ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.83.1
स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य वसुधामिमाम् ।
निवृत्तोऽभिमुखो राजन्येन वारणसाह्वयम् ॥ १४.८३.१ ॥
ਉਹ ਘੋੜਾ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਾਰਣਸਾਹਵਯ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਇਆ।
14.83.2
अनुगच्छंश्च तुरगं निवृत्तोऽथ किरीटभृत् ।
यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा ॥ १४.८३.२ ॥
ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਕਿਰੀਟਧਾਰੀ (ਅਰਜੁਨ) ਮੁੜਿਆ; ਤਦ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਰਾਜਗ੍ਰਹ ਵਾਲੇ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
14.83.3
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा सहदेवात्मजः प्रभो ।
क्षत्रधर्मे स्थितो वीरः समरायाजुहाव ह ॥ १४.८३.३ ॥
ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਨੇ ਕਸ਼ੱਤਰਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਲਲਕਾਰਿਆ।
14.83.4
ततः पुरात्स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तली ।
मेघसन्धिः पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत् ॥ १४.८३.४ ॥
ਫਿਰ ਨਗਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਥੀ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਨੇ ਪਹਿਨੇ ਮੇਘਸੰਧੀ ਪੈਦਲ ਧਨੰਜਯ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
14.83.5
आसाद्य च महातेजा मेघसन्धिर्धनंजयम् ।
बालभावान्महाराज प्रोवाचेदं न कौशलात् ॥ १४.८३.५ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮੇਘਸੰਧੀ ਧਨੰਜਯ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਬਾਲਪਣ ਕਾਰਨ, ਕੌਸ਼ਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
14.83.6
किमयं चार्यते वाजी स्इत्रीमध्य इव भारत ।
हयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे ॥ १४.८३.६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਘੋੜਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲਵਾਂਗਾ; ਇਸਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ।
14.83.7
अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्मम ।
करिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहरामि च ॥ १४.८३.७ ॥
ਜੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਨਯ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਤਿਥ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਵਾਰ ਕਰ, ਮੈਂ ਵੀ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
14.83.8
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं प्रहसन्निव पाण्डवः ।
विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम् ॥ १४.८३.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੋਕਾਂ, ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਹੈ।
14.83.9
भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम् ।
प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम ॥ १४.८३.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਰ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ।
14.83.10
इत्युक्तः प्राहरत्पूर्वं पाण्डवं मगधेस्वरः ।
किरञ्शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदृक् ॥ १४.८३.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਂਡਵ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣ ਵਰਸਾਉਂਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤਰ (ਇੰਦਰ) ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।
14.83.11
ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रहितैः शरैः ।
चकार मोघांस्तान्बाणान्सयत्नान्भरतर्षभ ॥ १४.८३.११ ॥
ਫਿਰ ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਾਣ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਹੇ ਭਰਤ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
14.83.12
स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतनः ।
शरात्मुमोच ज्वलितान्दीप्तास्यानिव पन्नगान् ॥ १४.८३.१२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਕੇ, ਵਾਨਰ-ਧੁਜ ਨੇ ਬਲਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਦਹਿਕਦੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
14.83.13
ध्वजे पताकादण्डेषु रथे यन्त्रे हयेषु च ।
अन्येषु च रथाङ्गेषु न शरीरे न सारथौ ॥ १४.८३.१३ ॥
ਧੁਜਾ ਉੱਤੇ, ਪਤਾਕਾ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਰਥ ਉੱਤੇ, ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਥਾਂਗਾਂ ਉੱਤੇ; ਪਰ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸਾਰਥੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।
14.83.14
संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे सव्यसाचिना ।
मन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान् ॥ १४.८३.१४ ॥
ਸਵਿਅਸਾਚੀ ਪਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਮਝਦਿਆਂ ਉਸ ਮਾਗਧ ਨੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
14.83.15
ततो गाण्डीवधन्वा तु मागधेन भृशाहतः ।
बभौ वसन्तसमये पलासः पुष्पितो यथा ॥ १४.८३.१५ ॥
ਫਿਰ ਗਾਂਡੀਵਧਨਵਾ ਮਾਗਧ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
14.83.16
अवध्यमानः सोऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम् ।
तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने ॥ १४.८३.१६ ॥
ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਮਾਗਧ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਲੋਕਵੀਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।
14.83.17
सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद्धनुः ।
हयांश्चकार निर्जीवान्सारथेश्च शिरोऽहरत् ॥ १४.८३.१७ ॥
ਪਰ ਸਵਿਅਸਾਚੀ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਬਲਵਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
14.83.18
धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह ।
हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्यन्यपातयत् ॥ १४.८३.१८ ॥
ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਨੋਖਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਖੁਰਪੇ ਵਾਂਗ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ, ਪਤਾਕਾ ਤੇ ਧੁਜਾ ਵੀ ਡੇਗ ਦਿੱਤੇ।
14.83.19
स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथिः ।
गदामादाय कौन्तेयमभिद्रद्राव वेगवान् ॥ १४.८३.१९ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੌਂਤੇਯ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
14.83.20
तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम् ।
शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर्गृध्रवाजितैः ॥ १४.८३.२० ॥
ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟਣ ਸਮੇਂ ਹੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਸ ਗਦਾ ਨੂੰ ਗਿੱਧ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
14.83.21
सा गदा शकलीभूता विशीर्णिमणिबन्धना ।
व्याली विमुच्यमानेन पपात धरणीतले ॥ १४.८३.२१ ॥
ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋਈ, ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੰਧਨ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਉਹ ਗਦਾ, ਛੁੱਟੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
14.83.22
विरथं विधनुष्कं च गदया परिवर्जितम् ।
नैच्छत्ताडयितुं धीमानर्जुनः समराग्रणीः ॥ १४.८३.२२ ॥
ਰੱਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਦਾ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਯੁੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕੀਤੀ।
14.83.23
तत एनं विमनसं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमब्रवीत्कपिकेतनः ॥ १४.८३.२३ ॥
ਫਿਰ ਕਪਿਧਵਜ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਦਾਸ, ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
14.83.24
पर्याप्तः क्षत्रधर्मोऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम् ।
बह्वेतत्समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव ॥ १४.८३.२४ ॥
"ਪੁੱਤਰ! ਇਹ ਕਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਜਾਓ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਇਹ ਕਰਮ, ਬਾਲਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਹੈ।"
14.83.25
युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इति ।
तेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धोऽपि मे रणे ॥ १४.८३.२५ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਜੀਵਿਤ ਹੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।
14.83.26
इति मत्वा तदाऽऽत्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधः ।
तथ्यमित्यभिगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत् ॥ १४.८३.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਮਾਗਧ 'ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
14.83.27
परिजितोस्मि भद्रं ते नाहं योद्धुमिहोत्सहे ।
यद्यत्कृत्यं मया तेऽद्य तद्ब्रूहि कृतमेव तु ॥ १४.८३.२७ ॥
ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸ, ਉਹ ਕੀਤਾ ਹੀ ਸਮਝ।
14.83.28
तमर्जुनः समाश्वास्य पुनरेवेदमब्रवीत् ।
आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः ॥ १४.८३.२८ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਣਾ ਹੈ।'
14.83.29
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयमास तं हयम् ।
फल्गुनं च युधिश्रेष्ठं विदिवत्सहदेवजः ॥ १४.८३.२९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ' ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਫਾਲਗੁਨ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
14.83.30
ततो यथेष्टमगमत्पुनरेव स कौरवः ।
ततः समुद्रतीरेण वङ्गान्पुण्ड्रान्सकेरलान् ॥ १४.८३.३० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਕੌਰਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰਾਹੀਂ ਵੰਗ, ਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ।
14.83.31
तत्रतत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशः ।
विजिग्ये धनुषा राजन्गाण्डीवेन धनंजयः ॥ १४.८३.३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਥਾਂ ਥਾਂ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਮਲੇਚ੍ਛਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸੈਨਾਵਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।