८३.८ ॥
આમ કહેવાયેલો પાંડવ જાણે હસતાં હસતાં તેને ઉત્તર આપ્યો. વિઘ્ન કરનારને મારે રોકવો જોઈએ, એ જ મારું વ્રત છે.
14.83.9
भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम् ।
प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम ॥ १४.८३.९ ॥
હે રાજન, તારા જ્યેષ્ઠ ભાઈએ પણ આ ચોક્કસ જાણ્યું જ હશે. તારી શક્તિ પ્રમાણે પ્રહાર કર; મારા મનમાં ક્રોધ નથી.
14.83.10
इत्युक्तः प्राहरत्पूर्वं पाण्डवं मगधेस्वरः ।
किरञ्शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदृक् ॥ १४.८३.१० ॥
આમ કહેવાયેલા મગધના સ્વામીએ પહેલાં પાંડવ પર પ્રહાર કર્યો; હજારો બાણો વરસાવતાં, જાણે સહસ્રનેત્ર (ઇન્દ્ર) વરસાદ વરસાવે.
14.83.11
ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रहितैः शरैः ।
चकार मोघांस्तान्बाणान्सयत्नान्भरतर्षभ ॥ १४.८३.११ ॥
ત્યારે ગાંડીવ ધારણ કરનાર શૂરવીરે ગાંડીવમાંથી છોડેલા બાણોથી પ્રયત્નપૂર્વક તે બાણોને નિષ્ફળ બનાવ્યા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
14.83.12
स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतनः ।
शरात्मुमोच ज्वलितान्दीप्तास्यानिव पन्नगान् ॥ १४.८३.१२ ॥
તેના બાણપ્રવાહને નિષ્ફળ કરીને વાનરધ્વજે બળતા મુખવાળા સર્પોની જેમ ઝળહળતાં બાણ છોડ્યાં.
14.83.13
ध्वजे पताकादण्डेषु रथे यन्त्रे हयेषु च ।
अन्येषु च रथाङ्गेषु न शरीरे न सारथौ ॥ १४.८३.१३ ॥
ધ્વજ પર, પતાકાના દંડો પર, રથ પર, યંત્ર પર, ઘોડાઓ પર અને અન્ય રથાંગો પર; પણ શરીર પર કે સારથિ પર નહીં.
14.83.14
संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे सव्यसाचिना ।
मन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान् ॥ १४.८३.१४ ॥
સવ્યસાચી પાર્થ દ્વારા શરીરમાં રક્ષાયેલો, તે પોતાનું પરાક્રમ માનીને તે માગધે બાણો છોડ્યાં.
14.83.15
ततो गाण्डीवधन्वा तु मागधेन भृशाहतः ।
बभौ वसन्तसमये पलासः पुष्पितो यथा ॥ १४.८३.१५ ॥
ત્યારે ગાંડીવધન્વા માગધ દ્વારા અત્યંત ઘવાઈને વસંતઋતુમાં ફૂલેલા પલાશ વૃક્ષ જેવો શોભ્યો.
14.83.16
अवध्यमानः सोऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम् ।
तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने ॥ १४.८३.१६ ॥
વધ ન પામેલો તે માગધે પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ પર પ્રહાર કર્યો; હે કૌરવ્ય, તેથી જ તે લોકવીરના દર્શનમાં ઊભો રહ્યો.
14.83.17
सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद्धनुः ।
हयांश्चकार निर्जीवान्सारथेश्च शिरोऽहरत् ॥ १४.८३.१७ ॥
પણ સવ્યસાચી અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને પોતાનું બળવાન ધનુષ્ય ખેંચીને ઘોડાઓને નિર્જીવ કર્યા અને સારથિનું મસ્તક ઉડાવ્યું.
14.83.18
धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह ।
हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्यन्यपातयत् ॥ १४.८३.१८ ॥
તેનું મહાન અને વિચિત્ર ધનુષ્ય પણ ક્ષુરબાણથી કાપ્યું; તેની મૂઠ, પતાકા અને ધ્વજ પણ પાડી નાખ્યા.
14.83.19
स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथिः ।
गदामादाय कौन्तेयमभिद्रद्राव वेगवान् ॥ १४.८३.१९ ॥
તે રાજા વ્યથિત થઈને, ઘોડા, ધનુષ્ય અને સારથી વિનાનો, ગદા લઈને વેગથી કૌન્તેય તરફ દોડ્યો.
14.83.20
तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम् ।
शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर्गृध्रवाजितैः ॥ १४.८३.२० ॥
તે વેગથી ધસી આવતાં જ, સોનાથી શણગારેલી તે ગદાને ગીધના પીંછાવાળા અનેક બાણોથી ઘણા ટુકડા કરી કાપી નાખી.
14.83.21
सा गदा शकलीभूता विशीर्णिमणिबन्धना ।
व्याली विमुच्यमानेन पपात धरणीतले ॥ १४.८३.२१ ॥
ટુકડા થયેલી, મણિજડિત બંધનો વિખરાયેલી તે ગદા, છૂટેલા સાપની જેમ ધરતી પર પડી.
14.83.22
विरथं विधनुष्कं च गदया परिवर्जितम् ।
नैच्छत्ताडयितुं धीमानर्जुनः समराग्रणीः ॥ १४.८३.२२ ॥
રથ વિનાના, ધનુષ્ય વિનાના, ગદા ગુમાવેલા તેને પ્રહાર કરવાની બુદ્ધિમાન, સમરાગ્રણી અર્જુને ઇચ્છા ન કરી.
14.83.23
तत एनं विमनसं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमब्रवीत्कपिकेतनः ॥ १४.८३.२३ ॥
ત્યારે કપિધ્વજ (અર્જુન) વિમનસ્ક, ક્ષાત્રધર્મમાં સ્થિર તેને સાંત્વનાપૂર્વક આ વચન બોલ્યો.
14.83.24
पर्याप्तः क्षत्रधर्मोऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम् ।
बह्वेतत्समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव ॥ १४.८३.२४ ॥
"પુત્ર! આ ક્ષાત્રધર્મ પૂરતો દર્શાવાયો છે; હવે જા. હે રાજન્, યુદ્ધમાં તારું આ કાર્ય, બાળક છતાં, ઘણું છે."
14.83.25
युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इति ।
तेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धोऽपि मे रणे ॥ १४.८३.२५ ॥
યુધિષ્ઠિરનો સંદેશ હતો કે રાજાઓને મારવા નહીં. હે રાજન, તેથી તું જીવિત છે, જોકે યુદ્ધમાં તેં મારો અપરાધ કર્યો હતો.
14.83.26
इति मत्वा तदाऽऽत्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधः ।
तथ्यमित्यभिगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत् ॥ १४.८३.२६ ॥
આમ માનીને, પોતાને મુક્ત કરાયેલો માગધ 'તે સત્ય છે' એમ કહી તેની પાસે ગયો અને હાથ જોડીને તેનું સન્માન કર્યું.
14.83.27
परिजितोस्मि भद्रं ते नाहं योद्धुमिहोत्सहे ।
यद्यत्कृत्यं मया तेऽद्य तद्ब्रूहि कृतमेव तु ॥ १४.८३.२७ ॥
હું પરાજિત થયો છું, તારું કલ્યાણ થાઓ. અહીં યુદ્ધ કરવાનું મારામાં સામર્થ્ય નથી. આજે તારા માટે મારે જે કરવાનું છે તે કહે, તે કરાયેલું જ સમજ.
14.83.28
तमर्जुनः समाश्वास्य पुनरेवेदमब्रवीत् ।
आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः ॥ १४.८३.२८ ॥
અર્જુને તેને આશ્વાસન આપીને ફરી આ કહ્યું: 'ચૈત્ર માસમાં અમારા રાજાના અશ્વમેધ યજ્ઞમાં તારે અવશ્ય આવવાનું છે.'
14.83.29
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयमास तं हयम् ।
फल्गुनं च युधिश्रेष्ठं विदिवत्सहदेवजः ॥ १४.८३.२९ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે 'એમ જ થશે' કહીને તે ઘોડાની પૂજા કરી; ફાલ્ગુન અને યુધિષ્ઠિરના શ્રેષ્ઠ વંશજને સહદેવના પુત્રે વિધિપૂર્વક સન્માન આપ્યું.
14.83.30
ततो यथेष्टमगमत्पुनरेव स कौरवः ।
ततः समुद्रतीरेण वङ्गान्पुण्ड्रान्सकेरलान् ॥ १४.८३.३० ॥
ત્યારે તે કૌરવ પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે ફરી ચાલ્યો ગયો. પછી સમુદ્રકાંઠેથી વંગ, પુંડ્ર અને કેરળના દેશો તરફ ગયો.
14.83.31
तत्रतत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशः ।
विजिग्ये धनुषा राजन्गाण्डीवेन धनंजयः ॥ १४.८३.३१ ॥
હે રાજન્, ત્યાં ત્યાં ધનંજયે ગાંડીવ ધનુષ્ય વડે મ્લેચ્છોનાં અનેક સૈન્યો જીત્યાં.